形状记忆聚合物(SMPs)是近些年发展起来的一种环境响应型智能材料。在外界刺激驱动下分子内或分子间会发生物化变化,分子结构和形态的改变使形变后的材料在宏观上回复到起始形态。常见的SMPs有聚乙烯、聚氨酯、聚己内酯等,而聚乙烯醇(PVA)的形状记忆效应是在热致型形状记忆凝胶被发现以来才引起人们关注的。由于PVA侧链富含大量羟基,化学活性高、易与官能团进行功能化改性,因此可设计出满足不同驱动方式的分子结构。目前研究者已采用冻融循环、化学或辐射交联、接枝改性及共混复合等多种方法制备了多种刺激源(如温度,溶剂、光、电、微波及超声波等)驱动下的形状记忆聚乙烯醇(SM-PVA)、PVA衍生物及复合材料。本文综述了近年来不同刺激源驱动下SM-PVA的研究进展,阐述了不同材料的结构性能、回复机理及存在的问题,并展望了PVA在该领域的发展和应用前景。
[1] Behl M, Lendlein A. Mater. Today, 2007, 10:20.
[2] Lendlein A, Kelch S. Angew. Chem. Int. Ed., 2002, 41:2034.
[3] Zhao Q, Qi H J, Xie T. Prog. Polym. Sci., 2015, 49:79.
[4] Martin D H, Stefan B, Christine W, Ulrich S S. Prog. Polym. Sci., 2015, 49:3.
[5] 李兴建(Li X J),王亚茹(Wang Y R),郑朝晖(Zheng Z H),丁小斌(Ding X B),彭宇行(Peng Y X).化学进展(Progress in Chemistry), 2013, 25:1726.
[6] Kevin A C. Macromol. Symp., 2015, 358:194.
[7] Gayla J B, Matthew K M, Chen W, Christopher N B. Polymer, 2014, 25:5849.
[8] Meng Q H, Hu J L. Composites:Part A, 2009, 40:1661.
[9] Sun L, Huang W M, Ding Z, Zhao Y, Wang C C, Purnawali H, Tang C. Mater. Des., 2012, 33:577.
[10] Hu J, Zhu Y, Huang H, Lu J. Prog. Polym. Sci., 2012, 37:1720.
[11] Xie T. Polymer, 2011, 52:4985.
[12] 张海璇(Zhang H X),孟旬(Meng X),李平(Li P).化学进展(Progress in Chemistry), 2008, 20:657.
[13] 武元鹏(Wu Y P),林元华(Lin Y H),周莹(Zhou Y),左芳(Zuo F),郑朝晖(Zheng Z H), 丁小斌(Ding X B). 化学进展(Progress in Chemistry), 2012, 24:2004.
[14] Leng J S, Lan X, Liu Y J, Du S Y. Prog. Mater. Sci., 2011, 56:1077.
[15] Behl M, Zotzmann J, Lendlein A. Adv. Polym. Sci., 2009, 226:1.
[16] Lendlein A, Kelch S. Angew. Chem. Int. Ed., 2002, 41:2035.
[17] Lendlein A, Jiang H, Junger O, Langer R. Nature, 2005, 434:879.
[18] Jiang H, Kelch S, Lendlein A. Adv. Mater., 2006, 18:1471.
[19] Yang B, Huang W M, Li C, Lee C M, Li L. Smart Mater. Struct., 2004, 13:191.
[20] Mohr R, Kratz K, Weigel T, Gabor M L, Moneke M, Lendlein A. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2006, 103:3540.
[21] Leng J S, Wu X, Liu Y J. Appl. Polym. Sci., 2009, 114:2455.
[22] Koerner H, Price G, Pearce N A, Alexander M, Vaia R A. Nature Mater., 2004, 3:115.
[23] 魏堃(Wei K), 朱光明(Zhu G M), 唐玉生(Tang Y S). 材料导报(Materials Review), 2011, 25:9.
[24] Hu J, Chen S J. Math. Chem., 2010, 20:3346.
[25] Luo H, Hu J, Zhu Y. Macromol. Chem. Phys., 2011, 212:1981.
[26] Liu T, Li J, Pan Y, Zheng Z, Ding X, Peng Y. Soft Matter, 2011, 7:1641.
[27] Xia S, Li X J, Wang Y R, Pan Y, Zheng Z H, Ding X B, Peng Y X. Smart Mater. Struct., 2014, 23:1.
[28] Liu T, Li J, Pan Y, Zheng Z H, Ding X B, Peng Y X. Soft Matter, 2011, 7:1641.
[29] Luo H Y, Liu Y, Yu Z J, Zhang S, Li B J. Biomacromolecules, 2008, 9:2573.
[30] Zhang S, Yu Z J, Thirumala G, Luo H Y, Li B J. Polymer, 2008, 49:3205.
[31] Yu Z J, Liu Y, Fan M M, Meng X W, Li B J, Zhang S. J Polym. Sci. Part B:Polym. Phys., 2010, 48:951.
[32] Luo H Y, Fan M M, Yu Z J, Meng X W, Li B J, Zhang S. Macromol. Chem. Phys., 2009, 210:669.
[33] Luo H Y, Liu Y, Yu Z J, Zhang S, Li B J. Biomacromolecules, 2008, 9:2573.
[34] Fan M M, Yu Z J, Luo H Y, Zhang S, Li B J. Macromol. Rapid Commun., 2009, 30:897.
[35] Gong T, Li W, Chen H, Wang L, Shao S, Zhou S. Acta Biomaterialia, 2012, 8:1248.
[36] Liu Y, Li Y, Yang G, Zheng X T, Zhou S B. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2015,7:4118.
[37] Gong T, Zhao K, Wang W X, Chen H M, Wang L, Zhou S B. J. Mater. Chem. B, 2014, 2:6855.
[38] Ma L, Zhao J, Wang X Y, Chen M, Liang Y R, Wang Z W, Yu Z N, Hedden R C. Polymer, 2015, 56:490.
[39] Huang W M, Yang B, Zhao Y, Ding Z. J. Mater. Chem., 2010, 20:3367.
[40] Santhosh K S, Biju R, Reghunadhan N C P. React. Funct. Polym., 2013, 73:421.
[41] Salvekar A V, Zhou Y, Huang W M, Wong Y S, Venkatraman S S, Shen Z X, Zhu G M, Cui H P. Eur. Polym. J., 2015, 72:282.
[42] Hiral T, Maruyama H, Suzuki T, Hayashi S. J. Appl. Polym. Sci., 1992, 45:1849.
[43] Hiral T, Maruyama H, Suzuki T, Hayashi S. J. Appl. Polym. Sci., 1992, 46:1449.
[44] Du H Y, Zhang J H. Colloid. Polym. Sci., 2010, 288:15.
[45] Du H Y, Zhang J H. Sens. Actuators A, 2012, 179:114.
[46] Du F P, Ye E Z, Yang W, Shen T H, Tang C Y, Xie X L, Zhou X P, Law W C. Composites:Part B, 2015, 68:170.
[47] Li G, Yan Q, Xia H S, Zhao Y. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2015, 7:12067.
[48] Basfar A A, Lotfy S. Radiat. Phys. Chem., 2015, 106:376.
[49] Mamada A, Tanaka T, Kungwatchakun D, Irief M P. Macromolecules, 1990, 23:1517.
[50] Yu Y, Ikeda T. Chem. Phys., 2005, 206:1705.
[51] Suzuki A, Tanaka T. Nature, 1990, 346:345.
[52] Lin A A, Reiser A. Macromolecules, 1989, 22:3898.
[53] Kuang G C, Jia Y, Jia X R, Lia Y, Chen E Q, Zhang Z X, Wei Y. Tetrahedron, 2009, 65:3496.
[54] Gupta P, Trenor S R, Long T E, Wilkes G L. Macromolecules, 2004, 37:9211.
[55] Deng J, Liu X, Shi W, Cheng C, He C, Zhao C. ACS Macro. Lett., 2014, 3:1130.
[56] Baer G M, Small W, Wilson T S, Benett W J, Matthews D L, Hartman J, Maitland D J. Biomed. Eng. Online, 2007, 6:43.
[57] Hribar K C, Metter R B, Ifkovits J L, Troxler T, Burdick J A. Small, 2009, 5:1830.
[58] Jiang H, Kelch S, Lendlein A. Adv. Mater., 2006, 18:1471.
[59] 王威(Wang W),王晓振(Wang X Z),程伏涛(Cheng F T),俞燕蕾(Yu Y L), 朱玉田(Zhu Y T). 化学进展(Progress in Chemistry), 2011, 23:1165.
[60] Coursan M, Desvergne J P. Macromol. Chem. Phys., 1996, 197:1599.
[61] Nakayama Y, Matsuda T. J. Appl. Polym. Sci., Part A:Polym. Chem., 1992, 30:2451.
[62] Ni Y, Zheng S. Chem. Mater., 2004, 16:5141.
[63] Sung S J, Cho K Y, Hah H, Lee J, Shim H K, Park J K. Polymer, 2006, 47:2314.
[64] Dong C M, Wu X, Caves J, Rele S S, Thomas B S, Chaikof E L. Biomaterials, 2005, 26:4041.
[65] Zhao X H, Dang Y, Deng J G, Zhang J H. Colloid Polym. Sci., 2014, 292:85.
[66] Yang B, Huang W M, Li C, Lee C M, Li L. Smart Mater. Struct., 2004, 13:191.
[67] Huang W M, Yang B. Appl. Phys. Lett., 2005, 86:114105.
[68] Lu H, Liu Y, Leng J, Du S. Smart Mater. Struct., 2009, 18:085003.
[69] Du H Y, Zhang J H. Soft Matter, 2010, 6, 3370.
[70] Qi X D, Yao X L, Deng S, Zhou T N, Fu Q. J. Mater. Chem. A, 2014, 2:2240.
[71] Wang L, Yang X F, Chen H M, Yang G, Gong T, Li W, Zhou S B. Polym. Chem., 2013, 4:4461.
[72] Wu T F, Kelly K O, Chen B Q. Eur. Polym. J., 2014, 53:230.
[73] Subramanyam U, Kennedy J P. J. Polym. Sci. Part A:Polym. Chem., 2009, 47:5272.
[74] Winterton L C, Lally J M, Sentell K B, Chapoy L L, J. Biomed. Mater. Res. Part B:Appl. Biol., 2006, 40:424.
[75] Lv H, Leng J, Liu Y, Du S, Adv. Mater. Res., 2008, 10:592.
[76] Li G, Fei G X, Xia H S, Hana J J, Zhao Y. J. Mater. Chem., 2012, 22:7692.
[77] Kima S I, Aida T, Niiyama H. Sep. Purif. Technol., 2005, 45:174.
[78] Kent M, Knochel R, Dascner F, Berger U K. Food Control., 2001, 12:467.
[79] Jones D A, Lelyveld T P, Mavrofidis S D, Kingman S W, Miles N J. Conservation Recycl., 2002, 34:75.
[80] He Z, Satarkar N, Xie T, Cheng Y, Hilt J Z. Adv. Mater., 2011, 23:3192.
[81] Du H, Yu Y, Jiang G, Zhang J, Bao V. Chem. Phys., 2011, 212:1460.
[82] Du H, Song Z, Wang J, Liang Z, Shen Y, You F. Sens. Actuators A, 2015, 228:1.
[83] Yu K, Liu Y, Leng J. RSC Adv., 2014, 4:2961.
[84] Zhang F, Zhou T, Liu Y, Leng J. Sci. Rep., 2015, 5:11152.
[85] Sun L, Huang W M. Mater. Des., 2010, 31:2684.
[86] Sokolowski W, Metcalfe A, Hayashi S, Yahia L, Raymond J. Biomed. Mater., 2007, 2:23.
[87] Banik S, Bandyopadhyay S, Ganguly S. Bioresour. Technol., 2003, 87:155.
[88] Pakhomov A G, Akyel Y, Pakhomova O N, Stuck B E, Murphy M R. Bioelcetromagnetics, 1998, 19:393.
[89] Lin J C. Bioelectromagnetics, 2004, 25:146.
[90] Ingrid A R. Polym. Eng. Sci., 2008, 48:2075.[FL)] [ST] [WT] [LM]