蛋白印迹材料在生物分离、生物传感和医用生物材料等领域具有很强的应用价值并受到广泛关注。尽管小分子印迹技术已经成功应用于很多领域,但蛋白分子印迹仍然是挑战性研究课题。本文总结了蛋白表面印迹技术领域的研究进展,根据不同的蛋白表面印迹材料,详细叙述了蛋白表面分子印迹薄膜、核壳微球、纳米线、凝胶微粒、单层膜等印迹材料的制备过程、印迹方法和选择识别性能,讨论了蛋白表面分子印迹方法的优缺点,阐明了蛋白分子印迹未来发展的方向。
[1] Wullff G, Sarhan A. Angew. Chem. Int. Ed., 1972, 11: 341.
[2] Vlatakis G, Andersson L I, Muller R, Mosbach K. Nature, 1993, 361: 645.
[3] Wulff G. Angew. Chem. Int. Ed. Engl., 1995, 34: 1812.
[4] Schillemans J P, Nostrum C F. Nanomedicine, 2006, 1: 437.
[5] Bossi A, Bonini F, Turner A P, Piletsky S A. Biosens. Bioelectron., 2007, 22: 1131.
[6] Yilmaz E, Haupt K, Mosbach K. Angew. Chem. Int. Ed., 2000, 39: 2115.
[7] 盖青青(Gai Q Q), 刘秋叶(Liu Q Y), 何锡文(He X W), 李文友(Li W Y), 陈朗星(Chen L X), 张玉奎(Zhang Y K). 化学进展(Progress in Chemistry), 2008, 20(6): 957.
[8] 闫长领(Yan C L), 卢雁(Lu Y). 化学进展(Progress in Chemistry), 2008, 20(6): 969.
[9] Mao X, Liang W A, Peng X H, Tang S Q. Recent Pat. Nanotech., 2010, 4: 85.
[10] Hansen D E. Biomaterials, 2007, 28: 4178.
[11] Janiak D S, Kofinas P. Anal. Bioanal. Chem., 2007, 389: 399.
[12] Turner N W, Jeans C W, Brain K R, Allender C J, Hlady V, Britt D W. Biotechnol. Prog., 2006, 22: 1474.
[13] Shi H, Tsai W B, Garrison M D, Ferrari S, Ratner B D. Nature, 1999, 398: 593.
[14] Shi H, Ratner B D. Biomed. Mater. Res., 2000, 49: 1.
[15] Kim E, Kim H C, Lee S G, Lee S J, Go T J, Baek C S, Jeong S W. Chem. Commun., 2011, 47: 11900.
[16] Li L, Yang L, Xing Z, Lu X, Kan X. Analyst, 2013, 138: 6962.
[17] Prasad B B, Prasad A, Tiwari M P. Biosens. Bioelectron., 2013, 39: 236.
[18] Wang X, Dong J, Ming H, Ai S. Analyst, 2013, 138: 1219.
[19] Karimian N, Vagin M, Zavar M H A, Chamsaz M, Turner A P F, Tiwari A. Biosens. Bioelectron., 2013, 50: 492.
[20] Komarova E, Aldissi M, Bogomolova A. Analyst, 2015, 140: 1099.
[21] Ramanaviciene A, Ramanavicius A. Biosens. Bioelectron., 2004, 20: 1076.
[22] Wu S, Tan W, Xu H. Analyst, 2010, 135: 2523.
[23] Sun S, Chen L, Shi H, Li Y, He X. J. Electroanal. Chem., 2014, 734: 18.
[24] Li Y, Hong M, Bin Q, Lin Z, Cai Z, Chen G. Biosens. Bioelectron., 2013, 42: 612.
[25] Moreira F T, Sharma S, Dutra R A, Noronha J P, Cass A E, Sales M G. Biosens. Bioelectron., 2013, 45: 237.
[26] Bognár J, Szücs J, Dorkó Z, Horváth V, Gyurcsányi R E. Adv. Funct. Mater., 2013, 23: 4703.
[27] Tai D F, Lin C Y, Wu T Z, Chen L K. Anal. Chem., 2005, 77: 5140.
[28] Rick J, Chou T C. Anal. Chim. Acta, 2005, 542: 26.
[29] Lee M H, Thomas J L, Tseng H Y, Lin W C, Liu B D, Lin H Y. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2011, 3: 3064.
[30] Dechtrirat D, Gajovic-Eichelmann N, Bier F F, Scheller F W. Adv. Funct. Mater., 2014, 24: 2233.
[31] Wang Y, Zhang Q, Ren Y, Jing L, Wei T. Chem. Res. Chinese U., 2013, 30: 42.
[32] Chou P C, Rick J, Chou T C. Anal. Chim. Acta, 2005, 542: 20.
[33] Zayats M, Kanwar M, Ostermeier M, Searson P C. Macromolecules, 2011, 44: 3966.
[34] Fukazawa K, Li Q, Seeger S, Ishihara K. Biosens. Bioelectron., 2013, 40: 96.
[35] Wang S S, Ye J, Bie Z J, Liu Z. Chem. Sci., 2014, 5: 1135.
[36] Bi X, Liu Z. Anal. Chem., 2014, 86: 959.
[37] Bi X D, Liu Z. Anal. Chem., 2014, 86: 12382.
[38] Yin D, Ulbricht M. Biomacromolecules, 2013, 14: 4489.
[39] Yin D, Ulbricht M. J. Mater. Chem. B, 2013, 1: 3209.
[40] Lv Y, Tan T, Svec F. Biotechnol. Adv., 2013, 31: 1172.
[41] Luo J, Jiang S S, Liu X Y. J. Phys. Chem. C, 2013, 117: 18448.
[42] Glad M, Norrlöw O, Sellergren B, Siegbahn N, Mosbach K. J. Chromatogr. A, 1985, 347: 11.
[43] Kempe M, Glad M, Mosbach K. J. Mol. Recognit., 1995, 8: 35.
[44] Chen H, Kong J, Yuan D, Fu G. Biosens. Bioelectron., 2014, 53: 5.
[45] Li S W, Yang K G, Liu J X, Jiang B, Zhang L H, Zhang Y K. Anal. Chem., 2015, 87: 4617.
[46] Tan C J, Tong Y W. Anal. Chem., 2007, 79: 299.
[47] Yan C L, Lu Y, Gao S Y. J. Polym. Sci. Pol. Chem., 2007, 45: 1911.
[48] Qin L, He X W, Zhang W, Li W Y, Zhang Y K. J. Chromatogr. A, 2009, 1216: 807.
[49] Xia Z W, Lin Z A, Xiao Y, Wang L, Zheng J N, Yang H H, Chen G N. Biosens. Bioelectron., 2013, 47: 120.
[50] Lin Z A, Sun L X, Liu W, Xia Z W, Yang H H, Chen G N. J. Mater. Chem. B, 2014, 2: 637.
[51] Li L, He X, Chen L, Zhang Y. Chem. Asian J., 2009, 4: 286.
[52] Bie Z J, Chen Y, Ye J, Wang S S, Liu Zhen. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, DOI: 10.1002anie.201503066.
[53] Jia X, Xu M, Wang Y, Ran D, Yang S, Zhang M. Analyst, 2013, 138: 651.
[54] Liu Y, Gu Y, Li M, Wei Y. New J. Chem., 2014, 38: 6064.
[55] Kartal F, Denizli A. J. Sep. Sci., 2014, 37: 2077.
[56] Gao R, Mu X, Zhang J, Tang Y. J. Mater. Chem. B, 2014, 2: 783.
[57] Cao J L, Zhang X H, He X W, Chen L X,Zhang Y K. Chem. Asian J., 2014, 9: 526.
[58] Hua Z, Zhou S, Zhao M. Biosens. Bioelectron., 2009, 25: 615.
[59] Lin Z, Yang F, He X, Zhao X, Zhang Y. J. Chromatogr. A, 2009, 1216: 8612.
[60] Zhang W, He X W, Chen Y, Li W Y, Zhang Y K. Biosens. Bioelectron., 2011, 26: 2553.
[61] Zhang W, He X W, Chen Y, Li W Y, Zhang Y K. Biosens. Bioelectron., 2012, 31: 84.
[62] Zhang W, He X W, Li W Y, Zhang Y K. Chem. Commun., 2012, 48: 1757.
[63] Li D Y, He X W, Chen Y, Li W Y, Zhang Y K. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2013, 5: 12609.
[64] Yang Y Q, He X W, Wang Y Z, Li W Y, Zhang Y K. Biosens. Bioelectron., 2014, 54: 266.
[65] Tan L, Kang C, Xu S, Tang Y. Biosens. Bioelectron., 2013, 48: 216.
[66] Zhang Z, Li J H, Wang X Y, Shen D Z, Chen L X. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2015, 7: 9118.
[67] Zhang W, Liu W, Li P, Xiao H B, Wang H, Tang B. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53: 12489.
[68] Li X, Zhang B, Li W, Lei X, Fan X, Tian L, Zhang H, Zhang Q. Biosens. Bioelectron., 2014, 51: 261.
[69] Li N, Qi L, Shen Y, Qiao J, Chen Y. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2014, 6: 17289.
[70] Shiomi T, Matsui M, Mizukami F, Sakaguchi K. Biomaterials, 2005, 26: 5564.
[71] Bonini F, Piletsky S, Turner A P, Speghini A, Bossi A. Biosens. Bioelectron., 2007, 22: 2322.
[72] Tan C J, Chua H G, Ker K H, Tong Y W. Anal. Chem., 2008, 80: 683.
[73] Kan X, Zhao Q, Shao D, Geng Z, Wang Z, Zhu J J. J. Phys. Chem. B, 2010, 114: 3999.
[74] Gao F X, Ma X T, He X W, Li W Y, Zhang Y K. Colloid. Surface A, 2013, 433: 191.
[75] Zhang W, Qin L, He X W, Li W Y, Zhang Y K. J. Chromatogr. A, 2009, 1216: 4560.
[76] Liu J, Yang K, Deng Q, Li Q, Zhang L, Liang Z, Zhang Y. Chem. Commun., 2011, 47: 3969.
[77] Guo M J, Zhao Z, Fan Y G, Wang C H, Shi L Q, Xia J J, Long Y, Mi H F. Biomaterials, 2006, 27: 4381.
[78] Long Y, Xing X, Han R, Sun Y, Wang Y, Zhao Z, Mi H. Anal. Biochem., 2008, 380: 268.
[79] Fu G, He H, Chai Z, Chen H, Kong J, Wang Y, Jiang Y. Anal. Chem., 2011, 83: 1431.
[80] Gai Q Q, Qu F, Zhang T, Zhang Y K. J. Chromatogr. A, 2011, 1218: 3489.
[81] 李永(Li Y), 杨黄浩(Yang H H), 庄峙厦(Zhuang Z X),王小如(Wang X R). 高等学校化学学报(Chemical Journal of Chinese Universities), 2005, 26(9): 1634.
[82] Li Y, Yang H H, You Q H, Zhuang Z X, Wang X R. Anal. Chem., 2006, 78: 317.
[83] Ouyang R, Lei J, Ju H. Chem. Commun., 2008: 5761.
[84] Li Y X, Bin Q, Lin Z Y, Chen Y T, Yang H H, Chem. Commun., 2015, 51: 202.
[85] Pang X, Cheng G, Li R, Lu S, Zhang Y. Anal. Chim. Acta, 2005, 550: 13.
[86] Xia Y Q, Guo T Y, Song M D, Zhang B H, Zhang B L. Biomacromolecules, 2005, 6: 2601.
[87] Zhao K, Wei J, Cheng G, Yang C, Chen L. J. Appl. Polym. Sci., 2009, 113: 1133.
[88] Tan C J, Tong Y W. Langmuir, 2007, 23: 2722.
[89] Tan C J, Wangrangsimakul S, Bai R, Tong Y W. Chem. Mater., 2008, 20: 118.
[90] Ying X, Zhang F, Zhang L, Cheng G. J. Appl. Polym. Sci., 2010, 115: 3516.
[91] Pack D W, Arnold F H. Chem. Phys. Lipids, 1997, 86: 135.
[92] Yim H, Kent M S, Sasaki D Y, Polizzotti B D, Kiick K L, Majewski J, Satija S. Phys. Rev. Lett., 2006, 96: 198101.
[93] Britt D W, Möbius D, Hlady V. Phys. Chem. Chem. Phys., 2000, 2: 4594.
[94] Du X, Hlady V, Britt D. Biosens. Bioelectron., 2005, 20: 2053.
[95] Dhruv H, Pepalla R, Taveras M, Britt D W. Biotechnol. Prog., 2006, 22: 150.
[96] Turner N W, Wright B E, Hlady V, Britt D W. J. Colloid Interface Sci., 2007, 308: 71.
[97] Zheng H, Du X. J. Phys. Chem. B, 2009, 113: 11330.
[98] Zheng H, Du X. J. Phys. Chem. B, 2010, 114: 577.
[99] Zheng H, Du X. Biochim. Biophys. Acta, 2011, 1808: 2128.
[100] Zheng H, Du X. Biochim. Biophys. Acta, 2013, 1828: 792.
[101] Wang Y, Zhou Y, Sokolov J, Rigas B, Levon K, Rafailovich M. Biosens. Bioelectron., 2008, 24: 162.
[102] Zhang X, Du X, Huang X, Lv Z. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135: 9248.