可再生生物质资源的能源化利用能有效缓解能源短缺和环境恶化的双重压力。木质纤维素类生物质原料通过催化转化途径可以转化成为用途广泛的平台化合物,如呋喃类化合物、多元醇和有机酸及其酯类衍生物等。以这些平台化合物为原料,通过基元反应的转化可以制备高附加值的生物质基液体燃料。基于上述背景,本文概述了国内外木质纤维素通过不同催化转化途径制备各种新能源平台化合物的研究进展。目前木质纤维素制备新能源平台化合物的可行途径主要包括液体酸催化、固体酸催化、离子液体催化和多功能材料催化。在介绍这些催化途径的同时,重点讨论了所使用的催化剂,分析了仍然存在的问题和可能的解决措施,同时对今后该领域的研究前景进行了展望。
[1] 2014 Key World Energy Statistics. International Energy Agency, 2014.
[2] Zeng Y, Zhao S, Yang S, Ding S Y. Curr. Opin. Biotechnol., 2014, 27: 38.
[3] Alonso D M, Bond J Q, Dumesic J A. Green Chem., 2010, 12(9): 1493.
[4] Gallezot P. ChemSusChem, 2008, 1(8/9): 734.
[5] Serrano-Ruiz J C, Dumesic J A. Energy Environ. Sci., 2011, 4(1): 83.
[6] Sanders J, Scott E, Weusthuis R A, Mooibroek H. Macromol. Biosci., 2007, 7(2): 105.
[7] Huber G W, Iborra S, Corma A. Chem. Rev., 2006, 106(9): 4044.
[8] Corma A, Iborra S, Velty A. Chem. Rev., 2007, 107(6): 2411.
[9] Saha B, Abu-Omar M M. Green Chem., 2014, 16(1): 24.
[10] Dutta S, De S, Saha B. Biomass Bioenerg., 2013, 55: 355.
[11] Bozell J J, Moens L, Elliott D, Wang Y, Neuenscwander G G, Fitzpatrick S W, Bilski R J, Jarnefeld J L. Resour. Conserv. Recy., 2000, 28(3): 227.
[12] Sheldon R. Chem. Commun., 2001, (23): 2399.
[13] Tong X, Li Y. ChemSusChem, 2010, 3(3): 350.
[14] Swatloski R P, Spear S K, Holbrey J D, Rogers R D. J. Am. Chem. Soc., 2002, 124(18): 4974.
[15] Fort D A, Remsing R C, Swatloski R P, Moyna P, Moyna G, Rogers R D. Green Chem., 2007, 9(1): 63.
[16] Rinaldi R, Palkovits R, Schüth F. Angew. Chem. Int. Ed., 2008, 47(42): 8047.
[17] Qi X, Watanabe M, Aida T M, Smith J R. Cellulose, 2011, 18(5): 1327.
[18] Su Y, Brown H M, Huang X, Zhou X D, Amonette J E, Zhang Z C. Appl. Catal. A, 2009, 361(1): 117.
[19] Li C, Zhang Z, Zhao Z K. Tetrahedron Lett., 2009, 50(38): 5403.
[20] Binder J B, Raines R T. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131(5): 1979.
[21] Tucker M H, Crisci A J, Wigington B N, Phadke N, Alamillo R, Zhang J. ACS Catal., 2012, 2(9): 1865.
[22] Yang Y, Hu C W, Abu-Omar M M. ChemSusChem, 2012, 5(2): 405.
[23] Yang Y, Hu C W, Abu-Omar M M. Green Chem., 2012, 14(2): 509.
[24] Azadi P, Carrasquillo-Flores R, Pagán-Torres Y J, Gürbüz E I, Farnood R, Dumesic J A. Green Chem., 2012, 14(6): 1573.
[25] Gürbüz E I, Wettstein S G, Dumesic J A. ChemSusChem, 2012, 5(2): 383.
[26] Shi N, Liu Q, Zhang Q, Wang T, Ma L. Green Chem., 2013, 15(7): 1967.
[27] PagN-Torres Y J, Wang T, Gallo J M R, Shanks B H, Dumesic J A. ACS Catal., 2012, 2(6): 930
[28] Shi N, Liu Q, Ma L, Wang T, Zhang Q, Zhang Q, Liao Y. RSC Adv., 2014, 4(10): 4978.
[29] Lange J P, Heide E V D, Buijtenen J V, Price R. ChemSusChem, 2012, 5: 150.
[30] 朱晨杰(Zhu C J),张会岩(Zhang H Y),肖睿(Xiao R),陈勇(Chen Y),柳东(Liu D),杜风光(Du F G),应汉杰(Ying H J),欧阳平凯(Ouyang P K).中国科学:化学(Scientia Sinica Chimica), 2015: 45(5): 454.
[31] Panicker P K N. Chemical Age of India, 1975, 26: 457.
[32] Haque R, Chakrabarti R K, Borgohain J N. Chem. Eng. World, 1976, 11: 71.
[33] Harris J F. Tappi J., 1978, 61: 41.
[34] Telleria I A, Larreategui A, Requies J, Gllemez M B, Arias P L. Bioresour. Technol., 2011, 102: 7478.
[35] Rushin M. S. Masteral Dissertation of University of Natal, Durban. 1992.
[36] Dias A S, Pillinger M, Valente A A. J. Catal., 2005, 229: 414.
[37] Dias A S, Lima S, Brandao P. Catal. Lett., 2006, 108: 179.
[38] Lima S, Pillinger M, Valente A A. Catal. Commun., 2008, 9: 2144.
[39] 孙啸寅(Sun X Y). 石河子大学硕士论文(Master Dissertation of Shihezi University), 2013.
[40] Agirrezabal-Telleria I, Larreategui A, Requies J, Güemez M B, Arias P L. Bioresour. Technol., 2011, 102: 7478.
[41] Zhao H B, Holladay J E, Brown H, Zhang Z C. Science, 2007, 316: 1597.
[42] 吕秀阳(Lv X Y), 迫田章义(Sakoda Akiyoshi), 铃木基之(Suzuki Motoyuki). 化工学报(Joutnal of Chemical Industry and Engineering), 2001, 52(6): 556.
[43] 庞斐(Pang F), 吕惠生(Lv H S), 张敏华(Zhang M H). 化学反应工程与工艺(Chemical Reaction Engineering and Technology), 2007, 23(1): 55.
[44] Mansilla H D, Baeza J, Urzua S, Maturana G, Villasenor J, Duran N. Bioresour. Technol., 1998, 66: 189.
[45] Kim Y C, Lee H S. J. Ind. Eng. Chem., 2001, 7: 424.
[46] Dias A S, Lima S, Pillinger M, Valente A A. Catalysis Lett., 2007. 114:151.
[47] Nguyen Q A, Tucker M P. US 6423145.2002.
[48] Liu L, Sun J S, Cai C Y, Wang S H, Pei H S, Zhang J S. Bioresour. Technol., 2009, 100: 5865.
[49] Gravitis J, Vedernikov N, Zandersons J, Kokorevics A. Furfural and Levoglucosan Production from Deciduous Wood and Agricultural Waste. ACS Symposium Series 784. Washington DC:American Chemical Society, 2001. 110.
[50] Geboers J, Vyver S V D, Carpentier K, Jacobs P, Sels B. Chem. Commun., 2011, 47(19): 5590.
[51] Palkovits R, Tajvidi K, Ruppert A M, Procelewska J. Chem. Commun., 2011, 47(1): 576.
[52] Geboers J, Vyver S V D, Carpentier K, Jacobs P, Sels B. Chem. Commun., 2010, 46(20): 3577.
[53] Liao Y H, Liu Q Y, Wang T J, Long J X, Ma L L, Zhang Q. Green Chem., 2014, 16, 3305.
[54] Liao Y H, Liu Q Y, Wang T J, Long J X, Ma L L, Zhang Q. Energy Fuels, 2014, 28 (9): 5778.
[55] Geboers J, Van De Vyver S, Carpentier K, Jacobs P, Sels B. Green Chem., 2011, 13(8): 2167.
[56] Fukuoka A, Dhepe P L. Angew. Chem. Int. Ed., 2006, 45(31): 5161.
[57] Kobayashi H, Ito Y, Komanoya T, Hosaka Y, Dhepe P L, Kasai K, Hara K, Fukuoka A. Green Chem., 2011, 13(2): 326.
[58] Deng T, Liu H. Green Chem., 2013, 15(1): 116.
[59] Wang D, Niu W, Tan M, Wu M B, Zheng X J, Li Y P, Tsubaki N. ChemSusChem, 2014, 7(5):1398.
[60] Liang G, He L, Arai M, Zhao F. ChemSusChem, 2014, 7(5):1415.
[61] Zhu W, Yang H, Chen J, Chen C, Li G, Gan H. Green Chem., 2014, 16: 1534.
[62] Xi J, Zhang Y, Xia Q, Liu X, Ren J. Appl. Catal. A, 2013: 459: 52.
[63] Xie X, Han J, Wang H, Zhu X, Liu X, Niu Y. Catal. Today, 2014, 233: 70.
[64] Liang G, Cheng H, Li W, He L, Yu Y, Zhao F. Green Chem., 2012, 14(8): 2146.
[65] Negoi A, Triantafyllidis K, Parvulescu V I, Coman S M. Catal. Today, 2014, 223: 122.
[66] Negoi A, Trotus I T, Mamula Steiner O, Tudorache M, Kuncser V, Macovei D, Paevulescu V I, Coman S M. ChemSusChem, 2013, 6(11): 2090.
[67] Misra S, Gupta P, Raghuwanshi S, Dutt K, Saxena R K. Sep. Purif. Technol., 2011, 78(3): 266.
[68] Huber G W,Iborra S,Corma A. Chem. Rev., 2006, 106(9): 4044.
[69] Dahiya J S. Can. J. Micorbiol., 1991, 37: 14.
[70] Winkelhausen E, Kuzmanova S. J. Ferment. Bioeng., 1998, 86(1): 1.
[71] Silva D S S, Afschar A S. Bioprocess. Eng., 1994, 11: 129.
[72] Bozell J J. Science, 2010, 329: 522.
[73] Mascal M, Dutta S, Gandarias I. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53: 1854.
[74] Xin J, Zhang S, Yan D, Ayodele O, Lu X, Wang J. Green Chem., 2014, 16: 3589.
[75] Horvat J, Klai D? B, Metelko B, Šunji D? V. Tetrahedron lett., 1985, 26(17): 2111.
[76] Wang P, Zhan S H, Yu H B. Adv. Mater. Res., 2010, 96: 183.
[77] Lai D M, Deng L, Guo Q X, Fu Y. Energy Environ. Sci., 2011, 4(9): 3552.
[78] Van De Vyver S, Thomas J, Geboers J, Keyzer S, Smet M, Dehaen W. Energy Environ. Sci., 2011, 4(9): 3601.
[79] Weingarten R, Conner W C, Huber G W. Energy Environ. Sci., 2012, 5(6): 7559.
[80] Zuo Y, Zhang Y, Fu Y. ChemCatChem, 2014, 6(3): 753.
[81] Hegner J, Pereira K C, Deboef B, Lucht B L. Tetrahedron Lett., 2010, 51(17): 2356.
[82] Lourvanij K, Rorrer G L. J. Chem. Technol. Biotechnol., 1997, 69(1): 35.
[83] Jow J, Rorrer G L, Hawley M C, Lamport D T A. Biomass, 1987, 14(3): 185.
[84] Lin H, Strull J, Liu Y, Karmiol Z, Plank K, Miller G. Energy Environ. Sci., 2012, 5(12): 9773.
[85] Hu X, Li C Z. Green Chem., 2011, 13(7): 1676.
[86] Garves K. J. Wood Chem. Technol., 1988, 8(1): 121.
[87] Bianchi D, Romano A M. EP 2300410, 2011.
[88] Tominaga K I, Mori A, Fukushima Y, Shimada S, Sato K. Green Chem., 2011, 13(4): 810.
[89] Saravanamurugan S, Riisager A. Catal. Commun., 2012, 17: 71.
[90] Rataboul F, Essayem N. Ind. Eng. Chem. Res., 2010, 50(2): 799.
[91] Saravanamurugan S, Van Buu O N, Riisager A. ChemSusChem, 2011, 4(6): 723.
[92] 彭林才(Peng L C), 林鹿(Lin L), 李辉(Li H). 化学进展(Progress in Chemistry), 2012, 24(5): 801.