传统肽类药物在体内环境下易水解,具有不稳定性,以β-氨基酸为基本单位的β-肽相比传统的α-肽,药代动力学参数更加良好,因此蕴藏更大的药物开发价值。β-氨基酸构象限制后,可发展为β-模拟肽。构象限制的目的是使β-模拟肽链趋向于形成固定的二级结构,按特定方式折叠,最终具备理想的三维空间结构,嵌合于特定的酶和受体,从而提高目标肽的生物活性和代谢稳定性。本文主要综述β-模拟肽局部修饰和肽链整体环化的构象限制方法以及限制后生物活性或物理化学参数的变化,以此为β-肽类药物的设计原则和方法提供指导,减少设计盲目性。
[1] North M. J. Peptide Sci., 2000.6:301.
[2] 韩宗进(Han Z J), 丁振阎(Ding Z Y). 国外医学药学分册(Foreign Medical Sciences Section On Pharmacy), 1992,19(2):80.
[3] Checco J W, Lee E F, Evangelista M, Sleebs N J, Rogers K, Pettikiriarachchi A, Kershaw N J, Eddinger G A, Belair D G, Wilson J L. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137:11365.
[4] Price J L, Horne W S, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132:12378.
[5] Pilsl L K A, Reiser O. Amino Acids, 2011, 41:709.
[6] Seebach D, Matthews L J. Chem. Commun., 1997, 21:2015.
[7] Choi S H, Ivancic M, Guzei I A, Gellman S H. Eur. J. Org. Chem., 2013, 2013:3464.
[8] Steer D L, Lew R A, Perlmutter P, Smith A I, Aguilar M. Peptide Sci., 2002, 8:241.
[9] Vlieghe P, Lisowski V, Martinez J Khrestchatisky M. Drug Discov. Today, 2010, 15:40.
[10] Horne W S, Johnson L M, Ketas T J, Klasse P J, Lu M, Moore J P, Gellman S H. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2009, 106:14751.
[11] Gellman M A, Richter S, Cao H, Umezawa N, Gellman S H, Rana T M. Org. Lett., 2003, 5:3563.
[12] Hamuro Y, Schneider J P, DeGrado W F. J. Am. Chem. Soc., 1999, 121:12200.
[13] Chu E, Callender M A, Farrell M P, Schmitz J C. Cancer Chemoth. Pharm., 2003, 52:80.
[14] Uoto K, Ohsuki S, Takenoshita H, Ishiyama T, Iimura S, Hirota Y, Mitsui I, Terasawa H, Soga T. Chem. Pharm. Bull., 1997, 45:1793.
[15] 黄佳(Huang J), 邵雷(Shao Lei), 王旻(Wang M). 药物生物技术(Pharmaceutical Biotechnology), 2009, 16(5):486.
[16] Checco J W, Lee E F, Evangelista M, Sleebs N J, Rogers K, Pettikiriarachchi A, Kershaw N J, Eddinger G A, Belair D G, Wilson J L, Eller C H, Raines R T, Murphy W L, Smith B J, Gellman S H, Fairlie W D. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137:11365.
[17] English E P, Chumanov R S, Gellman S H, Compton T. J. Biol. Chem., 2006, 281:2661.
[18] Liu D h, DeGrado W F. J. Am. Chem. Soc., 2001, 123:7553.
[19] Demizu Y, Oba M, Okitsu K, Yamashita H, Misawa T, Tanaka M, Kuriharab M, Gellman S H. Org. Biomol. Chem., 2015, 13:5617.
[20] Fraczak O, Lasota A, Kosson P, Lesniak A, Muchowska A, Lipkowski A W, Olma A. Peptides, 2015, 66:13.
[21] Gellman S H,Cheloha R W, Gardella T J. US20140378382A120141225, 2014.
[22] 侯辉(Hou H), 孙德群(Sun D Q). 化学进展(Progress in Chemistry), 2015, 27(9):1260.
[23] Martinek T A, Fulop F. Eur. J. Biochem., 2003, 270:3657.
[24] Seebach D, Overhand M, Kiihnle F N M, Martinoni B. Helv. Chim. Acta, 1996, 79:913.
[25] Seebach D, Gademann K, Schreiber J V, Matthews J L, Hintermann T, Jaun B. Helv. Chim. Acta, 1997, 80:2033.
[26] Wu Y D, Wang D P. J. Am. Chem. Soc.,1999, 121:9352.
[27] Seebach D, Abele S, Schreiber J V, Martinoni B, Nussbaum A K, Schild H, Schulz H, Hennecke H, Woessner R, Bitsch F. Chimia, 1998, 52:734.
[28] Werder M, Hauser H, Abele S, Seebach D. Helv. Chim. Acta, 1999, 82:1774.
[29] Krauthaeuser S, Christianson L A, Powell D R, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc., 1997, 119:11719.
[30] Seebach D, Abele S, Gademann K, Jaun B, Angewandte C. Angew. Chem. Int. Ed., 1999, 38:1595.
[31] March T L, Johnstona Martin R, Dugganb P J, Gardiner J. Chem. Biodivers., 2012, 9:2410.
[32] Briggs C R S, O'Hagan D, Howard J A K. Yufit D S. J. Fluorine Chem., 2003, 119:9.
[33] Beilstein L H. J. Org. Chem., 2010, 6:38.
[34] Tyndall J D, Pfeiffer B, Abbenante G, Fairlie D P. Chem. Rev., 2005, 105:793.
[35] Seebach D, Beck A K, Bierbaum D. Chem. Biodivers., 2004, 1:1111.
[36] Uoto K, Takenoshita H, Yoshino T, Hirota Y, Ando S, Mitsui I, Terasawa H, Soga T. Chem. Pharm. Bull., 1998, 46:770.
[37] Nakayama K, Kawato H C, Inagaki H, Nakajima R, Kitamura A, Someya K, Ohta T. Org. Lett., 2000, 2:977.
[38] Gianotti M, Botta M, Brough S, Carletti R, Castiglioni E, Corti C, Dal-Cin M, Fratte S D, Korajac D, Lovric M, Merlo G, Mesic M, Pavone F, Piccol Li, Rast S, Roscic M, Sava A, Smehil M, Stasi L, Togninelli A, Wigglesworth M J. J. Med. Chem., 2010, 53:7778.
[39] Ohba T, Ikeda E, Takei H. Bioorg. Med. Chem. Lett., 1996, 6:1875.
[40] Christianson C V, Montavon T J, Festin G M, Cooke H A, Shen B, Bruner S D. J. Am. Chem. Soc., 2007, 129:15744.
[41] 周家驹(Zhou J J), 雷静(Lei J), 谢桂荣((Xie G R).化学进展(Progress in Chemistry), 2000, 12:332.
[42] Laursen J S, Engel-Andreasen J, Olsen C A. Acc. Chem. Res., 2015, 48:2696.
[43] Hamper B C, Kolodziej S A, Scates A M, Smith R G, Cortez E. J. Org. Chem., 1998, 63:708.
[44] Mickeviciene K, Baranauskaite R, Kantminiene K, Stasevych M, Komarovska P O, Novikov V. Molecules, 2015, 20:3170.
[45] Pomerantz W C, Grygiel T L R, Lai J R, Gellman S H. J. Am.Chem. Soc., 2008, 10:1799.
[46] Cheng R P, Gellman S H, DeGrado W F. Chem. Rev., 2001, 101:3219.
[47] Choi S H, Ivancic M, Guzei I A, Gellman S H. Eur. J. Org. Chem., 2013, 2013:3464.
[48] Lee M R, Raman N, Gellman S H, Lynn D M, Palecek S P. Chem. Biol., 2014, 9:1613.
[49] Pomerantz W C, Yuwono V M, Drake R, Hartgerink J D, Abbott N L, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133:13604.
[50] Thiele C M. Chem. Commun., 2010, 47:502.
[51] Appella D H, LePlae P R, Raguse T L, Gellman S H. J. Org. Chem., 2000, 65:4766.
[52] Appella D H, Barchi J J, Durell S R, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc., 1999, 121:2309.
[53] Karlsson A J, Pomerantz W C, Neilsen K J, Gellman S H, Palecek S P. Acs. Chem. Biol., 2009, 4:567.
[54] Tomita T, Iwatsubo T. Curr. Pharm. Des., 2006, 12:661.
[55] Wolfe M S. Neurotherapeutics, 2008, 5:391.
[56] Imamura Y, Watanabe N, Umezawa N, Iwatsubo T, Kato N, Tomita T, Higuchi T. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131:7353.
[57] Kornilova A Y, Bihel F, Das C, Wolfe M S. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2005, 102:3230.
[58] Gellman S H. Acc. Chem. Res., 1998, 31:173.
[59] Bihel F, Das C, Bowman M J, Wolfe M S. J. Med. Chem., 2004, 47:3931.
[60] Appella D H, Christianson L A, Klein D A, Richards M R, Powell D R, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc., 1999, 121:7574.
[61] Wang X, Espinosa J F, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc., 2000, 122:4821.
[62] Checco J W, Lee E F, Evangelista M, Sleebs N J, Rogers K, Pettikiriarachchi A. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137:11365.
[63] Porter E A, Bernard W, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc., 2002, 124:7324.
[64] Demizu Y, Oba M, Okitsu K, Yamashita H, Misawa T, Tanaka M, Kurihara M, Gellman S H. Org. Biomol. Chem., 2015, 17:5163.
[65] Peterson-Kaufman K J, Haase H S, Boersma M D, Lee E F, Fairlie W D, Gellman S H. ACS Chem. Biol., 2015, 10:1667.
[66] Ji H, Gomez-Vidal J A, Martasek P, Roman L J, Silverman R B. J. Med. Chem., 2006, 49:6254.
[67] Martin-Vila M, Aguado G P, Alvarez-Larena A, Branchadell V Minguillon C, Giralt E, Ortuno R M, Muray E. Tetrahedron Asymmetry, 2000, 11:3569.
[68] Omura S, Murata M, Imamura N, Iwai Y, Tanaka H. J. Antibiot., 1984, 37:1324.
[69] Angus D, Claridge T D W, Goodman J M, Moreno A, Barker S F, Taillefumier C, Watterson M P, Fleet G W. J. Tetrahedron Lett., 2001, 42:4251.
[70] Smith M D, Fleet G W. J. Peptide Sci., 1999, 10:425.
[71] Jenkinson S F, Harris T, Fleet G W J. Tetrahedron Asymmetry, 2004, 15:2667.
[72] Gnad F, Reiser O. Chem. Rev., 2003, 103:1603.
[73] Koglin N, Zorn C, Beumer R, Carbele C, Bubert C, Sewald N, Reiser O, Beck-Sickinger A G. Angew. Chem. Int. Ed., 2003, 42:202.
[74] Yang D, Qu J, Li B, Ng F F, Wang X C, Cheung K K, Wang D P, Wu Y D. J. Am. Chem. Soc., 1999, 121:589.
[75] Abele S, Seiler P, Seebach D. Helv. Chim. Acta, 1999, 82:1559.
[76] Varie D L, Shih Ch, Hay D A, Andis S L, Corbett T H, Gossett Lynn S, Janisse S K, Martinelli M J, Moher E D, Schultz R M. Bioorg. Med. Chem. Lett., 1999, 9:369.
[77] Kordes M, Brands M, Es-Sayed M, Armin M. Eur. J. Org. Chem., 2005, 2005:3008.
[78] Wanner K T, Sitka I, Allmendinger L, Fuelep G, Hoefner G. Eur. J. Med. Chem., 2013, 65:487.
[79] Arnold U, Hinderaker M P, Nilsson B L, Huck B R, Gellman S H, Raines R T. J. Am. Chem. Soc., 2002, 124:8522.
[80] Pokala N, Handel T M. J. Struct. Biol., 2001, 134:269.
[81] Bornscheuer U, Pohl T, Curr M. Opin. Chem. Biol., 2001, 5:137.
[82] Arnold U, Huck B R, Gellman S H, Raines R T. Protein Sci., 2013, 22:274.
[83] Huck B R, Fisk J D, Gellman S H. Org. Lett., 2000, 2:2607.
[84] Beleboni R O, Carolino R O G, Pizzo A B, Baldan L C, Netto J C, Santos W F, Coimbra N C. Cell. Mol. Neurobiol., 2004, 24:707.
[85] Larsen P K, Falch E, Larsson O M, Schousboe A. Epilepsy Res., 1987, 1:77.
[86] Nieto C T, Gonzalez-Nunez V, Rodríguez R E, Diez D, Garrido N M. Eur. J. Med. Chem., 2015, 101:150.
[87] Rashid M A, Gustafson K R, Boyd M R. J. Nat. Prod., 2000, 63:531.
[88] Murakoshi I, Kubo H, Ikram M, Israr M, Shafi N, Ohmiya S, Otomasu H. Phytochemistry, 1986, 25:2000.
[89] Misono Y, Ito A, Matsumoto J, Sakamoto S, Yamaguchi K, Ishibashi M. Tetrahedron Lett., 2003, 44:4479.
[90] Seebach D, Gademann K, Kimmerlin T, Hoyer D. J. Med. Chem., 2001, 44:2460.
[91] Melacini G, Zhu Q, Osapay G, Goodman M. J. Med. Chem., 1997, 40:2252.
[92] Clark T D, Buehler L K, Ghadiri M R. J. Am. Chem. Soc., 1998, 120:651.
[93] Kritzer J A, Julian T R, Hart S A. J. Am. Chem. Soc., 2005, 127:167.
[94] Arvidsson P I, Rueping M, Seebach D. Chem. Commun., 2001, 7:649.
[95] Cheng R P, DeGrado W F. J. Am. Chem. Soc., 2001, 123:5162.
[96] Hart S A, Bahadoor A B, Matthews E E, Qiu X J, Schepartz A. J. Am. Chem. Soc., 2003, 125:4022.
[97] Kritzer J A, Tirado-Rives J, Hart S A, Lear J D, Jorgensen W L, Schepartz A. J. Am. Chem. Soc., 2005, 127:167.
[98] Cheng R P, Gellman S H, DeGrado W F. Chem. Rev., 2001, 101:3219.
[99] Jacobi A, Seebach D. Cheminform, 1999, 82:1150.
[100] Rueping M, Jaun B, Seebach D. Chem. Commun., 2000, 22:2267.
[101] Seebach D, Schreiber J V, Abele S, Daura X, van Gunsteren W F. Helv. Chim. Acta, 2000, 83:34.
[102] Appella D H, Christianson L A, Karle I L, Powell D R, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc.,1999, 121:6206.
[103] Chen F, Song K S, Wu Y D, Yang D. J. Am. Chem. Soc., 2008, 130:743.
[104] Dado G P, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc., 1994, 116:1054.