经过世界范围内近十年的持续研发,车用燃料电池在能量效率、体积与质量功率密度、低温启动等功能特性方面已经取得了突破性进展,新一轮的燃料电池汽车产业化浪潮正在迫近。然而,燃料电池的耐久性仍没达到商业化目标,且耐久性问题涉及面广、挑战大,成为当前燃料电池汽车产业化的主要棘手问题,构成了车用燃料电池在车辆技术方面产业化的最后障碍。车用燃料电池的耐久性已经引起了世界各国研究人员的广泛关注,本文归纳分析了车用燃料电池催化剂及其载体、质子交换膜及电极离子导体、气体扩散层、金属双极板等关键材料及部件的性能衰减机制,以及梳理了应对性能衰减的新材料、新技术与系统控制策略等耐久性最新研究进展,最后对车用燃料电池失效机制及其缓解研究提出了新的方向,以期对认识和提升燃料电池耐久性具有指导和借鉴意义。
[1] (a)欧阳明高(OuYang M G). 内燃机学报(Transactions of CSICE), 2008, 26:107.;(b)Sung W, Song Y, Yu K, Lim T.SAE Int.J.Engines,2010,3(1): 768.; (c)Yokoyama T.California Air Resources Board ZEV Symposium, Sacramento C A, Sep., 2009.21.;(d)李建秋(Li J Q),方川(Fang C),徐梁飞(Xu L F).汽车安全与节能学报(Journal of Automotive Safety and Energy),2014,5(1):17.;(e)Jones D J. Global Change,Energy Issues and Regulation Policies.Netherlands:Springer,2013:161.;(f)The Fuel Cell Technical Team.Fuel Cell Technical Team Roadmap,Washington:DOE,June 2013.;(g)Matthew M.Polymer Electrolyte Fuel Cell Degradation.Dutch:Elsevier,2011.112.
[2] Pei P C, Chen H C. Applied Energy, 2014, 125: 60.
[3] Wilson M S, Garzon F H, Sickafus K E, Gottesfeld S. J. Electrochem. Soc., 1993, 140: 2872.
[4] Ferreira P J, la O’ G J, Shao-Horn Y, Morgan D, Makharia R, Kocha S, Gasteiger H A. J. Electrochem. Soc., 2005, 152: A2256.
[5] Shao Y, Yin G, Gao Y. J. Power Sources, 2007, 171: 558.
[6] Zhu W, Zheng J P, Liang R, Wang B, Zhang C, Au G, Plichta E J. J. Electrochem. Soc., 2009, 156 (9): B1099.
[7] Darling R M, Meyers J P. J. Electrochem. Soc., 2003, 150 (11): A1523.
[8] Darling R M, Meyers J P. J. Electrochem. Soc., 2005, 152 (1): A242.
[9] Pourbaix M. National Association of Corrosion Engineers, 1979. 453.
[10] Maass S, Finsterwalder F, Frank G, Hartmann R, Merten C. J. Power Sources, 2008, 176: 444.
[11] Makharia R, Kocha S S, Yu P T, Sweikart M A, Gu W, Wagner F T, Gasteiger H A. ECS Transactions, 2006, 1(8): 3.
[12] Liu Z Y, Zhang J L, Yu P T, Zhang J X, Makharia R, More K L, Stachc E A. J. Electrochem. Soc., 2010, 157 (6): B906.
[13] Kinoshita K, Bett J. Carbon, 1973, 11: 237.
[14] Roen L M, Paik C H, Jarvi T D. Electrochem. Solid-State Lett., 2004, 7 (1): A19.
[15] Li W, Lane A M. Electrochim. Acta, 2010, 55: 6926.
[16] Taniguchi A, Akita T, Yasuda K, Miyazaki Y. J. Power Sources, 2004, 130: 42.
[17] 王丽娜(Wang L N), 刘向(Liu X), 张伟(Zhang W), 张新荣(Zhang X R), 孙毅(Sun Y), 蒋永伟(Jiang Y W), 朱荣杰(Zhu R J). 第30届全国化学与物理电源学术年会论文集(Proceeding of 30th Annual Meeting on Power Sources). 上海(Shanghai), 2013. 467.
[18] Chen J, Siegel J B, Matsuura T, Stefanopoulou A G. J. Electrochem. Soc., 2011,158 (9): B1164.
[19] Reiser C A, Bregoli L, Patterson T W, Yi J S, Yang J D, Perry M L, Jarvi T D. Electrochem. Solid-State Lett., 2005, 8 (6): A273.
[20] Dross R, Maynard B. ECS Trans., 2007, 11 (1): 1059.
[21] Tang H, Qi Z, Ramani M, Elter J F. J. Power Sources, 2006, 158: 1306.
[22] Carter R N, Brady B K, Subramanian K, Tighe T, Gasteiger H A. ECS Trans., 2007, 11 (1): 423.
[23] Young A P, Stumper J, Gyenge E. J. Electrochem. Soc., 2009, 156 (8): B913.
[24] Borup R, Meyers J, Pivovar B, Kim Y S, Mukundan R, Garland N, Myers D, Wilson M, Garzon F, Wood D, Zelenay P, More K, Stroh K, Zawodzinski T, Boncella J, McGrath J E, Inaba M, Miyatake K, Hori M, Ota K, Ogumi Z, Miyata S, Nishikata A, Siroma Z, Uchimoto Y, Yasuda K, Kimijima K, Iwashita N. Chem. Rev., 2007, 107: 3904.
[25] Jo Y Y, Cho E, Kim J H, Lim T H, Oh I H, Kim S K, Kim H J, Jang J H. J. Power Sources, 2011, 196: 9906.
[26] Fairweather J D, Spernjak D, Weber A Z, Harvey D, Wessel S, Hussey D S, Jacobson D L, Artyushkova K, Mukundan R, Borup R L. J. Electrochem. Soc., 2013, 160(9): F980.
[27] De Bruijn F A, Dam V A T, Janssen G J M. Fuel Cells, 2008, 8(2): 3.
[28] Huang C, Tan K S, Lin J, Tan K L. Chem. Phys. Lett., 2003, 371: 80.
[29] Healy J, Hayden C, Xie T, Olson K, Waldo R, Brundage R, Gasteiger H. J. Abbott. Fuel Cells, 2005, 5: 302.
[30] Collier A, Wang H, Yuan X Z, Zhang J, Wilkinson D P. Int. J. Hydrogen Energy, 2006, 31: 1838.
[31] Inaba M, Kinumoto T, Kiriake M, Umebayashi R, Tasaka A, Ogumi Z. Electrochim. Acta, 2006, 51: 5746.
[32] Curtin D E, Lousenberg R D, Henry T J, Tangeman P C, Tisack M E. J. Power Sources, 2004, 131: 41.
[33] 王芳(Wang F). 武汉理工大学硕士论文(Master Dissertation of Wuhan University of Technology), 2008.
[34] Escobedo G, Raiford K, Nagarajan G S, Schwiebert K E. ECS Trans., 2006, 1: 303.
[35] Tang H, Peikang S, Jiang S P, Wang F, Pan M. J. Power Sources, 2007, 170: 85.
[36] Kreitmeier S, Schuler G A, Wokaun A, Büchi F N. J. Power Sources, 2012, 212: 139.
[37] Endoh E, Terazono S, Widjaja H, Takimoto Y. Electrochem. Solid-State Lett., 2004, 7(7): A209.
[38] Le Canut J, Abouatallah R M, Harrington D A. J. Electrochem. Soc., 2006, 153(5): A857.
[39] Kadyk T, Hanke-Rauschenbach R, Sundmacher K. Int. J. Hydrogen Energy, 2012, 37(9): 7689.
[40] Laconti A B, Hamdan M, McDonald R C. Handbook of Fuel Cells: Fundamentals, Technology, and Applications. NY: Wiley, 2003. 647.
[41] Ralph T R, Hogarth M P. Platinum Metals Rev., 2002, 46: 117.
[42] Xie J, Wood D L, Wayne D M, Zawodzinski T A, Atanassov P, Borup R L. J. Electrochem. Soc., 2005, 152 (1): A104.
[43] Zhang F Y, Advani S G, Prasad A K, Boggs M E, Sullivan S P, Beebe T P. Electrochim. Acta, 2009, 54: 4025.
[44] Wood D L, Chlistunoff J, Majewski J, Borup R L. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131: 18096.
[45] St-Pierre J, Jia N. J. New Mater. Electrochem. Syst., 2002, 5: 263.
[46] Oszcipok M, Riemann D, Kronenwett U, Kreideweis M, Zedda M. J. Power Sources, 2005, 145: 407.
[47] Cindrella L, Kannan A M, Lin J F, Saminathan K, Ho Y, Lin C W, Wertz J. J. Power Sources, 2009, 194: 146.
[48] Seidenberge K, Wilhelm F, Schmitt T, Lehnert W, Scholta J. J. Power Sources, 2011, 196: 5317.
[49] Schulze M, Wagner N, Kaz T, Friedrich K A. Electrochim. Acta, 2007, 52: 2328.
[50] Frisk J W, Hicks M T, Atanasoski R T, Boand W M, Schmoeckel A K, Kurkowski M J. Fuel Cell Seminar. San Antonio: Elsevier, 2004. 10.
[51] Owejan J E, Yu P T, Makharia R. ECS Trans., 2007, 11 (1): 1049.
[52] Frisk J, Boand W, Hicks M, Kurkowski M, Atanasoski R, Schmoeckel A. Fuel Cell Seminar. San Antonio: Elsevier, 2004. 1.
[53] Aoki T, Matsunaga A, Ogami Y, Maekawa A, Mitsushima S, Ota K, Nishikawa H. J. Power Sources, 2010, 195: 2182.
[54] Mehta V, Cooper J S. J. Power Sources, 2003, 114: 32.
[55] De Bruijn F. Green Chem., 2005, 7: 132.
[56] Brett D J L, Brandon N P. J. Fuel Cell Sci. Technol., 2007, 4: 29.
[57] Wind J, Späh R, Kaiser W, Böhm G. J. Power Sources, 2002, 105: 256.
[58] Pozio A, Silva R F, de Francesco M, Giorgi L. Electrochim. Acta, 2003, 48: 154.
[59] Makkus R C, Janssen A H H, de Bruijn F A, Mallant R K A M. J. Power Sources, 2000, 86: 274.
[60] Eom K, Cho E, Nam S W, Lim T H, Jang J H, Kim H J, Hong B K, Yang Y C. Electrochim. Acta, 2012, 78: 324.
[61] Wu J, Yuan X Z, Martin J J, Wang H, Zhang J, Shen J, Wu S, Merida W. J. Power Sources, 2008, 184: 104.
[62] Stassi A, Gatto I, Monforte G, Baglio V, Passalacqua E, Antonucci V, Aricò A S. J. Power Sources, 2012, 208: 35.
[63] Travitsky N, Ripenbein T, Golodnitsky D, Rosenberg Y, Burshtein L, Peled E. J. Power Sources, 2006, 161(2): 782.
[64] Colón-Mercado H R, Popov B N. J. Power Sources, 2006, 155: 253.
[65] Wan L J, Moriyama T, Ito M, Uchida H, Watanabe M. Chem. Commun., 2002, 1: 58.
[66] Gasteiger H A, Kocha S S, Sompalli B, Wagner F T. Appl. Catal. B, 2005, 56: 9.
[67] Yu P, Pemberton M, Plasse P. J. Power Sources, 2005, 144: 11.
[68] Zhang J, Sasaki K, Sutter E, Adzic R R. Science, 2007, 315: 200.
[69] Antolini E, Salgado J R C, Gonzalez E R. J. Power Sources, 2006, 160: 957.
[70] Debe M K, Schmoeckel A K, Vernstrom G D, Atanasoski R. J. Power Sources, 2006, 161: 1002.
[71] Roy S C, Harding A W, Russell A E, Thomas K M. J. Electrochem. Soc., 1997, 144: 2323.
[72] Shao Y Y, Yin G P, Gao Y Z, Shi P F. J. Electrochem. Soc., 2006, 153: A1093.
[73] Pollet B G, Staffell I, Shang J L. Electrochim. Acta, 2012, 84: 235.
[74] Mathias M F, Makharia R, Gasteiger H A, Conley J J, Fuller T J, Gittleman G J, Kocha S S, Miller D P, Mittelsteadt C K, Xie T, Yan S G, Yu P T. Electrochem. Soc. Inter., 2005, 14: 24.
[75] Borup R L, Davey J R, Garzon F H, Wood D L, Inbody M A. J. Power Sources, 2006, 163: 76.
[76] Wheat W S, Meltser M A, Masten D A. US 8288049-B2, 2004.
[77] Makino S. Japanese Patent 2004111243, 2004.
[78] Knights S D, Colbow K M, St-Pierre J, Wilkinson D P. J. Power Sources, 2004, 127: 127.
[79] Cho E A, Ko J J, Ha H Y, Hong S A, Lee K Y, Lim T W, Oh I H. J. Electrochem. Soc., 2004, 151: A661.
[80] Sun X, Saha M S. London: Springer, 2008. 655.
[81] Sharma S, Pollet B G. J. Power Sources, 2012, 208: 96.
[82] Shrestha S, Liu Y, Mustain W E. Catal. Rev., 2011, 53(3): 256.
[83] Rajalakshmi N, Lakshmi N, Dhathathreyan K S. International Journal of Hydrogen energy, 2008, 33: 7521.
[84] Kakinuma K, Chino Y, Senoo Y, Uchida M, Kamino T, Uchida H, Deki S, Watanabe M. Electrochimica Acta, 2013, 110: 316.
[85] Yin S B, Mu S C, Lv H F, Cheng N C, Pan M, Fu Z Y. Applied Catalysis B: Environmental, 2010, 93: 233.
[86] Kimmel Y, Yang L, Kelly T G, Rykov S A, Chen J G. Journal of Catalysis, 2014, 312: 216.
[87] Ou Y W, Cui X L, Zhang X Y, Jiang Z Y. J. Power Sources, 2010, 195: 1365.
[88] Atanasoski R T, Atanasoska L L, Cullen D A, Haugen G M, More K L, Vernstrom G D. Electrocatal., 2012, 284.
[89] Genorio B, Strmcnik D, Subbaraman R, Tripkovic D, Karapetrov G, Stamenkovic V R, Pejovnik S, Markovic N M. Nat. Mater., 2010, 9.
[90] Kim J H, Cho E A, Jang J H, Kim H J, Lim T H, Oh I H, Ko J J, Oh S C. J. Electrochem. Soc., 2010, 157: B104.
[91] Ofstad A B, Davey J R, Sunde S, Borup R L. ECS Trans., 2008, 16 (2): 1301.
[92] Reiser C A, Yang D, Sawyer R D. US 2005147855-A1, 2005.
[93] Yu P T, Wagner F T. US 2006046106-A1, 2006.
[94] Kim J H, Cho E A, Jang J H, Kim H J, Lim T H, Oh I H, Ko J J, Oh S C. J. Electrochem. Soc., 2010, 157 (1): B118.
[95] Perry M L, Patterson T W, Reiser C. ECS Trans., 2006, 3 (1): 783.
[96] Yu Y, Wanga G, Tu Z, Zhan Z, Pan M. Electrochim. Acta, 2012, 71: 181.
[97] Taniguchi A, Akita T, Yasuda K, Miyazaki Y. Int. J. Hydrogen Energy, 2008, 33: 2323.
[98] Gerard M, Poirot-Crouvezier J P, Hissel D, Pera M C. Int. J. Hydrogen Energy, 2010, 35: 12295.
[99] Gubler L, Kuhn H, Schmidt T J, Scherer G G, Brack H P, Simbeck K. Fuel Cells, 2004, 4: 196.
[100] Gubler L, Gürsel S A, Scherer G G. Fuel Cells, 2005, 5: 317.
[101] Yu J R, Yi B L, Xing D M, Liu F Q, Shao Z G, Fu Y Z, Zhang H M. Phys. Chem. Chem. Phys, 2003, 5: 611.
[102] Trogadas P, Parrondo J, Ramani V. Electrochemical and Solid State Letters, 2008, 11: B113.
[103] Ramani V, Kunz H R, Fenton J M. J. Power Sources, 2005, 152: 182.
[104] Haugen G M, Meng F, Aieta N, Horan J L, Kuo M C, Frey M H, Hamrock S J, Herring A M. ECS Trans., 2006, 3: 551.
[105] Liu Y H, Yi B L, Shao Z G. Electrochemical and Solid State Letters, 2006, (9): A356.
[106] Pan M, Yang X S, Shen C H. Composite Materials, 2003, (iii): 385.
[107] Hommura S, Kawahara K, Shimohira T. Journal of the Electrochemical Society, 2008, 155: A29.
[108] Liu W, Ruth K, Rusch G. J. New Mater. Electrochem. Syst., 2001, 4: 227.
[109] Xu H, Wu M, Liu Y, Mittal V, Vieth R, Kunz H R, Bonville L J, Fenton J M. ECS Trans., 2006, 3: 561.
[110] Jung G, Chuang K, Jao T, Yeh C, Lin C. Appl Energy, 2012, 100: 81.
[111] Bose A, Babburi P, Kumar R, Myers D, Mawdsley J, Milhuff J. J. Power Sources, 2013, 243: 964.
[112] Liu D, Case S. J. Power Sources, 2006, 162(1): 521.
[113] Borup R L. Fuel Cell Durability Conference, Washington DC: Elsevier, 2005. 8.
[114] Tawfik H, Hung Y, Mahajan D. J. Power Sources, 2007, 163: 755.
[115] Lee S J, Huang C H, Lai J J, Chen Y P. J. Power Sources, 2004, 131: 162.