DNA具有良好的生物相容性、生物可降解性、分子识别特性、纳米尺寸可控及特异编码等特性。近年来,DNA扮演了多种角色,不仅仅是作为生物体系的遗传物质,同样作为生物材料被用于纳米结构的构建。DNA水凝胶既保持了DNA本来的生物特性又兼具普通凝胶的特性,比如形状可塑性、一定的机械强度、输送物质等特性。DNA水凝胶按照凝胶形成化学键的类型可以分为共价键形成的化学凝胶和非共价键形成的物理凝胶; DNA水凝胶中可以引入特异性响应不同刺激的基团或者序列,从而实现对不同刺激的灵敏性响应进而拓宽DNA水凝胶的应用范围。按照刺激响应性分类可分为pH敏感型、光敏感型、温度敏感型和小分子敏感型等水凝胶。DNA水凝胶的这些特有的性质很好地将DNA纳米技术和生物技术连接起来,为其应用提供了广阔的前景。DNA水凝胶作为一种具有智能响应的材料也越来越多地被应用到生物传感、药物输送、三维细胞培养等方面。本文主要综述了DNA 水凝胶的分类以及近几年来DNA水凝胶中的不同刺激响应型DNA水凝胶的制备及其生物应用,最后对其以后的研究前景进行了展望。
[1] 王镜岩(Wang J Y),朱圣庚(Zhu S J),徐长法(Xu C F). 生物化学(Biochemistry), 北京:高等教育出版社(Beijing:High Education Press), 2002.
[2] Seeman N C. J. Theor. Biol., 1982, 99: 237.
[3] Erben C M, Goodman R P, Turberfield A J. Angew. Chem. Int. Ed., 2006, 45: 7414.
[4] Lin C, Liu Y, Yan H. Biochemistry, 2009, 48: 1663.
[5] Zhang F, Nangreave J, Liu Y, Yan H. J. Am. Chem. Soc., 2014,136: 11198.
[6] Chen X, Zhou G B, Song P, Wang J J, Gao J M, Lu J, Fan C H, Zuo X L. Anal. Chem., 2014, 86(15): 1337
[7] White R J, Plaxco K W. Anal. Chem. 2009, 82: 73.
[8] Das J, Ivanov I, Montermini L, Rak J, Sargent E H, Kelley S O. Nat. Chem., 2015, 7: 569.
[9] Shen J, Li Y, Gu H, Xia F, Zuo X. Chem. Rev., 2014, 114(15): 7631.
[10] Yao G B, Li J, Chao J, Pei H, Liu H, Zhao Y, Shi J Y, Huang Q, Wang L H, Huang W, Fan C H. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54: 2966.
[11] Yan J, Hu C, Wang P, Zhao B, Ouyang X Y, Zhou J, Liu R, He D N, Fan C H, Song S P. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54: 2431.
[12] Pei H, Liang L, Yao G B, Li J, Huang Q, Fan C H. Angew. Chem. Int. Ed., 2012, 51: 9020.
[13] Pei H, Wan Y, Li J, Hu H Y, Su Y, Huang Q, Fan C H. Chem. Commun., 2011, 47: 6254.
[14] Lu N, Pei H, Ge Z L, Simmons Chad R, Yan H, Fan C H. J. Am. Chem. Soc., 2012, 134: 13148.
[15] Amodio A, Zhao B, Porchetta A, Idili A, Castronovo M, Fan C H, Ricci F. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136(47): 16469.
[16] 葛志磊(Ge Z L), 樊春海(Fan C H), Yan Hao. 科学通报(Chinese Science Bulletin), 2014, 59(2): 146.
[17] Pei H, Zuo X L, Pan D, Shi J, Huang Q, Fan C H. NPG Asia. Mater., 2013, 5: e51.
[18] Sadowski J P, Calvert C R, Zhang D Y, Pierce N A, Yin P. ACS Nano, 2014, 8: 3251.
[19] Zhang D Y, Seelig G. Nat. Chem., 2011, 3: 103.
[20] Zhang D Y. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133: 1077.
[21] Zhang D Y, Chen S X, Yin P. Nat. Chem., 2012, 4: 208.
[22] Chen S X, Zhang D Y, Seeling G. Nat. Chem., 2013, 5: 782.
[23] Miwa Y, Zinchenko A, Lopatina L I, Sergeyev V G, Murata S. Polym. Int., 2014, 63(9), 1566.
[24] Liedl T, Dietz H, Yurke B, Simmel F. Small, 2007, 3: 1688.
[25] 王萍(Wang P), 葛志磊(Ge Z L), 裴昊(Pei H), 王丽华(Wang L H), 樊春海(Fan C H). 化学学报(Act Chim. Sinica), 2012, 70: 2127.
[26] 刘刚(Liu G), 万莹(Wan Y), 邹子英(Zou Z Y),任淑贞(Ren S Z), 樊春海(Fan C H). 分析化学(Chinese J. Anal. Chem.), 2011, 39(7): 953.
[27] 闻艳丽(Wen Y L), 林美华(Lin M H), 裴昊(Pei H), 鲁娜(Lu N), 樊春海(Fan C H). 化学进展(Progress in Chemistry), 2012, 9: 1657.
[28] 葛志磊(Ge Z L), 裴昊(Pei H), 王丽华(Wang L H), 宋世平(Song S P), 樊春海(Fan C H), 中国科学:化学(Scientia Sinica Chimical), 2011, 41(10): 1666.
[29] Ke G, Zhu Z, Wang W, Zou Y, Guan Z, Jia S, Zhang H, Wu X, Yang C J. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2014, 6: 15329.
[30] Song Y, Zhu Z, An Y, Zhang W, Zhang H, Liu D, Yu C, Duan W, Yang C J. Anal. Chem., 2013, 85: 4141.
[31] Ensslen P, Gärtner S, Glaser K, Colsmann A, Wagenknecht H A. Angew. Chem. Int. Ed., 2016, 55: 1904.
[32] Halstead J M, Lionnet T, Wilbertz J H, Wippich F, Ephrussi A, Singer R H, Chao J A. Science, 2015, 347: 1367.
[33] Zhang P, Wu X, Yuan R, Chai Y. Anal. Chem. 2015, 86(6): 3202.
[34] Fu C, Xu W, Wang H, Ding H, Liang L, Cong M, Xu S. Anal. Chem., 2014, 86(23): 11494.
[35] Zhu G, Zheng J, Song E, Donovan M, Zhang K, Liu C, Tan W. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A., 2013, 110: 7998.
[36] Tram K, Kanda P, Salena B J, Huan S Y, Li Y F. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53: 12799.
[37] Wang F A, Liu X Q, Willner I. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53: 2.
[38] Zuo X L, Xia F, Xiao Y, Plaxco K W. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132: 1816.
[39] Wieduwild R, Krishnan S, Chwalek K, Boden A, Nowak M, Drechsel D, Werner C, Zhang Y X. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54: 3962.
[40] Kimberly G. Olsen, David J. Ross, Michael J. Tarlov. Anal.Chem., 2002,74: 1436.
[41] Nçll T, Schçnherr H, Wesner D, Schopferer M, Paululat T, Nçll G. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 126: 8468.
[42] Okay O. J. Polym. Sci. Pol. Phys., 2011, 49: 551.
[43] Seliktar D, Science, 2012, 336: 1124.
[44] Yang D Y, Hartman M R, Derrien T L, Hamada S, An D, Yancey K G, Cheng R, Ma M L, Luo D. Acc. Chem. Res., 2014, 47: 1902.
[45] Cheng E, Xing Y, Chen P, Yang Y, Sun Y, Zhou D, Xu L, Fan Q, Liu D. Angew. Chem. Int. Ed., 2009, 121: 7796.
[46] Um S H, Lee J B, Park N, Kwon S Y, Umbach C C, Luo D. Nat. Mater., 2006, 5: 797.
[47] Lee J B, Peng S, Yang D, Roh Y H, Funabashi H, Park N, Rice E J, Chen L, Long R, Wu M, Luo D. Nat. Nanotechnol., 2012, 7: 816.
[48] Zhang L, Lei J, Liu L, Li C, Ju H X. Anal. Chem., 2013, 85(22): 11077.
[49] Li C, Rowland M J, Shao Y, Cao T Y, Chen C, Jia H Y, Zhou X, Yang Z Q, Scherman O A, Liu D S. Adv. Mater., 2015, 27: 3298.
[50] Wang F, Lu C H, Willner I. Chem. Rev., 2014, 114: 2881.
[51] Lin D C, Yurke B, Langrana N A. J. Biomech. Eng., 2004, 126(1): 104.
[52] Xing Y, Cheng E, Yang Y, Chen P, Zhang T, Sun Y, Yang Z, Liu D. Adv. Mater., 2011, 23: 1117.
[53] Topuz F, Okay O. Macromolecules, 2008, 41: 8847.
[54] Jiang F, Yurke B, Firestein B, Langrana N. Ann. Biomed. Eng., 2008, 36:1565.
[55] Guo W, Lu C H, Orbach R, Wang F, Qi X J, Cecconello A, Seliktar D, Willner I. Adv. Mater., 2015, 27: 73.
[56] Guo W, Lu C H, Qi X J, Orbach R, Fadeev M, Yang H H, Willner I. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53: 10134.
[57] Peng L, You M, Yuan Q, Wu C, Han D, Chen Y, Zhong Z, Xue J, Tan W. J. Am. Chem. Soc., 2012, 134: 12302.
[58] Kahn J S, Trifonov A, Cecconello A, Guo W, Fan C, Willner I. Nano Lett., 2015, 15: 7773.
[59] Huang Y, Ma Y, Chen Y, Wu X, Fang L, Zhu Z, Yang C J. Anal. Chem., 2014, 86: 11434.
[60] He X, Wei B, Mi Y. Chem. Commun., 2010, 46: 6308.
[61] Wei X, Tian T, Jia S, Zhu Z, Ma Y, Sun J, Lin Z, Yang C J. Anal. Chem., 2015, 87: 4275.
[62] Zhu Z, Wu C, Liu H, Zou Y, Zhang X, Kang H, Yang C J, Tan W. Angew. Chem. Int. Ed., 2010, 122: 1070.
[63] Lee H Y, Jeong H, Jung Y, Jang B, Chang S Y, Lee H, Lee H. Adv. Mater., 2015, 27: 3513.
[64] Baeissa A, Dave Neeshma, Brendan D. Smith, Liu J W. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2010, 2: 3594.
[65] Nishikawa M, Rattanakiat S, Takakura Y. Adv. Drug Deliver. Rev., 2010, 62: 626.
[66] Muro S. Adv. Funct. Mater., 2014, 24: 2899.
[67] Grünweller A, Wyszko E, Bieber B, Jahnel R, Erdmann V A, Kurreck J. Nucleic. Acids. Res., 2003, 31: 3185.
[68] Sheehan J P, Lan H C. Blood, 1998, 92: 1617.
[69] Brown D A, Kang S H, Gryaznov S M, DeDionisio L. J. Biol.Chem., 1994, 269: 26801.
[70] Levin A A. Biochim. Biophys. Acta., 1999, 1489: 69.
[71] Henry S P, Beattie G, Yeh G, Chappel A, Giclas P, Mortari A, Jagels M A, Kornbrust D J, Levin A A. Int. Immunopharmacol., 2002, 2: 1657.
[72] Mohri K, Nishikawa M, Takahashi N, Shiomi T, Matsuoka N, Ogawa K, Endo M, Hidaka K, Sugiyama H, Takahashi Y, Takakura Y. ACS Nano, 2012, 6: 5931.
[73] Song J, Im K, Hwang S, Hur J, Nam J, Ahn G O, Hwang S, Kim S, Park N. Nanoscale, 2015, 7: 9433.
[74] Hu R, Yuan H, Wang B, Liu L, Lv F, Wang S, ACS Appl. Mater. Interfaces, 2014, 6: 11823.
[75] Sun L P, Hu N, Peng J, Chen L Y, Weng J. Adv. Funct. Mater., 2014, 24: 6905.
[76] Li C, Faulkner-Jones A, Dun A R, Jin J, Chen P, Xing Y, Yang Z, Li Z, Shu W, Liu D, Duncan R R. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54: 3957.
[77] Jin J, Xing Y, Xi Y, Liu X, Zhou T, Ma X, Yang Z, Wang S, Liu D. Adv. Mater., 2013, 25: 4714.