鹅去氧胆酸是天然的初级胆汁酸,是鸡、鸭和鹅等家禽胆汁中的主要有机成分,具有杀菌、抗炎和溶解胆结石等作用,是临床上治疗胆固醇结石的药物之一,也是合成临床上治疗胆结石疾病用量最大的药物熊去氧胆酸的原料。鹅去氧胆酸在医药方面的应用价值促使其制备方法逐步完善。近年来,关于鹅去氧胆酸衍生物的研究越来越多,相关研究也延伸到生物医药、分子识别和功能材料等多个领域,尤其在生物医药领域,鹅去氧胆酸衍生物显示出广阔的应用前景。本文系统地综述了鹅去氧胆酸的提取、合成与化学修饰方法,以及鹅去氧胆酸衍生物的合成、性质及应用,并展望了其发展前景。
[1] Hofmann A F. Hepatology, 2009, 49(5): 1403.
[2] Thistle J L, Schoenfield L J. The New England Journal of Medicine, 1971, 284(4): 177.
[3] 李培锋(Li P F), 关红(Guan H), 哈斯苏荣(Hasi S R), 曹金山(Cao J S).中兽医医药杂志(Journal of Traditional Chinese Veterinary Medicine), 2002, (1): 7.
[4] Begum S F, Panati K, Narasimha V R, Narala V R. Biochemical and Biophysical Research Communications, 2015, 463(4): 600.
[5] Yan Z, Dong J, Qin C, Zhao C, Miao L, He C. Mediators of Inflammation, 2015, 1.
[6] Yahalom G, Tsabari R, Molshatzki N, Ephraty L, Cohen H, Hassin-Baer S. Clinical Neuropharmacology, 2013, 36(3): 78.
[7] Pierre G, Setchell K, Blyth J, Preece M A, Chakrapani A, Mckiernan P. Journal of Inherited Metabolic Disease, 2009, 31 (Suppl 2): 241.
[8] Shihabudeen M S, Roy D, James J, Thirumurugan K. Molecular and Cellular Endocrinology, 2015, 414: 19.
[9] Yee S B, Yeo W J, Park B S, Kim J Y, Baek S J, Kim Y C, Seo S Y, Lee S H, Kim J H, Suh H, Kim N D, Lim Y J,Yee S B. International Journal of Oncology, 2005, 27(3): 653.
[10] Leverrier A, Bero J, Frédérich M, Quetin-Leclercq J, Palermo J. European Journal of Medicinal Chemistry, 2013, 66: 355.
[11] Chong H S, Chen Y, Kang C S, Sun X, Wu N. Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters, 2015, 25: 1082.
[12] 刘雁红(Liu Y H), 胡祥正(Hu X Z).天津科技大学学报 (Journal of Tianjin University of Science & Technology), 2009, (3): 43.
[13] 张能荣(Zhang N R). 生化药物杂志(Chinese Journal of Biochemical Pharmaceutics), 1986, (3): 44.
[14] 李培锋(Li P F), 哈斯苏荣(Hasi S R), 关红(Guan H), 曹金山(Cao J S). 内蒙古农业大学学报(自然科学版)(Journal of Inner Mongolia Agricultural University(Natural Science Edition)), 2000, (4): 68.
[15] 高玉琼(Gao Y Q), 刘建华(Liu J H), 单友谅(Shan Y L), 徐章雄(Xu Z X). 中国生化药物杂志 (Chinese Journal of Biochemical Pharmaceutics), 1996, (1): 17.
[16] 潘现军(Pan X J), 张晓梅(Zhang X M). 河北医药 (Hebei Medical Journal), 2006, (2): 147.
[17] 陆进(Lu J), 杜守颖(Du S Y), 赵丽瑞(Zhao L R), 张薇(Zhang W). 中国中药杂志(China Journal of Chinese Materia Medica), 2004, (5): 34.
[18] Knez Z, Markocic E, Leitgeb M, Primozic M, Hrncic M K, Skerget M. Energy, 2014, 77: 235.
[19] Scalia S, Williams J R, Shim J H, Law B, Morgan E D. Chromatographia, 1998, 48(11/12): 785.
[20] Wan J, He J, Cao X. Journal of Industrial and Engineering Chemistry, 2012, 18(1): 65.
[21] Pietro A, Tiziano S, Fausto G, Andrea F. EP 1903050A2, 2008.
[22] Kandrac J, Kevresan S, Gu J K, Mikov M, Fawcett J P, Kuhajda K. European Journal of Drug Metabolism and Pharmacokinetics, 2006, 31(3): 157.
[23] Shimada K, Mitamura K, Higashi T. Journal of Chromatography A, 2001, 935(1): 141.
[24] Kawai S. Zeitschrft fuer Physiologische Chemie, 1933, 214: 71.
[25] Plattner P A, Heusser H. Helvetica Chimica Acta, 1944, 27 (1): 748.
[26] Huang M. Journal of the American Chemical Society, 1948, 70(8): 2802.
[27] FieserL F. Experientia, 1950, 6(8): 312.
[28] Anderson I G, Haslewood G A D, Wiggins H S, Wootton I D P. Nature, 1952, 169(4302): 621.
[29] Sato Y, Ikekawa N. Journal of Organic Chemistry, 1959, 24 (9): 1367.
[30] lida I, Chang F. Journal of Organic Chemistry, 1981, 46: 2786.
[31] Takahaski K. Jap 88856, 1974.
[32] Nakada F. Steriods, 1963, 2(1): 45.
[33] Chen C H. Synthesis, 1976, (2): 125.
[34] 王鍾麒(Wang Z Q), 姜立中(Jiang L Z), 周维善(Zhou W S), 龚逸民(Gong Y M), 钱涌(Qian Y). 中国科学(Science China Chemistry), 1991, (7): 680.
[35] 张飞(Zhang F), 赵静国(Zhao J G), 赵蒙浩(Zhao M H). 化学与生物工程(Chemistry & Bioengineering), 2014, (1): 47.
[36] Shaik F B, Prasad D V R, Narala V R. Inflammation Research, 2015, 64(1): 9.
[37] Gioiello A, Cerra B, Mostarda S, Guercini C, Pellicciari R, Macchiarulo A. Current Topics in Medicinal Chemistry, 2014, 14(19): 2159.
[38] Maloney P R, Parks D J, Haffner C D, Fivush A M, Chandra G, Plunket K D, Creech K L, Moore L B, Wilson J G, Lewis M C, Jones S A, Willson T M. Journal of Medicinal Chemistry, 2000, 43(16): 2971.
[39] Lindor K D. Current Opinion in Gastroenterology, 2011, 27(3): 285.
[40] Pellicciari R, Fiorucci S, Camaioni E, Clerici C, Costantino G, Maloney P R, Morelli A, Parks D J, Willson T M. Journal of Medicinal Chemistry, 2002, 45(17): 3569.
[41] Steiner A, Waenerlundpoulsen H, Jolibois E, Rewolinski M, Gross R, Sharp E, Dubas-fisher F, Eberlin A. WO 192097A1, 2013.
[42] Yu D, Mattern D L, Forman B M. Steroids, 2012, 77(13): 1335.
[43] Gioiello A, Macchiarulo A, Carotti A, Filipponi P, Costantino G, Rizzo G, Adorini L, Pellicciari R. Bioorganic & Medicinal Chemistry, 2011, 19: 2650.
[44] Sepe V, Ummarino R, D'Auria M V, Chini M G, Bifulco G, Renga B, D'Amore C, Debitus C, Fiorucci S, Zampella A. Journal of Medicinal Chemistry, 2012, 55(1): 84.
[45] Yu D D, Forman B M. US 0062526A1, 2009.
[46] Pellicciari R. US 7138390 B2, 2006.
[47] Ferrari M, Pellicciari R. WO 122977A2, 2006.
[48] Xue C H, Mu Q M, Chen S H. Chinese Chemical Letters, 2001, 12(5): 413.
[49] Li L, Mu Q M, Yang Z X, Zhao Z G, Yan Q, Chen S H. Chinese Journal of Organic Chemistry, 2003, 23(5): 452.
[50] Xue C H, Hu R, Mu Q M, Li F, Chen S H, Lu D, Gan Y. Acta Chimica Sinica, 2000, 58 (6): 717.
[51] Xue C H, Mu Q M, Chen S H. Acta Chimica Sinica, 2002, 60 (2): 355.
[52] 赵志刚(Zhao Z G), 张佩玉(Zhang P Y), 杨祖幸(Yang Z X), 陈淑华(Chen S H). 有机化学(Chinese Journal of Organic Chemistry), 2005, (6): 679.
[53] 刘兴利(Liu X L), 赵志刚(Zhao Z G), 陈淑华(Chen S H).化学研究与应用(Chemical Research and Application), 2007, (3): 330.
[54] 石治川(Shi Z C), 赵志刚(Zhao Z G), 李晖(Li H),谭炯(Tan J). 有机化学(Chinese Journal of Organic Chemistry), 2014, (3): 572.
[55] 赵志刚(Zhao Z G), 王晓红(Wang X H), 石治川(Shi Z C), 程玉宇(Chen Y Y). 有机化学(Chinese Journal of Organic Chemistry), 2014, (6): 1110.
[56] Shi Z, Zhao Z, Liu M, Wang X. Comptes Rendus Chimie, 2013, 16 (11): 977.
[57] Bai X, Barne C, Dias J R. Tetrahedron Letters, 2009, 50(5): 503.
[58] 黄燕敏(Huang Y M), 姚秋翠(Yao Q C), 刘志平(Liu Z P), 甘春芳(Gan C F), 郑嘉桦(Zheng J H), 盛海兵(Sheng H B), 石海信(Shi H X), 崔建国(Cui J G). 有机化学(Chinese Journal of Organic Chemistry), 2015, 35: 2168.
[59] 黄燕敏(Huang Y M), 崔建国(Cui J G), 姚秋翠(Yao Q C), 甘春芳(Gan C F), 林启福(Lin Q F). CN 103044518A, 2013.
[60] García L G, Antonela Z M, Simonetti L, Longhi S A, Baldessari A. Bioorganic & Medicinal Chemistry, 2015, 23 (15): 4804.
[61] 何秀玲(He X L), 关红(Guan H), 李培锋(Li P F). 畜牧与饲料科学(Animal Husbandry and Feed Science), 2008, (3): 57.
[62] 吴慧(Wu H), 高柳滨(Gao L B). 药学进展(Progress in Pharmaceutical Sciences), 2015, (3): 227.
[63] Im E O, Choi Y H, Paik K J, Suh H, Jin Y, Kim K W, Yoo Y H, Kim N D. Cancer Letters, 2001, 163(1): 83.
[64] Im E, Choi S H, Suh H, Choi Y H, Yoo Y H, Kim N D. Cancer Letters, 2005, 229(1): 49.
[65] Yee S B, Song Y S, Jeong S H, Lee H S, Seo S Y, Kim J H, Suh H, Kim N D, Yoo Y H. Oncology Reports, 2007, 17 (4): 919.
[66] Park S E, Lee S W, Hossain M A, Kim M Y, Kim M, Ahn E Y, Park Y C, Suh H, Kim G, Choi Y H, Kim N D. Cancer Letters, 2008, 270(1): 77.
[67] Liu H, Qin C K, Han G Q, Xu H W, Ren W H, Qin C Y. Cancer Letters, 2008, 270(2): 242.
[68] Pellicciari R, Gioiello A, Costantino G, Bahman M S, Rizzo G, Meyer U, Derek J P, Entrena G A, Fiorucci S. Journal of Medicinal Chemistry, 2006, 49(14): 4208.
[69] El Kihel L, Clément M, Bazin M A, Descamps G, Khalid M, Rault S. Bioorganic & Medicinal Chemistry, 2008, 16 (18): 8737.
[70] Brossard D, El Kihel L, Clément M, Sebbahi W, Khalid M, Roussakis C, Rault S. European Journal of Medicinal Chemistry, 2010, 45(7): 2912.
[71] 韦英亮(Wei Y L), 姚秋翠(Yao Q C), 杨春晖(Yang C H), 黄燕敏(Huang Y M), 甘春芳(Gan C F), 崔建国(Cui J G). 化学研究与应用(Chemical Research and Application), 2015, (2): 139.
[72] Siless G E, Knott M E, Derita M G, Zacchino S A, Puricelli L, PalermoJ A. Steroids, 2012, 77 (1/2): 45.
[73] 崔建国(Cui J G), 刘亮(Liu L), 甘春芳(Gan C F), 肖琦(Xiao Q), 黄燕敏(Huang Y M). 化学进展(Progress in Chemistry), 2014, (Z1): 320.
[74] 张盈(Zhang Y), 杨硕(Yang S), 李灵芝(Li L Z). 中国新药杂志(Chinese Journal of New Drugs), 2013, (8): 923.
[75] Tolle-Sander S, Lentz K A, Maeda D Y, Coop A, Polli J E. Molecular Pharmaceutics, 2004, 1(1): 40.
[76] Balakrishnan A, Polli J E. Molecular Pharmaceutics, 2006, 3(3): 223.
[77] Laird M, Gidal B. Annals of Pharmacotherapy, 2000, 34(1): 802.
[78] Cundy K C, Branch R, Rogan T C, Dias T, Estrada T, Hold K, Koller K, Liu X, Mann A, Panuwat M. Journal of Pharmacology & Experimental Therapeutics, 2004, 311(1): 315.
[79] Richter A, Anton S E, Koch P, Dennett S L. Clinical Therapeutics, 2003, 25(8): 2307.
[80] Rais R, Fletcher S, Polli J E. Journal of Pharmaceutical Sciences, 2011, 100(3): 1184.
[81] Balakrishnan A, Wring S A, Polli J E. Pharmaceutical Research, 2006, 23(7): 1451.
[82] Balakrishnan A, Wring S A, Coop A, Polli J E. Molecular Pharmaceutics, 2006, 3(3): 282.
[83] 李庆勇(Li Q Y), 高洋(Gao Y), 祖元刚(Zu Y G), 张宝友(Zhang B Y), 何乌娜(He W N), 赵腾飞(Zhao T F), 邓晓秋(Deng X Q),朱翅楚(Zhu C C). CN 101967172A, 2011.
[84] Wu X, Chen H, Sun J, Peng Y, Liang Y, Wang G, Wu J, Zhang P. Journal of Chromatography B, 2010, 878(23): 2067.
[85] Liang D, Zhou Q, Zhang J, Gong W, Xu C, Li B, Wang Y, Li J. Steroids, 2012, 77(13): 1381.
[86] 周庆(Zhou Q), 张久亮(Zhang J L), 王奕(Wang Y). 医药导报(Herald of Medicine), 2015, (4): 467.
[87] Hagey L R, Schteingart C D, Ton-Nu H T, Hofmann A F. Journal of Lipid Research, 2002, 43: 685.
[88] Genta K, Takashi I, Takaaki G, Nariyasu M, Junichi G, Toshio N, Hagey L R, Schteingart C D, Hofmann A F. Journal of Lipid Research, 2006, 47: 1.
[89] Hofmann A F, Hagey L R. Cellular & Molecular Life Sciences, 2008, 65(16): 2461.
[90] Iida T, Hikosaka M, Kakiyama G, Shiraishi K, Schteingart C D, Hagey L R, Ton-Nu H T, Hofmann A F, Mano N, Goto J. Chemical & Pharmaceutical Bulletin, 2002, 50(10): 1327.
[91] Omura K, Ohsaki A, Zhou B A, Kushida M, Mitsuma T, Kobayashi A, Hagey L R, Hofmann A F, Iida T. Lipids, 2014, 49(11): 1169.
[92] Genta K, Takashi I, Atsushi Y, Takaaki G, Nariyasu M, Junichi G, Toshio N, Hagey L R, Hofmann A F. Journal of Lipid Research, 2004, 45(3): 567.
[93] Xiao W, Zhang B, Cong Y. Colloid & Polymer Science, 2008, 286(3): 267.