超分子聚合物是超分子化学与高分子科学交叉而产生的一个新的研究领域。在超分子聚合物中单体之间主要依靠非共价作用如氢键、金属配位、主-客体作用等来连接。这其中,利用主-客体作用驱动组装的超分子聚合物是这一领域的重要代表。本文在简要介绍超分子聚合物的概念和历史的基础上,着重总结了近几年来基于主-客体化学构筑超分子聚合物的一些代表性进展,根据主体分子结构的不同分为基于冠醚/穴醚、环糊精、杯芳烃、葫芦脲和柱芳烃的超分子聚合物五个部分,最后对该领域目前的研究现状以及今后的主要发展方向进行了总结和展望。
[1] Fouquey C, Lehn J M, Levelut A M. Adv. Mater., 1990, 2:254.
[2] Yang L, Tan X, Wang Z, Zhang X. Chem. Rev., 2015, 115:7196.
[3] Ma X, Tian H. Acc. Chem. Res., 2014, 47:1971.
[4] Guo D S, Liu Y. Chem. Soc. Rev., 2012, 41:5907.
[5] Yu G, Jie K, Huang F. Chem. Rev., 2015, 115:7240.
[6] Aida T, Meijer E W, Stupp S I. Science, 2012, 335:813.
[7] Sijbesa R P, Beijer F H, Brunsveld L, Folmer B G B, Hirschberg J H K K, Lange R F M, Lowe J K L, Meijer E W. Science, 1997, 278:1601.
[8] Shi Z M, Wu C F, Zhou T Y, Zhang D W, Zhao X, Li Z T. Chem. Commun., 2013, 49:2673.
[9] Roosma J, Mes T, Leclere P, Palmans A R A, Meijer E W. J. Am. Chem. Soc., 2008, 130:1120.
[10] Ligthart G B W L, Ohkawa H, Sijbesma R P, Meijer E W. J. Am. Chem. Soc., 2005, 127:810.
[11] Bosman A W, Sijbesma R P, Meijer E W. Mater. Today, 2004, 7:34.
[12] Chen S G, Yu Y, Zhao X, Ma Y, Jiang X K, Li Z T. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133:11124.
[13] Burnworth M, Tang L, Kumpfer J R, Duncan A J, Beyer F L, Fiore G L, Rowan S J, Weder C. Nature, 2011, 472:334.
[14] Adarsh N N, Dastidar P. Chem. Soc. Rev., 2012, 41:3039.
[15] Rauwald U, Scherman O A. Angew. Chem. Int. Ed., 2008, 47:3950.
[16] Dong S, Zheng B, Wang F, Huang F. Acc. Chem. Res., 2014, 47:1982.
[17] Tian Y K, Shi Y G, Yang Z S, Wang F. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53:6090.
[18] Hart L R, Hunter J H, Nguyen N A, Harries J L, Greenland B W, Mackay M E, Colquhoun H M, Hayes W. Polym. Chem., 2014, 5:3680.
[19] Zhou C, Tian J, Wang J L, Zhang D W, Zhao X, Liu Y, Li Z T. Polym. Chem., 2014, 5:341.
[20] Tian J, Ding Y D, Zhou T Y, Zhang K D, Zhao X, Wang H, Zhang D W, Liu Y, Li Z T. Chem. Eur. J., 2014, 20:575.
[21] Zhang L, Zhou T Y, Tian J, Wang H, Zhang D W, Zhao X, Liu Y, Li Z T. Polym. Chem., 2014, 5:4715.
[22] Pedersen C J. J. Am. Chem. Soc., 1967, 89:2495.
[23] Niu Z, Huang F, Gibson H W. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133:2836.
[24] Li S L, Xiao T, Hu B, Zhang Y, Zhao F, Ji Y, Yu Y, Lin C, Wang L. Chem. Commun., 2011, 47:10755.
[25] Wang F, Han C, He C, Zhou Q, Zhang J, Wang C, Li N, Huang F. J. Am. Chem. Soc., 2008, 130:11254.
[26] Su Y S, Liu J W, Jiang Y, Chen C F. Chem. Eur. J., 2011, 17:2435.
[27] Yan X, Xu D, Chi X, Chen J, Dong S, Ding X, Yu Y, Huang F. Adv. Mater., 2012, 24:362.
[28] Ding Y, Wang P, Tian Y K, Tian Y J, Wang F. Chem. Commun., 2013, 49:5951.
[29] Zhang J, Dong S, Zhang K, Liang A, Yang X, Huang F, Cao Y. Chem. Commun., 2014, 50:8227.
[30] Bai W, Wang Z, Tong J, Mei J, Qin A J, Sun J Z, Tang B Z. Chem. Commun., 2015, 51:1089.
[31] Harada A, Takashima Y, Yamaguchi H. Chem. Soc. Rev., 2009, 38:875.
[32] Miyauchi M, Harada A. J. Am. Chem. Soc., 2004, 126:11418.
[33] Liu Y, Yang Y W, Chen Y, Zou H X. Macromolecules, 2005, 38:5838.
[34] Liu Y, Song S H, Chen Y, Zhao Y L, Yang Y W. Chem. Commun., 2005, 1702.
[35] Zhu L, Lu M, Zhang Q, Qu D, Tian H. Macromolecules, 2011, 44:4092.
[36] Zhang Q, Qu D H, Ma X, Tian H. Chem. Commun., 2013, 49:9800.
[37] Zhang Q, Qu D H, Wu J, Ma X, Wang Q, Tian H. Langmuir, 2013, 29:5345.
[38] Chen H, Ma X, Wu S, Tian H. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53:14149.
[39] Ménand M, Beaumais S A D, Chamoreau L M, Derat E, Blanchard S, Zhang Y, Bouteiller L, Sollogoub M. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53:7238.
[40] Liu L, Rui L, Gao Y, Zhang W. Polym. Chem., 2014, 5:5453.
[41] Sun M, Zhang H Y, Liu B W, Liu Y. Macromolecules, 2013, 46:4268.
[42] Qian H, Guo D S, Liu Y, Asian J. Org. Chem., 2012, 1:155.
[43] Guo D S, Zhang T X, Wang Y X, Liu Y. Chem. Commun., 2013, 49:6779.
[44] Villari V, Gattuso G, Notti A, Pappalardo A, Micali N. J. Phys. Chem. B, 2012, 116:5537.
[45] Yao X, Ma X, Tian H. J. Mater. Chem. C, 2014, 2:5155.
[46] Sun R, Xue C, Ma X, Gao M, Tian H, Li Q. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135:5990.
[47] Wang K P, Guo D S, Zhao H X, Liu Y. Chem. Eur. J., 2014, 20:4023.
[48] Zhao H X, Guo D S, Wang L H, Qian H, Liu Y. Chem. Commun., 2012, 48:11319.
[49] Hirao T, Tosaka M, Yamago S, Haino T. Chem. Eur. J., 2014, 20:16138.
[50] Aydogan A, Sessler J L. Chem. Commun., 2014, 50:13600.
[51] Liu Y, Yang H, Wang Z, Zhang X. Chem. Asian J., 2013, 8:1626.
[52] Liu Y, Liu K, Wang Z, Zhang X. Chem. Eur. J., 2011, 17:9930.
[53] Liu Y, Yu Y, Gao J, Wang Z, Zhang X. Angew. Chem. Int. Ed., 2010, 49:6576.
[54] Liu Y, Huang Z H, Tan X X, Wang Z, Zhang X. Chem. Commun., 2013, 49:5766.
[55] Song Q, Li F, Yang L, Wang Z, Zhang X. Polym. Chem., 2015, 6:369.
[56] Yang L, Liu X, Tan X, Yang H, Wang Z, Zhang X. Polym. Chem., 2014, 56:323.
[57] Del Barrio J, Horton P N, Lairez D, Lloyd G O, Toprakcioglu C, Scherman O A. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135:11760.
[58] Zhou F, Ye T, Shi L, Xie C, Chang S, Fan X, Shen Z. Macromolecules, 2013, 46:8253.
[59] Wu Z Q, Ono R J, Chen Z, Li Z, Bielawski C W. Polym. Chem., 2011, 2:300.
[60] Liu Y, Fang R, Tan X, Wang Z, Zhang X. Chem. Eur. J., 2012, 18:15650.
[61] Lin F, Zhan T G, Zhou T Y, Zhang K D, Li G Y, Wu J, Zhao X. Chem. Commun., 2014, 50:7982.
[62] Cao T T, Yao X Y, Zhang J, Wang Q C, Ma X. Chin. Chem. Lett., 2015, 26:867.
[63] Xiao X, Sun N, Qi D, Jiang J. Polym. Chem., 2014, 5:5211.
[64] Huang Z, Yang L, Liu Y, Wang Z, Scherman O A, Zhang X. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53:5351.
[65] Zhang K D, Tian J, Hanifi D, Zhang Y B, Sue A C H, Zhou T Y, Zhang L, Zhao X, Liu Y, Li Z T. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135:17913.
[66] Wang H, Zhang D W, Zhao X, Li Z T. Acta Chem. Sinica, 2015, 73:471.
[67] Zhang X, Nie C B, Zhou T Y, Qi Q Y, Fu J, Wang X Z, Dai L Y, Chen Y Q, Zhao X. Polym. Chem., 2015, 6:1923.
[68] Zhou T Y, Qi Q Y, Zhao Q L, Fu J, Liu Y, Ma Z, Zhao X. Polym. Chem., 2015, 6:3018.
[69] Xu S Q, Zhang X, Nie C B, Pang Z F, Xu X N, Zhao X. Chem. Commun., 2015, 51:16417.
[70] Ogoshi T, Kanai S, Fujinami S, Yamagishi T A, Nakamoto Y. J. Am. Chem. Soc., 2008, 130:5022.
[71] Li C. Chem. Commun., 2014, 50:12420.
[72] Xue M, Yang Y, Chi X, Zhang Z, Huang F. Acc. Chem. Res., 2012, 45:1294.
[73] Zhang Z, Luo Y, Chen J, Dong S, Yu Y, Ma Z, Huang F. Angew. Chem. Int. Ed., 2011, 50:1397.
[74] Zhang Z, Xia B, Han C, Yu Y, Huang F. Org. Lett., 2010, 12:3285.
[75] Guan Y, Ni M, Hu X, Xiao T, Xiong S, Lin C, Wang L. Chem. Commun., 2012, 48:8529.
[76] Wang X, Deng H, Li J, Zheng K, Jia X, Li C. Macromol. Rapid Commun., 2013, 34:1856.
[77] Li C, Han K, Li J, Zhang Y, Chen W, Yu Y, Jia X. Chem. Eur. J., 2013, 19:11892.
[78] Ogoshi T, Kayama H, Yamafuji D, Aoki T, Yamagishi T A. Chem. Sci., 2012, 3:3221.
[79] Wang K, Wang C Y, Wang Y, Li H, Bao C Y, Liu J Y, Zhang S X, Yang Y W. Chem. Commun., 2013, 49:10528.
[80] Song N, Chen D X, Qiu Y C, Yang X Y, Xu B, Tian W, Yang Y W. Chem. Commun., 2014, 50:8231.
[81] Song N, Chen D X, Xia M C, Qiu X L, Ma K, Xu B, Tian W, Yang Y W. Chem. Commun., 2014, 51:5526.
[82] Wang Y, Xu J F, Chen Y Z, Niu L Y, Wu L Z, Tung C H, Yang Q Z. Chem. Commun., 2014, 50:7001.
[83] Li Z Y, Zhang Y, Zhang C W, Chen L J, Wang C, Tan H, Yu Y, Li X, Yang H B. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136:8577.
[84] Wang S, Wang Y, Chen Z, Lin Y, Weng L, Han K, Li J, Jia X, Li C. Chem. Commun., 2015, 51:3434.
[85] Zhang Y, Zhou T Y, Zhang K D, Dai J L, Zhu Y Y, Zhao X. Chem. Asian J., 2014, 9:1530.
[86] Zhou T Y, Qi Q Y, Zhang Y, Xu X N, Zhao X. Org. Chem. Front., 2015, 2:1030.