蛋白质是生命体的重要组成部分,其中生物酶在生命体系中发挥至关重要的作用。蛋白质分子设计是研究生物酶结构与功能关系的重要手段。本文综述了基于蛋白质骨架的人工水解酶的理性设计与功能研究进展,包括对天然蛋白的重新利用和重新改造,基于3-股螺旋、4-股螺旋或锌指蛋白的分子设计,以及血红蛋白(如细胞色素b5和肌红蛋白突变体)水解酶催化活性的调控等,阐明了人工水解酶分子设计的基本思路与研究方法,为合理构建人工水解酶或其他生物酶提供了重要的信息。人工水解酶的理性设计进展,不但深化我们对天然酶结构-性质-反应-功能关系的认识,而且还提升我们创造具有优越功能的人工生物酶的能力。
[1] Schmid A, Dordick J S, Hauer B, Kiener A, Wubbolts M, Witholt B. Nature, 2001, 409(6817): 258.
[2] 林英武(Lin Y W),黄仲贤(Huang Z X). 化学进展(Progress in Chemistry), 2006, 18(6): 794.
[3] 林英武(Lin Y W). 化学进展(Progress in Chemistry), 2010, 22(6): 1203.
[4] 林英武(Lin Y W). 化学进展(Progress in Chemistry), 2012, 24(4): 589.
[5] 林英武(Lin Y W). 化学进展(Progress in Chemistry), 2012, 24(5): 784.
[6] 林英武(Lin Y W). 化学进展(Progress in Chemistry), 2014, 26(6): 987.
[7] Lin Y W, Sawyer E B, Wang J. Chem. Asian J., 2013, 8: 2534.
[8] Lin Y W, Wang J. J. Inorg. Biochem., 2013, 129(12): 162.
[9] Lin Y W , Wang J Y, Lu Y. Sci. China Chem., 2014, 57(3): 346.
[10] Lu Y, Yeung N, Sieracki N, Marshall N M. Nature, 2009, 460: 855.
[11] Zanghellini A. Curr. Opin. Biotechnol., 2014, 29: 132.
[12] Nanda V, Koder R L. Nat. Chem., 2010, 2: 15.
[13] Du J, Sono M, Dawson J H. Coord. Chem. Rev., 2011, 255: 700.
[14] Reetz M T. Chem. Rec., 2012, 12: 391.
[15] Ueno T, Tabe H, Tanaka Y. Chem. Asian J., 2013, 8: 1646.
[16] Farid T A, Kodali G, Solomon L A, Lichtenstein B R, Sheehan M M, Fry B A, Bialas C, Ennist N M, Siedlecki J A, Zhao Z, Stetz M A, Valentine K G, Anderson J L, Wand A J, Discher B M, Moser C C, Dutton P L. Nat. Chem. Biol., 2013, 9: 826.
[17] Armstrong C T, Watkins D W, Anderson J L. Dalton Trans,. 2013, 42(9): 3136.
[18] Höcker B. Curr. Opin. Struct. Biol., 2014, 27C: 56.
[19] Petrik I D, Liu J, Lu Y. Curr. Opin. Chem. Biol., 2014, 19: 67.
[20] Watkins D W, Armstrong C T, Anderson J L. Curr. Opin. Chem. Biol., 2014, 19: 90.
[21] Oohora K, Hayashi T. Curr. Opin. Chem. Biol., 2014, 19: 154.
[22] Dürrenberger M, Ward T R. Curr. Opin. Chem. Biol., 2014, 19: 99.
[23] Shoji O, Watanabe Y. J. Biol. Inorg. Chem., 2014, 19: 529.
[24] Reig A J, Pires M M, Snyder R A, Wu Y, Jo H, Kulp D W, Butch S E, Calhoun J R, Szyperski T, Solomon E I, DeGrado W F. Nat. Chem., 2012, 4: 900.
[25] Oohora K, Kihira Y, Mizohata E, Inoue T, Hayashi T. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135: 17282.
[26] Yeung N, Lin Y W, Gao Y G, Zhao X, Russell B S, Lei L, Miner K D, Robinson H, Lu Y. Nature, 2009, 462: 1079.
[27] Lin Y W, Yeung N, Gao Y G, Miner K D, Tian S, Robinson H, Lu Y. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A., 2010, 107: 8581.
[28] Lin Y W, Yeung N, Gao Y G, Miner K D, Lei L, Robinson H, Lu Y. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132: 9970.
[29] Tegoni M, Yu F, Bersellini M, Penner-Hahn J E, Pecoraro V L. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A., 2012, 109: 21234.
[30] Miner K D, Mukherjee A, Gao Y G, Null E L, Petrik I D, Zhao X, Yeung N, Robinson H, Lu Y. Angew. Chem. Int. Ed., 2012, 51(23): 5589.
[31] Liu X, Yu Y, Hu C, Zhang W, Lu Y, Wang J. Angew. Chem. Int. Ed., 2012, 51(18):4312.
[32] Zhou Q, Hu M, Zhang W, Jiang L, Perrett S, Zhou J, Wang J. Angew. Chem. Int. Ed., 2013, 52(4): 1203.
[33] Bhagi-Damodaran A, Petrik I D, Marshall N M, Robinson H, Lu Y. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136(34): 11882.
[34] Hu C, Chan S I, Sawyer E B, Yu Y, Wang J. Chem. Soc. Rev., 2014, 43(18): 6498.
[35] Yu F, Cangelosi V M, Zastrow M L, Tegoni M, Plegaria J S, Tebo A G, Mocny C S, Ruckthong L, Qayyum H, Pecoraro V L. Chem. Rev., 2014, 114(7): 3495.
[36] Matsuo T, Hirota S. Bioorg. Med. Chem., 2014, 22(20): 5638.
[37] Tebo A G, Pecoraro V L. Curr. Opin. Chem. Biol., 2015: 25C: 65.
[38] Pordea A. Curr. Opin. Chem. Biol., 2015, 25C: 124.
[39] Lin Y W, Nagao S, Zhang M, Shomura Y, Higuchi Y, Hirota S. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54(2): 511.
[40] Zastrow M L, Peacock A F A., Stuckey J A, Pecoraro VL. Nat. Chem., 2012, 4(2): 118.
[41] Zastrow M L, Pecoraro V L. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135(15): 5895.
[42] Zastrow M L, Pecoraro V L. Coord. Chem. Rev., 2013, 257: 2565.
[43] Zastrow M L, Pecoraro V L. Biochemistry, 2014, 53(6): 957.
[44] Cangelosi V M, Deb A, Penner-Hahn J E, Pecoraro V L. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53(30):7900.
[45] Jochens H, Hesseler M, Stiba K, Padhi S K, Kazlauskas R J, Bornscheuer U T. Chembiochem, 2011, 12(10): 1508.
[46] Zemel H, Plaines D. US4764464-A, 1988.
[47] Nedrud D M, Lin H, Lopez G, Padhi S K, Legatt G A, Kaz-Lauskas R J. Chem. Sci., 2014, 5(11): 4265.
[48] Zhou X, Gao L, Yang G, Liu D, Bai A, Li B, Deng Z, Feng Y. ChemBioChem., 2015,16(3): 455.
[49] Chen Q, Luan Z J, Cheng X, Xu J H. Biochemistry, 2015, 54(9):1841.
[50] Qian Z, Fields C J, Yu Y, Lutz S. Biotechnol. J., 2007, 2: 192.
[51] Kourist R, Jochens H, Bartsch S, Kuipers R, Padhi S K, Gall M, Böttcher D, Joosten H J, Bornscheuer U T. Chembiochem., 2010,11(12):1635.
[52] Bolon D N, Mayo S L. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A., 2001, 98(25): 14274.
[53] Gomis-Rüth F X. Crit. Rev. Biochem. Mol. Biol., 2008, 43(5):319.
[54] Sandal M, Paltrinieri D, Carloni P, Musiani F, Giorgetti A. Curr. Protein Pept. Sci., 2013, 14(8): 650.
[55] Jaitovich A A, Bertorello A M. Semin. Nephrol. 2006, 26(5): 386.
[56] Luan Y, Xu W. Curr. Med. Chem., 2007,14(6): 639.
[57] Fernandes C A, Borges R J, Lomonte B, Fontes M R. Biochim. Biophys. Acta., 2014, 1844(12): 2265.
[58] Kaplan J, DeGrado W.F. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S .A., 2004, 101: 11566.
[59] Cochran F V, Wu S P, Wang W, Nanda V, Saven J G, Therien M J, DeGrado W F. J. Am. Chem. Soc., 2005, 127: 1346.
[60] Calhoun J R, Nastri F, Maglio O, Pavone V, Lombardi A, DeGrado W F. Biopolymers, 2005, 80: 264.
[61] Calhoun J R, Liu W, Spiegel K, Dal Peraro M, Klein ML, Valentine K G, Wand A J, DeGrado W F. Structure, 2008, 16: 210.
[62] Fry H C, Lehmann A, Saven J G, DeGrado W F, Therien M J. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132:3997.
[63] Fry H C, Lehmann A, Sinks LE, Asselberghs I, Tronin A, Krishnan V, Blasie J K, Clays K, Degrado W F, Saven J G, Therien M J. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135: 13914.
[64] Der B S, Edwards D R, Kuhlman B. Biochemistry, 2012, 51(18): 3933.
[65] Maret W. J. Inorg. Biochem., 2012,111: 110.
[66] Srivastava K R, Durani S. PloS ONE, 2014, 9(5): e96234.
[67] Wang W H, Wang Y H, Lu J X, Wang J H, Xie Y, Huang Z X. Chem. Lett., 2002, 674.
[68] Wang W H, Lu J X, Yao P, Xie Y, Huang Z X. Protein Eng., 2003,16(12): 1047.
[69] Lin Y W, You X X, Chen L S, Wu Y M. Chem. Lett., 2012, 41: 1574.
[70] Sen S, Bose T, Roy A, Chakraborti A S. Mol. Cell Biochem., 2007, 301: 251.
[71] You Y, Liu F, Du K J, Wen G B, Lin Y W. J. Mol. Model., 2014, 20(7):2358.
[72] Sun M H, Li W, Liu J H, Wen G B, Tan X, Lin Y W. RSC Adv., 2013, 3: 9337.
[73] Du J F, Li W, Li L, Wen G B, Lin Y W, Tan X. ChemistryOpen, 2015, 4:99.
[74] Zeng J, Zhao Y, Li W, Tan X, Wen G B, Lin Y W. J. Mol. Catal. B: Enzym, 2015, 111(1):9.
[75] Yan D J, Li W, Xiang Y, Wen G B, Lin Y W, Tan X. Chembiochem., 2015, 16(1): 47.
[76] Lin Y W. Biochim Biophys Acta. 2015, 1854(8): 844.
[77] Lin Y W , Dong S S, Liu J H, Nie C M, Wen G B. J. Mol. Catal. B: Enzym., 2013, 91: 25.
[78] Rajagopalan S, Wang C, Yu K, Kuzin A P, Richter F, Lew S, Miklos A E, Matthews M L, Seetharaman J, Su M, Hunt J F, Cravatt B F, Baker D. Nat. Chem. Biol., 2014, 10(5):386.
[79] Song W J, Tezcan F A. Science, 2014, 346(6216): 1525.