超分子螺旋聚合物结合了超分子聚合物制备方法简便、结构及性能可调控等优势,相比于人工合成的共价型螺旋聚合物更接近自然界螺旋生物大分子,因而在手性探针、不对称催化以及手性识别和分离等领域具有广泛的应用前景。结合多肽的手性优势、丰富的二次有序构象及其出色的自组装行为,以多肽作为结构基元经超分子组装制备具有螺旋构象的聚合物,不仅丰富了手性/螺旋聚合物的制备途径,同时为多肽材料的功能化应用提供新的广阔前景。本文综述了多肽基元之间经超分子作用诱导形成的超分子螺旋聚合物,总结了双亲性多肽以及多肽拓扑结构对超分子组装过程的影响及其对形成螺旋结构的控制,重点归纳了由多肽构筑的光、温度、pH、金属离子和酶等不同类型智能响应性的超分子螺旋聚合物。
[1] Zhang S G. Biotechnol. Adv., 2002, 20: 321.
[2] 黄飞鹤(Huang F H),翟春熙(Zhai C X), 郑波(Zheng B), 李世军(Li S J).超分子聚合物(Supramolecular Polymers).杭州:浙江大学出版社(Hangzhou:Zhejiang University Press). 2012. 127.
[3] Huang F H, Scherman O A. Chem. Soc. Rev., 2012, 41: 5879.
[4] Stupp S I, Palmer L C. Chem. Mater., 2014, 26: 507.
[5] Zhang J X, Ma P X. Adv. Drug Delivery Rev., 2013, 65: 1215.
[6] Li G L, Liu J Y, Pang Y, Wang R B, Mao L M, Yan D Y, Zhu X Y, Sun J. Biomacromolecules, 2011, 12 : 2016.
[7] Burckbuchler V, Wintgens V, Leborgne C, Lecomte S, Leygue N, Scherman D, Kichler A, Amiel C. Bioconjugate Chem., 2008, 19: 2311.
[8] Sun M, Zhang H, Liu B, Liu Y. Macromolecules, 2013, 46: 4268.
[9] Shah R N, Shah N A, Del Rosario Lim M M, Hsieh C, Nuber G, Stupp S I. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2010, 107: 3293.
[10] Moulin E, Niess F, Fuks G, Jouault N, Buhler E, Giuseppone N. Nanoscale, 2012, 4: 6748.
[11] Krieg E, Weissman H, Shirman E, Shimoni E, Rybtchinski B. Nat. Nanotechnol., 2011, 6: 141.
[12] Haldar D, Schmuck C. Chem. Soc. Rev., 2009, 38: 363.
[13] Aiba Y, Sumaoka J, Komiyama M. Chem. Soc. Rev., 2011, 40: 5657.
[14] Palmans A R A, Meijer E W. Angew. Chem. Int. Ed., 2007, 47: 8948.
[15] Zhao X B, Pan F, Xu H, Yaseen M, Shan H H, Hauser C A E, Zhang S G, Lu J R. Chem. Soc. Rev., 2010, 39: 3480.
[16] Reches M, Gazit E. Science, 2003, 300: 625.
[17] Zelzer M, Ulijn R V. Chem. Soc. Rev., 2010, 39: 3351.
[18] Adler-Abramovich L, Gazit E. Chem. Soc. Rev., 2014, 43: 6881.
[19] Frederix P W J M, Scott G G, Abul-Haija Y M, Kalafatovic D, Pappas C G, Javid N, Hunt N T, Ulijn R V, Tuttle T. Nat. Chem., 2015, 7: 30.
[20] Dehsorkhi A, Castelletto V, Hamley I W. J. Pept. Sci., 2014, 20: 453.
[21] Aggeli A, Nyrkova I A, Bell M, Harding R, Carrick L, McLeish T C B, Semenov A N, Boden N. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2001, 98: 11857.
[22] Ryadnov M G, Woolfson D N. Nat. Mater., 2003, 2: 329.
[23] Smith A M, Acquah S F A, Bone N, Kroto H W, Ryadnov M G, Stevens M S P, Walton D R M, Woolfson D N. Angew. Chem. Int. Ed., 2005, 44: 325.
[24] Vankann M, Möllerfeld J, Ringsdorf H, Höcker H. J. Colloid Interface Sci., 1996, 178: 241.
[25] Hamley I W, Dehsorkhi A,Castelletto V, Seitsonen J, Ruokolainen J, Iatrou H. Soft Matter, 2013, 9: 4794.
[26] Pashuck E T, Cui H, Stupp S I. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132: 6041.
[27] Korevaar P A, Newcomb C J, Meijer E W, Stupp S I. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136: 8540.
[28] Kokkoli E, Mardilovich A, Wedekind A, Rexeisen E L, Garg A, Craig J A. Soft Matter, 2006, 2: 1015.
[29] Bull S R, Guler M O, Bras R E, Meade T J, Stupp S I. Nano Lett., 2005, 5: 1.
[30] Pashuck E T, Stupp S I. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132: 8819.
[31] Cui H, Cheetham A G, Pashuck E T, Stupp S I. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136: 12461.
[32] Chen C L, Zhang P J, Rosi N L. J. Am. Chem. Soc., 2008, 130: 13555.
[33] Chen C L, Rosi N L. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132: 6902.
[34] Song C Y, Blaber M G, Zhao G P, Zhang P J, Fry H C, Schatz G C, Rosi N L. Nano Lett., 2013, 13: 3256.
[35] Jayawarna V, Ali M, Jowitt T A, Miller A F, Saiani A, Gough J E, Ulijn R V. Adv. Mater., 2006, 18: 611.
[36] Vegners R, Shestakova I, Kalvinsh I, Ezzell R M, Janmey P A. J. Pept. Sci., 1995, 1: 371.
[37] Yang Z M, Liang G L, Ma M, Gao Y, Xu B. J. Mater. Chem., 2007, 17: 850.
[38] Hughes M, Xu H X, Frederix P J M, Smith A M, Hunt N T, Tuttle T, Kinloch I A, Ulijn R V. Soft Matter, 2011, 7: 10032.
[39] Sun X L, Biswas N, Kai T, Dai Z F, Dluhy R A, Chaikof E L. Langmuir, 2006, 22: 1201.
[40] Gao P, Liu M H. Langmuir, 2006, 22: 6727.
[41] Naidoo V B, Rautenbach M. J. Pept. Sci., 2013, 19: 784.
[42] Sanders A M, Dawidczyk T J, Katz H E, Tovar J D. ACS Macro Lett., 2012, 1: 1326.
[43] Wall B D, Zacca A E, Sanders A M, Wilson W L, Ferguson A L, Tovar J D. Langmuir, 2014, 30: 5946.
[44] Marty R, Nigon R, Leite D, Frauenrath H. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136: 3919.
[45] Marty R, Szilluweit R, Sánchez-Ferrer A, Bolisetty S, Adamcik J, Mezzenga R, Spitzner E C, Feifer M,Steinmann S N,Corminboeuf C, Frauenrath H. ACS Nano, 2013, 7: 8498.
[46] Uversky V N, Fink A L. Biochim. Biophys. Acta, 2004, 1698:131.
[47] Dzwolak W. Chirality, 2014, 26: 580.
[48] Usov I, Adamcik J, Mezzenga R. Nano, 2013, 7: 10465.
[49] Lara C, Reynolds N P, Berryman J T, Xu A Q, Zhang A, Mezzenga R. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136: 4732.
[50] Ghadiri M R, Granja J R, Milligan R A, Mcree D E, Khzanovich N. Nature, 1993, 366: 324.
[51] Bong D T, Clark T D, Granja J R, Ghadiri M R. Angew. Chem. Int. Ed., 2001, 40: 988.
[52] Choi S J, Jeong W J, Kim T H, Lim Y B. Soft Matter, 2011, 7: 1675.
[53] Jeong H S H, Park H, Jin K S, Lim Y B. Biomacromolecules, 2014, 15: 2138.
[54] Jeong W J, Choi S J, Choi J S, Lim Y B. ACS Nano, 2013, 7: 6850.
[55] Percec V, Dulcey A E, Balagurusamy V S K, Miura Y, Smidrkal J, Peterca M, Nummelin S, Edlund U, Hudson S D, Heiney P A, Duan H, Magonov S N, Vinogradov S A. Nature, 2004, 430: 764.
[56] Percec V, Dulcey A E, Peterca M, Adelman P, Samant R, Balagurusamy V S K, Heiney P A. J. Am. Chem. Soc., 2007, 129: 5992.
[57] Percec V, Dulcey A E, Peterca M. Ilies M, Sienkowska M J, Heiney P A. J. Am. Chem. Soc., 2005, 127: 17902.
[58] Rosen B M, Peterca M, Morimitsu K, Dulcey A E, Leowanawat P, Resmerita A M, Imam M R, Percec V. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133: 5135.
[59] Yan J T, Liu K, Zhang X Q, Li W, Zhang A. J. Polym. Sci., Part A: Polym. Chem., 2015, 53: 33.
[60] Stals P J M, Smulders M M J, Martín-Rapún R, Palmans A R A, Meijer E W. Chem. Eur. J., 2009, 15: 2071.
[61] Shikata T, Kuruma Y, Sakamoto A, Hanabusa K. J. Phys. Chem. B, 2008, 112: 16393.
[62] Shen Z C, Wang T Y, Liu M H. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53: 13424.
[63] Roosma J, Mes T, Leclère P, Palmans A R A, Meijer E W. J. Am. Chem. Soc., 2008, 130: 1120.
[64] Gillissen M A J, Koenigs M M E, Spiering J J H, Vekemans J A J M, Palmans A R A, Voets I K, Meijer E W. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136: 336.
[65] Cantekin S, Greefab T F A, Palmans A R A. Chem. Soc. Rev., 2012, 41, 6125.
[66] Cantekin S, Balkenende D W R, Smulders M M J, Palmans A R A, Meijer E W. Nat. Chem., 2011, 3: 42.
[67] Korevaar P A, George S J, Markvoort A J, Smulers M M J, Hilbers P A J, Schenning A P H J, de Greef T F A D, Meijer E W. Nature, 2012, 481: 492.
[68] Hout K P, Martín-Rapún R, Vekemans J A J M, Meijer E W. Chem. Eur. J., 2007, 13: 8111.
[69] Dai Y T, Zhao X, Su X Y, Li G Y, Zhang A. Macromol. Rapid Commun., 2014, 35: 1326.
[70] Chen C S, Xu X D, Wang Y, Yang J, Jia H Z, Cheng H, Chu C C, Zhuo R X, Zhang X Z. Small, 2013, 9: 920.
[71] Wang H M, Yang Z M. Nanoscale, 2012, 4: 5259.
[72] Liu X, Wang X M, Horii A, Wang X J, Qiao L, Zhang S G, Cui F Z. Nanoscale, 2012, 4: 2720.
[73] Palladino P, Castelletto V, Dehsorkhi A, Stetsenko D, Hamley I W. Langmuir, 2012, 28: 12209.
[74] Miravet J F, Escuder B, Segarra-Maset M D, Tena-Solsona M, Hamley I W, Dehsorkhi A, Castelletto V. Soft Matter, 2013, 9: 3558.
[75] Hamley I W, Dehsorkhi A, Castelletto V, Furzeland S, Atkins D, Seitsonen J, Ruokolainen J. Soft Matter, 2013, 9: 9290.
[76] Meijer J T, Henckens M J A G, Minten I J, Löwik D W P M, Hest J C M. Soft Matter, 2007, 3: 1135.
[77] Chen C S, Xu X D, Li S Y, Zhuo R X, Zhang X Z. Nanoscale, 2013, 5: 6270.
[78] Apostolovic B, Klok H A. Biomacromolecules, 2008, 9: 3173.
[79] Zhang J, Hao R, Huang L, Yao J, Chen X, Shao Z Z. Chem. Commun., 2011, 47: 10296.
[80] Beyer R L, Hoang H N, Appleton T G, Fairlie D P. J. Am. Chem. Soc., 2004, 126: 15096.
[81] Ma M T, Hoang H N, Scully C C G, Appleton T G, Fairlie D P. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131: 4505.
[82] Dehsorkhi A, Hamley I W, Seitsonen J, Ruokolainen J. Langmuir, 2013, 29: 6665.
[83] Rasale D B, Biswas S, Konda M, Das A K. RSC Adv., 2015, 5: 1529.