肿瘤已成为严重威胁人类健康的重大疾病之一。以顺铂为首的铂类抗肿瘤药物一直是化疗首选药物。但是长期用药导致的一系列的毒副作用如肾毒性、耳毒性和耐药性等极大地限制了铂类配合物的发展与应用。本文针对目前铂类药物所处形势重点综述了新一代铂类药物的设计研发方法:(1)研发具有新颖结构的铂类药物,例如经过改造的反式铂类配合物、多核铂类配合物、Pt(Ⅳ)配合物等;(2)发展新的抗肿瘤靶点,例如以G-四螺旋DNA(G4-DNA)为靶点,为寻找更有效的铂类抗肿瘤药物提供新的思路。同时通过列举最新研究成果,分析药物的抗肿瘤机理及在克服顺铂耐药性机理方面的研究进展,提出铂类药物的设计研发方法,让读者了解铂类抗肿瘤药物的发展历程和未来的发展趋势。
[1] 孙金(Sun J),朱晓鹤(Zhu X H),王珊(Wang S),楚建杰(Chu J J),马忠英(Ma Z Y),张恩户(Zhang E H),文爱东(Wen A D). 中国新药杂志(Chinese Journal of New Drugs), 2016, 25(1):1.
[2] 吴慧(Wu H),高柳滨(Gao L B). 药学进展(Progress in Pharmaceutical Sciences), 2015, 39(3):227.
[3] Rosenberg B L, Vancamp L, Krigas T. Nature, 1965, 205:698.
[4] Rosenberg B, VanCamp L, Trosko J E, Mansour V H. Nature, 1969, 222:385.
[5] Zhang C X, Lippard S J. Curr. Opin. Chem. Biol., 2003, 7:481.
[6] Ramos-Lima F J, Quiroga A G, Garcia-Serrelde B, Blanco F, Carnero A, Navarro-Ranninger C. J. Med. Chem., 2007, 50:2194.
[7] Hall M D, Mellor H R, Callaghan R, Hambley T W. J. Med. Chem., 2007, 50:3403.
[86] 徐刚(Xu G), 姜平元(Jiang P Y), 苟少华(Gou S H). 化学进展(Progress in Chemistry), 2012, 24(9):1707.
[9] 陈宏(Chen H), 普绍平(Pu S P), 丛艳伟(Cong Y W), 彭娟(Peng J), 栾春芳(Luan C F). 中国科学:化学(Scientia Sinica Chimica), 2015, 45(7):679.
[10] 祝兴勇(Zhu X Y), 张文萍(Zhang W P), 尤启冬(You Q D), 张仓(Zhang C), 左利娟(Zuo L J). 化学进展(Progress in Chemistry), 2008, 20(9):1324.
[11] 王联红(Wang L H), 刘芸(Liu Y), 尤启冬(You Q D), 苟少华(Gou S H). 化学进展(Progress in Chemistry), 2004, 16(3):456.
[12] 崔凯(Cui K), 王联红(Wang L H), 陈永江(Chen Y J), 苟少华(Gou S H). 无机化学学报(Chinese Journal of Inorganic Chemistry), 2005, 21(8):1115.
[13] 王金涛(Wang J T). 中山大学博士论文(Doctoral Dissertation of Sun Yat-Sen University), 2011.
[14] 白春礼(Bai C L),方哗(Fang Y),唐有祺(Tang Y Q). 三链核酸的结构与生物化学(Three nucleic acid structure and biochemistry). 北京:科学出版社(Beijing:Science Press), 1996. 294.
[15] Belmont P, Constant J F, Demeunynck M. Chem. Soc. Rev., 2001, 30:70.
[16] Watson J D, Crick F H C. Mol. Struct. Nucleic Acids, 1953, 171:737.
[17] Chamberlin M J, Patterson D L. J. Mol. Biol., 1965, 12:410.
[18] O'Brien E J, MacEwan A W. J. Mol. Biol., 1970, 48:243.
[19] Rich A, Zhang S. Nat. Rev. Genet., 2003, 4:566.
[20] Herbert A, Rich A. Genetica, 1999, 106:37.
[21] Barton J K. Science, 1986, 233:727.
[22] Blackburn E H. Cell, 2001, 106:661.
[23] Parkinson G N, Lee M P, Neidle S. Nature, 2002, 417:876.
[24] Dhar S, Daniel W L, Giljohann D A, Mirkin C A, Lippard S J. J. Am. Chem. Soc., 2009. 131:14652.
[25] Wright W E, Tesmer V M, Huffman K E, Levene S D, Shay J W. Genes. Dev., 1997, 11:2801.
[26] Makarov V L, Hirose Y, Langmore J P. Cell, 1997, 88:657.
[27] Wang F, Podell E R, Zaug A J, Yang Y, Baciu P, Cech T R, Lei M. Nature, 2007, 445:506.
[28] Xin H, Liu D, Wan M, Safari A, Kim H, Sun W, O'Connor M S, Songyang Z. Nature, 2007, 445:559.
[29] Bryan T M, Englezou A, Gupta J, Bacchetti S, Reddel R R. EMBO J., 1995, 14:4240.
[30] Dunham M A, Neumann A A, Fasching C L, Reddel R R. Nat. Genet., 2000, 26:447.
[31] 郑小辉(Zheng X H). 中山大学博士论文(Doctoral Dissertation of Sun Yat-Sen University), 2013.
[32] 郑小辉(Zheng X H), 穆舸(Mu G), 谭彩萍(Tan C P), 曹乾(Cao Q), 毛宗万(Mao Z W). 中国科学:化学(Scientia Sinica Chimica), 2014, 44(4):484.
[33] Phan A T. FEBS J., 2010, 277:1107.
[34] Hanahan D, Weinberg R A. Cell, 2000, 100:57.
[35] Brooks T A, Hurley L H. Nat. Rev. Cancer, 2009, 9:849.
[36] Lu Y J, Ou T M, Tan J H, Hou J Q, Shao W Y, Peng D, Sun N, Wang X D, Wu W B, Bu X Z, Huang Z S, Ma D L, Wong K Y, Gu L Q. J. Med. Chem., 2008, 51:6381.
[37] Matsugami A, Xu Y, Noguchi Y, Sugiyama H, Katahira M. FEBS J., 2007, 274:3545.
[38] Siddiqui-Jain A, Grand C L, Bearss D J, Hurley L H. PNAS, 2002, 99:11593.
[39] Seenisamy J, Rezler E M, Powell T J, Tye D, Gokhale V, Joshi C S, Siddiqui-Jain A, Hurley L H. J. Am. Chem. Soc., 2004, 126:8702.
[40] Xu Y, Noguchi Y, Sugiyama H. Bioorg. Med. Chem., 2006, 14:5584.
[41] Maizels N. Nat. Struct. Mol. Biol., 2006, 13:1055.
[42] Neidle S. Curr. Opin. Struct. Biol., 2009, 19:239.
[43] Balasubramanian S, Neidle S. Curr. Opin. Chem. Biol., 2009, 13:345.
[44] Riou J F. Curr. Med. Chem. Anticancer Agents, 2004, 4:439.
[45] Han H, Hurley L H. Trends Pharmacol. Sci., 2000, 21:136.
[46] Neidle S, Parkinson G. Nat. Rev. Drug Discov., 2002, 1:383.
[47] Kerwin S M. Curr. Pharm. Des., 2000, 6:441.
[48] Haider S, Parkinson G N, Neidle S. J. Mol. Biol., 2002, 320:189.
[49] Gellert M, Lipsett M N, Davies D R. PNAS, 1962, 48:2013.
[50] Burge S, Parkinson G N, Hazel P, Todd A K, Neidle S. Nucleic Acids Res., 2006, 34:5402.
[51] Pinato O, Musetti C, Farrell N P, Sissi C. J. Inorg. Biochem., 2013, 122:27.
[52] Farrell N, Ha T T, Souchard J P, Wimmer F L, Cros S, Johnson N P. J. Med. Chem., 1989, 32:2240.
[53] Komeda S, Casini A. Curr. Top. Med. Chem., 2012, 12:219.
[54] Denton T T, Zhang X, Cashman J R. J. Med. Chem., 2005, 48:224.
[55] Coley H M, Sarju J, Wagner G. J. Med. Chem., 2008, 51:135.
[56] Skander M, Retailleau P, Bourrie B, Schio L, Mailliet P, Marinetti A. J. Med. Chem., 2010, 53:2146.
[57] Deqnah N, Yu J Q, Beale P, Huq F. Anticancer Res., 2012, 32:5331.
[58] Del Solar V, Quinones-Lombrana A, Cabrera S, Padron J M, Rios-Luci C, Alvarez-Valdes A, Navarro-Ranninger C, Aleman J. J. Inorg. Biochem., 2013, 127:128.
[59] Perez C, Diaz-Garcia C V, Agudo-Lopez A, del Solar V, Cabrera S, Agullo-Ortuno M T, Navarro-Ranninger C, Aleman J, Lopez-Martin J A. Eur. J. Med. Chem., 2014, 76:360.
[60] Icsel C, Yilmaz V T, Ari F, Ulukaya E, Harrison W T. Eur. J. Med. Chem., 2013, 60:386.
[61] Patterson A E, Miller J J, Miles B A, Stewart E L, Melanson J, Vogels C M, Cockshutt A M, Decken A, Westcott S A. Inorg. Chim. Acta., 2014:88.
[62] Serebryanskaya T V, Yung T, Bogdanov A A, Shchebet A, Johnsen S A, Lyakhov A S, Ivashkevich L S, Ibrahimava Z A, Garbuzenco T S, Kolesnikova T S, Melnova N I, Gaponik P N, Ivashkevich O A. J. Inorg. Biochem., 2013, 120:44.
[63] Xu G, Gou S, Gao C. Arch. Pharm., 2013, 346:308.
[64] Farrell N. Cancer Invest., 1993, 11:578.
[65] Farrell N, Qu Y, Feng L, Van Houten B. Biochemistry, 1990, 29:9522.
[66] Malina J, Farrell N P, Brabec V. Inorg. Chem., 2014, 53:1662.
[67] Harris A L, Yang X, Hegmans A, Povirk L, Ryan J J, Kelland L, Farrell N P. Inorg. Chem., 2005, 44:9598.
[68] Brown S D, Trotter K D, Sutcliffe O B, Plumb J A, Waddell B, Briggs N E, Wheate N J. Dalton Trans., 2012, 41:11330.
[69] Wu S, Wang X, He Y, Zhu Z, Zhu C, Guo Z. J. Inorg. Biochem., 2014, 139:77.
[70] Naik A, Rubbiani R, Gasser G, Spingler B. Angew. Chem. Int. Ed. Engl., 2014, 53:6938.
[71] Zhang J Z, Bonnitcha P, Wexselblatt E, Klein A V, Najajreh Y, Gibson D, Hambley T W. Chemistry, 2013, 19:1672.
[72] Wexselblatt E, Yavin E, Gibson D. Angew. Chem. Int. Ed. Engl., 2013, 52:6059.
[73] Novohradsky V, Zerzankova L, Stepankova J, Vrana O, Raveendran R, Gibson D, Kasparkova J, Brabec V. J. Inorg. Biochem., 2014, 140:72.
[74] Ravera M, Gabano E, Zanellato I, Bonarrigo I, Escribano E, Moreno V, Font-Bardia M, Calvet T, Osella D. Dalton Trans., 2012, 41:3313.
[75] Perez J M, Montero E I, Gonzalez A M, Alvarez-Valdes A, Alonso C, Navarro-Ranninger C. J. Inorg. Biochem., 1999, 77:37.
[76] Perez J M, Kelland L R, Montero E I, Boxall F E, Fuertes M A, Alonso C, Navarro-Ranninger C. Mol. Pharmacol., 2003, 63:933.
[77] Shi Y, Koneru B, Redfearn W, Miller M L, Myers L, Di Pasqua A J. Inorg. Chim. Acta., 2014, 423:215.
[78] Mergny J L, Helene C. Nat. Med., 1998, 4:1366.
[79] Hurley L H. Nat. Rev. Cancer, 2002, 2:188.
[80] Zhang J, Zhang F, Li H, Liu C, Xia J, Ma L, Chu W, Zhang Z, Chen C, Li S, Wang S. Curr. Med. Chem., 2012, 19:2957.
[81] Wu P, Ma D L, Leung C H, Yan S C, Zhu N, Abagyan R, Che C M. Chemistry, 2009, 15:13008.
[82] Mancini J, Rousseau P, Castor K J, Sleiman H F, Autexier C. Biochimie, 2015:1638.
[83] Qin Q P, Chen Z F, Shen W Y, Jiang Y H, Cao D, Li Y L, Xu Q M, Liu Y C, Huang K B, Liang H. Eur. J. Med. Chem., 2015, 89:77.
[84] Castor K J, Liu Z, Fakhoury J, Hancock M A, Mittermaier A, Moitessier N, Sleiman H F. Chemistry, 2013, 19:17836.
[85] Wang J, Lu K, Xuan S, Toh Z, Zhang D, Shao F. Chem. Commun., 2013, 49:4758.
[86] Kieltyka R, Fakhoury J, Moitessier N, Sleiman H F. Chemistry, 2008, 14:1145.
[87] Wang J T, Zheng X H, Xia Q, Mao Z W, Ji L N, Wang K. Dalton Trans., 2010, 39:7214.
[88] Ma D L, Che C M, Yan S C. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131:1835.
[89] Wei C, Ren L, Gao N. Int. J. Biol. Macromol., 2013, 57:1.
[90] Bertrand H, Bombard S, Monchaud D, Teulade-Fichou M P. Nucleic Acids Symp. Ser., 2008, 52:163.
[91] Bertrand H, Monchaud D, De Cian A, Guillot R, Mergny J L, Teulade-Fichou M P. Org. Biomol. Chem., 2007, 5:2555.
[92] Wang J T, Li Y, Tan J H, Ji L N, Mao Z W. Dalton Trans., 2011, 40:564.
[93] Yu C, Chan K H, Wong K M, Yam V W. Chem. Commun., 2009, 25:3756.
[94] Wang P, Leung C H, Ma D L, Yan S C, Che C M. Chemistry, 2010, 16:6900.
[95] Ang D L, Harper B W, Cubo L, Mendoza O, Vilar R, Aldrich-Wright J. Chemistry, 2015, 16:1521.
[96] Trajkovski M, Morel E, Hamon F, Bombard S, Teulade-Fichou M P, Plavec J. Chemistry, 2015, 21:7798.
[97] Ghosh S, Mendoza O, Cubo L, Rosu F, Gabelica V, White A J, Vilar R. Chemistry, 2014, 20:4772.
[98] von Grebe P, Suntharalingam K, Vilar R, Sanz Miguel P J, Herres-Pawlis S, Lippert B. Chemistry, 2013, 19:11429.
[99] Reed J E, White A J, Neidle S, Vilar R. Dalton Trans., 2009, 14:2558.
[100] Xu C X, Zheng Y X, Zheng X H, Hu Q, Zhao Y, Ji L N, Mao Z W. Sci. Rep, 2013, 3:2060.
[101] Xu C X, Shen Y, Hu Q, Zheng Y X, Cao Q, Qin P Z, Zhao Y, Ji L N, Mao Z W. Chem. Asian. J., 2014, 9:2519.
[102] 毛宗万(Mao Z W), 郑小辉(Zheng X H), 钟毅芳(Zhong Y F), 黄华珍(Huang H Z), 计亮年(Ji L N). ZL201110417134.X, 2011.
[103] 毛宗万(Mao Z W), 郑小辉(Zheng X H), 钟毅芳(Zhong Y F), 黄华珍(Huang H Z), 计亮年(Ji L N). CN102898478A, 2012.
[104] Kieltyka R, Englebienne P, Fakhoury J, Autexier C, Moitessier N, Sleiman H F. J. Am. Chem. Soc., 2008, 130:10040.
[105] Zheng X H, Cao Q, Ding Y L, Zhong Y F, Mu G, Qin P Z, Ji L N, Mao Z W. Dalton Trans., 2015, 44:50.
[106] Zheng X H, Zhong Y F, Tan C P, Ji L N, Mao Z W. Dalton Trans., 2012, 41:11807.
[107] Zheng X H, Chen H Y, Tong M L, Ji L N, Mao Z W. Chem. Commun., 2012, 48:7607.
[108] 毛宗万(Mao Z W), 郑小辉(Zheng X H), 丁轶良(Ding Y L), 黄华珍(Huang H Z), 计亮年(Ji L N). ZL201110414430.4, 2011.
[109] 毛宗万(Mao Z W), 郑小辉(Zheng X H), 谭彩萍(Tan C P), 黄华珍(Huang H Z), 计亮年(Ji L N). ZL201110127370.8, 2011.
[110] Hu J, Hwang S S, Liesa M, Gan B, Sahin E, Jaskelioff M, Ding Z, Ying H, Boutin A T, Zhang H, Johnson S, Ivanova E, Kost-Alimova M, Protopopov A, Wang Y A, Shirihai O S, Chin L, DePinho R A. Cell, 2012, 148:651.
[111] Qin X, Qi B, Zhao B. Oncol. Rep., 2013, 29:1399.
[112] Flynn R L, Cox K E, Jeitany M, Wakimoto H, Bryll A R, Ganem N J, Bersani F, Pineda J R, Suva M L, Benes C H, Haber D A, Boussin F D, Zou L. Sci., 2015, 347:273.
[113] 赵勇(Zhao Y), 郑小辉(Zheng X H), 毛宗万(Mao Z W),夏立新(Xia L X). CN201510069157.4, 2015.