本文主要介绍了预测邻位具有手性中心π体系亲电加成反应的立体选择性模型,尤其是α,β-不饱和羰基化合物亲核共轭加成形成的烯醇负离子及其类似物和硝基烯烃亲核加成形成的氮酸根类中间体的烷基化和动力学控制质子化反应的立体选择性模型。立体位阻效应控制的Zimmerman前过渡态模型主要适用于底物构象受限的环状或联烯型烯醇负离子的动力学质子化。对于构象转化相对灵活的直链底物,Houk基于量子化学计算研究提出了亲电试剂的进攻角度或接触角在经过环状过渡态时是锐角还是钝角决定了亲电加成反应的立体选择性控制(Houk模型)。而Fleming模型首次将烯丙基A-1,3张力引入各类烯醇负离子烷基化和质子化的过渡态。Mohrig模型在考虑A-1,3张力的基础上,将吸电子取代基与即将形成的σ键反式共平面,主要阐述了立体电子效应对酯的烯醇负离子动力学控制质子化立体选择性的影响,后来又提出了金属离子参与的立体电子效应控制的六元环状半椅式模型。本文希望对理解亲电加成反应的立体化学控制提供一些有用的信息。
[1] Cram D J, Elhafez F A A. J. Am. Chem. Soc., 1952, 74: 5828.
[2] Cram D J, Kopecky K R. J. Am. Chem. Soc., 1959, 81: 2748.
[3] Mengel A, Reiser O. Chem. Rev., 1999, 99: 1191.
[4] Chérest M, Felkin H, Prudent N. Tetrahedron Lett., 1968, 9: 2199.
[5] Anh N T, Eisenstein O. Tetrahedron Lett., 1976, 17: 155.
[6] Evans D A, Dart M J, Duffy J L, Yang M G. J. Am. Chem. Soc., 1996, 118: 4322.
[7] Evans D A, Allison B D, Yang M G, Masse C E. J. Am. Chem. Soc., 2001, 123: 10840.
[8] Fukui K. Acc. Chem. Res., 1971, 4: 57.
[9] Mohrig J R, Rosenberg R E, Apostol J W, Bastienaansen M, Evans J W, Franklin S J, Frisbie C D, Fu S S, Hamm M L, Hirose C B, Hunstad D A, James T L, King R W, Larson C J, Latham H A, Owen D A, Stein K A, Warnet R. J. Am. Chem. Soc., 1997, 119: 479.
[10] Schuster D I. Angew. Chem. Int. Ed., 2012, 51: 5286.
[11] Tolbert L M, McMahon R J, Poulter C D. J. Org. Chem., 2013, 78: 1707.
[12] Zimmerman H E. J. Org. Chem., 1955, 20: 549.
[13] Zimmerman H E. Acc. Chem. Res., 1987, 20: 263.
[14] Zimmerman H E, Chang W H. J. Am. Chem. Soc., 1959, 81: 3634.
[15] Zimmerman H E. J. Am. Chem. Soc., 1957, 79: 6554.
[16] Zimmerman H E, Nevins T E. J. Am. Chem. Soc., 1957, 79: 6559.
[17] Zimmerman H E, Mariano P S. J. Am. Chem. Soc., 1968, 90: 6091.
[18] Zimmerman H E, Linder L W. J. Org. Chem., 1985, 50: 1637.
[19] Hinman A, Du Bois J. J. Am. Chem. Soc., 2003, 125: 11510.
[20] Ibrahim A A, Smith S M, Henson S, Kerrigan N J. Tetrahedron Lett., 2009, 50: 6919.
[21] Thommen C, Jana C K. Org. Lett., 2013, 15: 1390.
[22] Zimmerman H E, Wang P. J. Org. Chem., 2003, 68: 9226.
[23] Zimmerman H E, Ignatchenko A. J. Am. Chem. Soc., 1998, 120: 12992.
[24] Zimmerman H E, Ignatchenko A. J. Org. Chem., 1999, 64: 6635.
[25] Zimmerman H E, Wang P. J. Org. Chem., 2002, 67: 9216.
[26] Zimmerman H E, Wang P. Org. Lett., 2002, 4: 2593.
[27] Zimmerman H E, Cheng J. Org. Lett., 2005, 7: 2595.
[28] Zimmerman H E, Cheng J. J. Org. Chem., 2006, 71: 873.
[29] Read de Alaniz J, Rovis T. J. Am. Chem. Soc., 2005, 127: 6284.
[30] Miyata O, Shinada T, Ninomiya I, Naito T, Date T, Okamura K, Inagaki S. J. Org. Chem., 1991, 56: 6556.
[31] Smadja W. Chem. Rev., 1983, 83: 263.
[32] Zimmerman H E, Pushechnikov A. Eur. J. Org. Chem., 2006, 3491.
[33] Sonye J P, Koide K. Org. Lett., 2006, 8: 199.
[34] Paddon-Row M N, Rondan N G, Houk K N. J. Am. Chem. Soc., 1982, 104: 7162.
[35] Dorigo A E, Pratt D W, Houk K N. J. Am. Chem. Soc., 1987, 109: 6591.
[36] Houk K N, Paddon-Row M N, Rondan N G, Wu Y D, Brown F K, Spellmeyer D C, Metz J T, Li Y, Loncharich R J. Science, 1986, 231: 1108.
[37] Houk K N, Rondan N G, Wu Y D, Metz J T, Paddon-Row M N. Tetrahedron, 1984, 40: 2257.
[38] Fleming I, Lewis J J. J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1, 1992, 3257.
[39] Squillacote M E, Neth J M. J. Am. Chem. Soc., 1987, 109: 198.
[40] Bott G, Field L D, Sternhell S. J. Am. Chem. Soc., 1980, 102: 5618.
[41] Alajarin M, Cabrera J, Sanchez-Andrada P, Orenes R A, Pastor A. Eur. J. Org. Chem., 2013, 474.
[42] Crump R A N C, Fleming I, Hill J H M, Parker D, Reddy N L, Waterson D. J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1, 1992, 3277.
[43] McGarvey G J, Williams J M. J. Am. Chem. Soc., 1985, 107: 1435.
[44] Cieplak A S. Chem. Rev., 1999, 99: 1265.
[45] Hoffmann R W. Chem. Rev., 1989, 89: 1841.
[46] Viteva L, Gospodova T, Stefanovsky Y, Simova S. Tetrahedron, 2005, 61: 5855.
[47] Fleming I, Kilburn J D. J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1, 1992, 3295.
[48] Fleming I, Barbero A, Walter D. Chem. Rev., 1997, 97: 2063.
[49] Fleming I, Lawrence N J. J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1, 1992, 3309.
[50] Buckle M J C, Fleming I, Gil S, Pang K L C. Org. Biomol. Chem., 2004, 2: 749.
[51] Fleming I, Lawrence N. J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1, 1998, 2679.
[52] Fleming I, Ghosh S K. J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1, 1998, 2733.
[53] Archibald S C, Barden D J, Bazin J F Y, Fleming I, Foster C F, Mandal A K, Parker D, Takaki K, Ware A C, Williams A R B, Zwicky A B. Org. Biomol. Chem., 2004, 2: 1051.
[54] Collum D B. Acc. Chem. Res., 1992, 25: 448.
[55] Mohrig J R, Lee P K, Stein K A, Mitton M J, Rosenberg R E. J. Org. Chem.,1995, 60: 3529.
[56] Fishbein J C, Jencks W P J. J. Am. Chem. Soc., 1988, 110: 5087.
[57] Mohrig J R. Acc. Chem. Res. 2013, 46: 1407.
[58] Chiang Y, Hojatti M, Keeffe J R, Kresge A J, Schepp N P, Wirz J. J. Am. Chem. Soc., 1987, 109: 4000.
[59] Chiang Y, Kresge A J, Walsh P A. J. Am. Chem. Soc., 1986, 108: 6314.
[60] Rosenberg R E, Mohrig J R. J. Am. Chem. Soc., 1997, 119: 487.
[61] Nishimura K, Tomioka K. J. Org. Chem., 2002, 67: 431.
[62] Nishimura K, Ono M, Nagaoka Y, Tomioka K. Angew. Chem. Int. Ed., 2001, 40: 440.
[63] Banfi L, Guanti G. Tetrahedron: Asymmetry, 1999, 10: 439.
[64] Kahn S D, Pau C F, Chamberlin A R, Hehre W J. J. Am. Chem. Soc., 1987, 109: 650.
[65] Ono M, Nishimura K, Tsubouchi H, Nagaoka Y, Tomioka K. J. Org. Chem., 2001, 66: 8199.
[66] Davies H M L, Hodges L M, Gregg T M. J. Org. Chem., 2001, 66: 7898.
[67] Crich D, Rahaman M Y. Tetrahedron, 2010, 66: 6383.
[68] Chen N, Xu J X. Tetrahedron, 2012, 68: 2513.
[69] Wang J D, Chen N, Xu J X. Tetrahedron, 2015, 71: 4007.
[70] Seeman J I. Chem. Rev., 1983, 83: 83.
[71] Cram D J, Kopecky K R. J. Am. Chem. Soc., 1959, 81: 2748.
[72] Leitereg T J, Cram D J. J. Am. Chem. Soc., 1968, 90: 4019.
[73] Reetz M T, Jung A. J. Am. Chem. Soc., 1983, 105: 4833.
[74] Baldwin S W, McIver J M. Tetrahedron Lett., 1991, 32: 1937.
[75] Reetz M T. Acc. Chem. Res., 1993, 26: 462.
[76] Keck G E, Castellino S. J. Am. Chem. Soc., 1986, 108: 3847.
[77] Keck G E, Castellino S, Wiley M R. J. Org. Chem., 1986, 51: 5478.
[78] Wang J D, Li P F, Yang Z H, Chen N, Xu J X. Tetrahedron, 2016, 72: 370.
[79] Karabatsos G J. J. Am. Chem. Soc., 1967, 89: 1367.