作为一类重要的高分子材料,聚合物水凝胶由于其优良的理化性能和生物学特性而被广泛应用于生物医药领域,降解特性是其作为生物医用材料的重要性能指标。刺激响应降解型水凝胶是指在环境因素刺激下凝胶网络发生响应性断裂,进而产生凝胶-溶胶或溶胀-降解转变的一类智能高分子材料。这一响应降解特性可通过将环境敏感性断裂基团引入到聚合物凝胶网络中来实现。与水凝胶常规的水解、酶解相比,刺激响应降解因具有空间或时间上的可控特性而引起人们的广泛关注。本文重点介绍了pH响应、光响应以及氧化还原响应降解型聚合物水凝胶的设计方法、降解机理及其最新研究进展,并对刺激响应降解型水凝胶未来的研究方向进行了展望。
[1] Kope D?ek J. Biomaterials. 2007, 28(34): 5185.
[2] Park K, Park H. Smart Hydrogels, in: J.C. Salamone (Ed.), Concise Polymeric Materials Encyclopedia, CRC Press, Boca Raton, 1999. 1476.
[3] Drury J L, Mooney D J. Biomaterials, 2003, 24(24): 4337.
[4] Wang K, Fu Q, Chen X, Gao Y, Dong K. RSC Adv., 2012, 2(20): 7772.
[5] Tran N Q, Joung Y K, Lih E, Park K M, Park K D. Biomacromolecules, 2010, 11(3): 617.
[6] van Vlierberghe S, Dubruel P, Schacht E. Biomacromolecules, 2011, 12(5): 1387.
[7] Li Y, Rodrigues J, Tomas H. Chem. Soc. Rev., 2012, 41(6): 2193.
[8] Sharma S K, Mudhoo A. A Handbook of Applied Biopolymer Technology: Synthesis, Degradation and Applications. RSC Green Chemistry. 2011.12. 365.
[9] Park K M, Lee S Y, Joung Y K, Na J S, Lee M C, Park K D. Acta Biomater., 2009, 5(6): 1956.
[10] Ha D, Lee S, Chong M, Lee Y, Kim S, Park Y. Macromol. Res., 2006, 14(1): 87.
[11] Jeon O, Powell C, Solorio L D, Krebs M D, Alsberg E. J. Control. Release, 2011, 154(3): 258.
[12] Young S, Wong M, Tabata Y, Mikos A G. J. Control. Release, 2005, 109(1/3): 256.
[13] Park M H, Joo M K, Choi B G, Jeong B. Acc. Chem. Res., 2012, 45(3): 424.
[14] Deshayes S, Kasko A M. J. Polym. Sci., Part A: Polym. Chem., 2013, 51(17): 3531.
[15] Zhang Y F, Wang R, Hua Y Y, Baumgartner R, Cheng J J. ACS Macro Lett., 2014, 3: 693.
[16] 余丽丽(Yu L L),姚琳(Yao L),尤静(You J),梁飞(Liang F),白林奎(Bai L K). 功能材料(Functional Materials), 2015,46(6): 6134.
[17] Cui N, Qian J M, Liu T, Zhao N, Wang H J. Carbohydr. Polym., 2015, 126: 192.
[18] Garripelli V K, Kim J K, Namgung R, Kim W J, Repka M A, Jo S. Acta Biomater., 2010, 6(2): 477.
[19] Kloxin A M, Kasko A M, Salinas C N, Anseth K S. Science, 2009, 324(5923): 59.
[20] Han S C, He W D, Li J, Li L Y, Sun X L, Zhang B Y, Pan T T. J. Polym. Sci., Part A: Polym. Chem., 2009, 47(16): 4074.
[21] Kharkar P M, Kiick K L, Kloxin A M. Chem. Soc. Rev., 2013, 42(17): 7335.
[22] 赵三平(Zhao S P),徐卫林(Xu W L).化学进展(Progress in Chemistry), 2010, 22(5): 916.
[23] Liao X J, Chen G S, Jiang M. Polym. Chem., 2013, 4(6): 1733.
[24] Tan S, Ladewig K, Fu Q, Blencowe A, Qiao G G. Macromol. Rapid Commun., 2014, 35(13): 1166.
[25] 高春梅(Gao C M),柳明珠(Liu M Z),吕少瑜(Lv S Y), 陈晨(Chen C),黄银娟(Huang Y J),陈远谋(Chen Y M). 化学进展(Progress in Chemistry),2013, 25(6): 1012.
[26] Simes S, Moreira N J, Fonseca C, Düzgünes N, Maria C, Lima P D. Adv. Drug Deliver Rev., 2004, 56(7): 947.
[27] Lee E S, Na K, Bae Y H. J. Control. Release, 2003, 91(1/2): 103.
[28] Binauld S, Stenzel M H. Chem. Commun., 2013, 49(21): 2082.
[29] Sui X, Shi Y, Fu Z. Aust. J. Chem., 2010, 63(10): 1497.
[30] Rikkou-Kalourkoti M, Loizou E, Porcar L, Matyjaszewski K, Patrickios C S. Polym. Chem., 2012, 3(1): 105.
[31] Burek M, Czuba Z P, Waskiewicz S. Polymer, 2014, 55(25): 6460.
[32] Tauk L, Schröder A P, Decher G, Giuseppone N. Nat. Chem., 2009, 1(8): 649.
[33] Rowan S J, Cantrill S J, Cousins G R L, Sanders J K M, Stoddart J F. Angew. Chem., Int. Ed., 2002, 41(6): 898.
[34] Shi J, Wang G B, Chen H L, Zhong W, Qiu X Z, Xing M M Q. Polym. Chem., 2014, 5(21): 6180.
[35] Yu J, Ha W, Chen J, Shi Y P. RSC Adv., 2014, 4(103): 58982.
[36] Vetrík M, P D?ádn DýM, Hrub DýM, Michálek J. Polym. Degrad. STab., 2011, 96(5): 756.
[37] Patenaude M, Hoare T. ACS Macro Lett., 2012, 1(3): 409.
[38] Patenaude M, Hoare T. Biomacromolecules, 2012, 13(2): 369.
[39] Lu C, Wang X, Wu G, Wang J, Wang Y, Gao H, Ma J. J. Biomed. Mater. Res. A, 2014, 102(3): 628.
[40] Cordes E H, Bull H G. Chem. Rev., 1974, 74(5): 581.
[41] Heller J, Barr J, Ng S Y, Abdellauoi K S, Gurny R. Adv. Drug Delivery Rev., 2002, 54(7): 1015.
[42] Tang R, Palumbo R N, Ji W, Wang C. Biomacromolecules, 2009, 10(4): 722.
[43] Matsumoto S, Yamaguchi S, Wada A, Matsui T, Ikeda M, Hamachi I. Chem. Commun., 2008, (13): 1545.
[44] Aimetti A A, Machen A J, Anseth K S. Biomaterials, 2009, 30(30): 6048.
[45] Yagai S, Kitamura A. Chem. Soc. Rev., 2008, 37(8): 1520.
[46] Timko B P, Dvir T, Kohane D S. Adv. Mater., 2010, 22(44): 4925.
[47] McKinnon D D, Brown T E, Kyburz K A, Kiyotake E, Anseth K S. Biomacromolecules, 2014, 15(7): 2808.
[48] Yan B, Boyer J C, Habault D, Branda N R, Zhao Y. J. Am. Chem. Soc., 2012, 134(40): 16558.
[49] Liu G, Liu W, Dong C M. Polym. Chem., 2013, 4(12): 3431.
[50] Kaur G, Johnston P, Saito K. Polym. Chem., 2014, 5(7): 2171.
[51] Kloxin A M, Tibbitt M W, Kasko A M, Fairbairn J A, Anseth K S. Adv. Mater., 2010, 22(1): 61.
[52] Wong D Y, Griffin D R, Reed J, Kasko A M. Macromolecules, 2010, 43(6): 2824.
[53] Peng K, Tomatsu I, van den Broek B, Cui C, Korobko A V, van Noort J, Meijer A H, Spaink H P, Kros A. Soft Matter, 2011, 7(10): 4881.
[54] Griffin D R, Kasko A M. J. Am. Chem. Soc., 2012, 134(31): 13103.
[55] Ercole F, Thissen H, Tsang K, Evans R A, Forsythe J S. Macromolecules, 2012, 45(20): 8387.
[56] Hagen V, Dekowski B, Kotzur N, Lechler R, Wiesner B, Briand B, Beyermann M. Chem. Eur. J., 2008, 14(5): 1621.
[57] Azagarsamy M A, McKinnon D D, Alge D L, Anseth K S. ACS Macro Lett., 2014, 3(6): 515.
[58] Lee M S, Kim J C. J Appl. Polym. Sci., 2012, 124(5): 4339.
[59] Wells L A, Furukawa S, Sheardown H. Biomacromolecules, 2011, 12(4): 923.
[60] Yang K, Zeng M. New J. Chem., 2013, 37(4): 920.
[61] Suyama K, Tachi H. RSC Adv., 2015, 5(40): 31506.
[62] Sui X, Feng X, Hempenius M A, Vancso G J. J. Mater. Chem. B, 2013, 1(12): 1658.
[63] Ojima I. Accounts Chem. Res., 2008, 41(1): 108.
[64] Bauhuber S, Hozsa C, Breunig M, Göpferich A. Adv. Mater., 2009, 21(32/33): 3286.
[65] Aleksanian S, Wen Y, Chan N, Oh J K. RSC Adv., 2014, 4(8): 3713.
[66] Gyarmati B, Vajna B, Némethy Á, László K, Szilágyi A. Macromol. Biosci., 2013, 13(5): 633.
[67] Choh S Y, Cross D, Wang C. Biomacromolecules, 2011, 12(4): 1126.
[68] Li X, Wang Y, Chen J, Wang Y, Ma J, Wu G. ACS Appl. Mate. Inter., 2014, 6(5): 3640.
[69] Baldwin A D, Kiick K L. Bioconjugate Chem., 2011, 22(10): 1946.
[70] Shen B Q, Xu K, Liu L, Raab H, Bhakta S, Kenrick M, Parsons-Reponte K L, Tien J, Yu S-F, Mai E, Li D, Tibbitts J, Baudys J, Saad O M, Scales S J, McDonald P J, Hass P E, Eigenbrot C, Nguyen T, Solis W A, Fuji R N, Flagella K M, Patel D, Spencer S D, Khawli L A, Ebens A, Wong W L, Vandlen R, Kaur S, Sliwkowski M X, Scheller R H, Polakis P, Junutula J R. Nat. Biotechnol., 2012, 30(2): 184.
[71] Baldwin A D, Kiick K L. Polym. Chem., 2013, 4(1): 133.
[72] 曹玮(Cao W), 许华平(Xu H P). 化学通报(Chemistry), 2013,76(4): 291.
[73] Ma N, Li Y, Xu H, Wang Z, Zhang X. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132(2): 442.
[74] Sun T B, Jin Y, Qi R, Peng S J, Fan B Z. Polym. Chem., 2013, 4(14): 4017.
[75] Sun T B, Jin Y, Qi R, Peng S J, Fan B Z. Macromol. Chem. Phys., 2013, 214(24): 2875.
[76] Fu Y, Chen J Y, Xu H P, Oosterwijck C V, Zhang X, Dehaen W, Smet M. Macromol. Rapid Commun., 2012, 33: 798.
[77] Wang L, Cao W, Yi Y, Xu H P. Langmuir, 2014, 30, 5628.
[78] Tan X X, Yang L L, Huang Z H, Yu Y, Wang Z Q, Zhang X. Polym. Chem., 2015, 6(5): 681.
[79] Cheng X F, Jin Y, Sun T B, Qi R, Fan B Z, Li H P. RSC Adv., 2015, 5(6): 4162.
[80] Aimetti A A, Machen A J, Anseth K S. Biomaterials, 2009, 30(30): 6048.
[81] Anderson S B, Lin C C, Kuntzler D V, Anseth K S. Biomaterials, 2011, 32(14): 3564.
[82] Sanyal A. Macromol. Chem. Phys., 2010, 211(13): 1417.
[83] Wei H L, Yang J, Chu H J, Yang Z, Ma C C, Yao K. J. Appl. Polym. Sci., 2011, 120(2): 974.
[84] Kislukhin A A, Higginson C J, Hong V P, Finn M G. J. Am. Chem. Soc., 2012, 134(14): 6491.
[85] Higginson C J, Kim S Y, Peláez-Fernández M, Fernández-Nieves A, Finn M G. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137(15): 4984.
[86] Wang D, Liu T, Yin J, Liu S. Macromolecules, 2011, 44(7): 2282.
[87] Yao Y, Wang X, Tan T, Yang J. Soft Matter, 2011, 7(18): 7948.
[88] Ravaine V, Ancla C, Catargi B. J. Control. Release, 2008, 132(1): 2.
[89] Yang T, Ji R, Deng X X, Du F S, Li Z C. Soft Matter, 2014, 10(15): 2671.
[90] Cao W, Zhang X L, Miao X M, Yang Z M, Xu H P. Angew. Chem. Int. Ed., 2013, 125(24): 6353.