离子液体由于具有良好的溶解能力、配位能力、热及化学稳定性、结构及性质可调、环境友好等特点,被认为是传统非环保型、有毒、污染严重的溶剂和催化剂潜在的替代品,已被广泛应用于有机合成及催化领域。本文综述了近年来离子液体在羰基化反应中的应用及催化反应机理研究进展,包括烯烃、醇类化合物、芳烃、胺/胺醇、卤代芳烃及甲醛的羰基化反应,羰基源主要包括CO、CO2和碳酸二甲酯,涉及到了酸性离子液体、碱性离子液体、金属类离子液体、负载型离子液体等多种类型的功能化及非功能化离子液体。在上述反应中离子液体不仅可以提高反应活性和选择性,而且简化了催化剂分离过程,在部分反应中实现了回收和循环使用。并对羰基化反应的发展及应用前景进行了展望。
[1] Sneeden R P A, Tkatchenko I, Villeurbanne C N R S. In:Wilkinson G, Stone F G A, Abel E W, ed. Comprehensive Organometallic Chemistry, vo1. 8. New York:Pergamon, 1982. 1.
[2] Roelen O. DE 849548, 1938.
[3] 刘建华(Liu J H),陈静(Chen J),孙伟(Sun W),夏春谷(Xia C G). 催化学报(Chin. Catal.), 2010, 31(1):1.
[4] Lapidus A L, Eliseev O L, Stepin N N, Bondarenko T N. Russ. Chem. Bull., 2004, 53:(11):2564.
[5] Eliseev O L, Stepin N N, Bondarenko T N, Lapidus A L. Dokl. Chem., 2005, 401(2):59.
[6] Lapidus A, Eliseev O, Bondarenko T, Stepin N. J. Mol. Catal. A:Chem., 2006, 252:245.
[7] Zim D, de Souza R F, Dupont J, Monteiro A L. Tetrahedron Lett., 1998, 39:7071.
[8] Rangits G, Kollár L. J. Mol. Catal. A:Chem., 2006, 246:59.
[9] Lapidus A, Eliseev O, Bondarenko T, Stepin N. J. Mol. Catal. A:Chem., 2006, 252:245.
[10] Lapidus A L, Eliseev O L. Solid Fuel Chem., 2010, 44(3):60.
[11] Qiao K, Yokoyama C. Catal. Commun., 2006, 7(7):450.
[12] 乔焜(Qiao K),邓友全(Deng Y Q). 化学学报(Acta Chim. Sinica), 2002, 60(6):996.
[13] Jiang T, Han B X, Zhao G Y, Chang Y H, Gao L, Zhang J M, Yang G Y. J. Chem. Res., 2003, 29:549.
[14] Dong W S, Zhou X S, Xin C S, Liu C L, Liu Z T. Appl. Catal. A:Gen., 2008, 334(1/2):100.
[15] Wang H, Wang B, Liu C L, Dong W S. Microporous Mesoporous Mater., 2010, 134(1/3):51.
[16] Schneider M J, Haumann M, Stricker M, Sundermeyer J, Wasserscheid P. J. Catal., 2014, 309:71.
[17] De C Y, Lu B, Lv H, Yu Y Y, Bai Y, Cai Q H. Catal. Lett., 2009,128(3):459.
[18] 肖丽平(Xiao L P), 张贵荣(Zhang G R), 张丽(Zhang L), 钮东方(Niu D F),陆嘉星(Lu J X). 催化学报(Chin. J. Catal.), 2009, 30(1):43.
[19] Consorti C S, Ebeling G, Dupont J. Tetrahedron Lett., 2002, 43(5):753.
[20] Zhang Q H, Shi F, Gu Y L, Yang J, Deng Y Q. Tetrahedron Lett., 2005, 46(35):5907.
[21] Knifton J F. US 4554383, 1985.
[22] Yanni S R. WO 00/15594, 2000.
[23] Brausch N, Metlen A, Wasserscheid P. Chem. Commun., 2004(13), 1552.
[24] Angueira E J, White M G. J. Mol. Catal. A:Chem., 2005, 238:163.
[25] 章维超(Zhang W C), 赵卫娟(Zhao W J), 卓广澜(Zhuo G L), 姜玄珍(Jiang X Z). 催化学报(Chin. J. Catal.), 2006, 27(1):36.
[26] Angueira E J, White M G. J. Mol. Catal. A:Chem., 2007, 277:164.
[27] 金云(Jin Y), 辛忠(Xin Z). 应用化工(Appl. Chem. Industry), 2009, 38(3):421.
[28] Zhao W J, Jiang X Z. Catal. Lett., 2006, 107(1/2):123.
[29] Shi F, He Y D, Li D M, Ma Y B, Zhang Q H, Deng Y Q. J. Mol. Catal. A:Chem., 2006, 244:64.
[30] Peng X G, Li F W, Hu X X, Xia C G, Christian A S. Chin. J. Catal., 2008, 29(7):638.
[31] Fu X L, Zhang Z, Li C M, Wang L B, Ji H Y, Yang Y, Zou T, Gao G H. Catal. Commoun., 2009, 10:665.
[32] Choi Y S, Shim Y N, Lee J, Yoon J H, Hong C S, Cheong M, Kim H S, Jang H G, Lee J S. Appl. Catal. A:Gen., 2011, 404:87.
[33] Wang X F, Li P, Yuan X H, Liu S W. J. Mol. Catal. A:Chem., 2006, 255:25.
[34] 金德宽(Jin D K). 精细化工(Fine Chem.), 2011, 28(2):191.
[35] 刘长春(Liu C C). 化学世界(Chem. World), 2013, 4:223.
[36] Gaddge S T, Kusumawati E N, Harada K, Sasaki T, Nishio-Hamane D, Bhanage B M. J. Mol. Catal. A:Chem., 2015, 400:170.
[37] Mizushima E, Hayashi T, Tanaka M. Green Chem., 2001, 3:76.
[38] Calò V, Giannoccaro P, Nacci A, Monopoli A. J. Organomet. Chem., 2002, 645:152.
[39] Wojtków W, Trzeciak A M, Choukroun R, Pellegatta J L. J. Mol. Catal. A:Chem., 2004, 224:81.
[40] Lin Q, Yang C F, Jiang W D, Chen H, Li X J. J. Mol. Catal. A:Chem., 2007, 264:17.
[41] McNulty J, Nair J J, Robertson A. Org. Lett., 2007, 9(22):4575.
[42] Müller E, Péczely G, Skoda-FÖldes R, Takács E, Kokotos G, Bellis E, Kollrár L. Tetrahedron, 2005, 61(4):797.
[43] 张欣(Zhang X), 杨彩玲(Yang C L), 宋伟伟(Song W W), 张远丽(Zhang Y L),刘建明(Liu J M),卓克垒(Zhuo K L). 分子催化(J. Mol. Catal. (China)), 2014, 28(4):312.
[44] Khedkar M V, Sasaki T, Bhanage B M. ACS Catal., 2013, 3(3):287.
[45] Khedkar M V, Shinde A R, Sasaki T, Bhanage B M. J. Mol. Catal. A:Chem., 2014, 385:91.
[46] 李涛(Li T), 李光兴(Li G X), 谭猗升(Tan Y S), 徐强(Xu Q). 石油化工(Petrochemical Technology), 2004, 33(增刊):297.
[47] Li T, Souma Y, Xu Q. Catal. Today, 2006, 111:288.
[48] Song H Y, Jing F X, Jin R H, Li Z, Chen J. Catal. Lett., 2012, 144:711.
[49] Song H Y, Li Z, Chen J, Xia C G. Catal. Lett., 2012, 142:81.