多肽与蛋白质具有结构支持、酶促催化、蛋白-蛋白相互作用等一系列功能。其中,二级结构作为少数氨基酸参与的相对局域性的结构,是一切高级结构的基础。为了模拟天然多肽的结构与功能,人们成功设计并合成了多种非天然的寡聚物结构。这些拟肽或类肽结构能有效地模拟以α-螺旋、转角为主体的多肽二级结构。二级结构模拟物具有重要的理论意义,并被进一步用于蛋白-蛋白相互作用的抑制剂研究与新药设计中。本文从分析多肽的二级结构特征入手,分类阐述了目前的各类多肽二级结构模拟物,并重点分析了最为主要的基于酰胺键型的模拟物的设计与结构多样性。同时,本文提出一系列形象化的命名手段进行分类,如χ肽、ζ/ξ-肽及ζ-ξ-肽等。
[1] Rual J F, Venkatesan K, Hao T, Hirozane-Kishikawa T, Dricot A, Li N, Berriz G F, Gibbons F D, Dreze M, Ayivi-Guedehoussou N. Nature,2005, 437:1173.
[2] Ou H D, May A P, O' Shea C C. Wiley Interdisciplinary Reviews:Systems Biology and Medicine,2011, 3:48.
[3] Chang H N, Liu B Y, Qi Y K, Zhou Y, Chen Y P, Pan K M, Li W W, Zhou X M, Ma W W, Fu C Y, Liu L. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 127:11926.
[4] Conte L L, Chothia C, Janin J. J. Mol. Biol.,1999, 285:2177.
[5] Wells J A, McClendon C L. Nature,2007, 450:1001.
[6] Arkin M R, Wells J A. Nat. Rev. Drug Discov.,2004, 3:301.
[7] Luque I, Freire E. Proteins:Structure, Function, and Bioinformatics,2000, 41:63.
[8] Sundberg E J, Mariuzza R A. Structure,2000, 8:137.
[9] Egrie J C, Browne J K. Nephrology Dialysis Transplantation,2001, 16:3.
[10] Teague S J. Nat. Rev. Drug Discov.,2003, 2:527.
[11] Kochendoerfer G G, Chen S Y, Mao F, Cressman S, Traviglia S, Shao H, Hunter C L, Low D W, Cagle E N, Carnevali M. Science,2003, 299:884.
[12] Liu L, Guo Q X. Chem. Rev.,2001, 101:673.
[13] Walensky L D, Kung A L, Escher I, Malia T J, Barbuto S, Wright R D, Wagner G, Verdine G L, Korsmeyer S J. Science,2004, 305:1466.
[14] Cui H K, Guo Y, He Y, Wang F L, Chang H N, Wang Y J, Wu F M, Tian C L, Liu L. Angew. Chem. Int. Ed.,2013, 52:9558.
[15] Walensky L D, Bird G H. J. Med. Chem., 2014, 57:6275.
[16] Verdine G L, Hilinski G J. Drug Discov. Today:Technologies,2012, 9:41.
[17] Khakshoor O, Nowick J S. Org. Lett.,2009, 11:3000.
[18] Clackson T, Wells J A. Science,1995, 267:383.
[19] Bogan A A, Thorn K S. J. Mol. Biol.,1998, 280:1.
[20] Robinson J A. Curr. Opin. Chem. Biol.,2011, 15:379.
[21] Wang L, Xie J, Schultz P G. Annu. Rev. Biophys. Biomol. Struct.,2006, 35:225.
[22] Wang Z A, Ding X, Tian C, Zheng J S. RSC Adv., 2016, 6:61599.
[23] Sun T, Lin F H, Campbell R L, Allingham J S, Davies P L. Science,2014, 343:795.
[24] Azzarito V, Long K, Murphy N S, Wilson A J. Nature Chemistry,2013, 5:161.
[25] Ou H D, May A P, O' Shea C C. Wiley Interdisciplinary Reviews:Systems Biology and Medicine,2011, 3:48.
[26] Moebius U, Clayton L K, Abraham S, Diener A, Yunis J J, Harrison S C, Reinherz E L. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A.,1992, 89:12008.
[27] Somers W S, Phillips S E V. Nature,1992, 359:387.
[28] Mattson M P. Nature,2004, 430:631.
[29] Rufo C M, Moroz Y S, Moroz O V, St hr J, Smith T A, Hu X, de Grado W F, Korendovych I V. Nat. Chem.,2014, 6:303.
[30] Rose G D, Gierasch L M, Smith J A. Adv. Protein Chem.,1985, 37:1.
[31] Stigers K D, Soth M J, Nowick J S. Curr. Opin. Chem. Biol.,1999, 3:714.
[32] Toniolo C. Crc. Cr. Rev. Bioch. Mol.,1980, 9:1.
[33] Chou K C. Anal. Biochem.,2000, 286:1.
[34] Venkatachalam C. Biopolymers,1968, 6:1425.
[35] Richardson J. Adv. Protein Chem.,1981, 34:167.
[36] Burgess K. Acc. Chem. Res.,2001, 34:826.
[37] Li L, Zhong W, Zacharias N, Gibbs C, Lester H A, Dougherty D A. Chem. Biol.,2001, 8:47.
[38] Steer D L, Lew R A, Perlmutter P, Smith A, Aguilar M I. Curr. Med. Chem.,2002, 9:811.
[39] Seebach D, Ciceri P E, Overhand M, Jaun B, Rigo D, Oberer L, Hommel U, Amstutz R, Widmer H. Helv. Chim. Acta.,1996, 79:2043.
[40] Appella D H, Christianson L A, Karle I L, Powell D R, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc.,1996, 118:13071.
[41] Appella D H, Christianson L A, Karle I L, Powell D R, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc.,1999, 121:6206.
[42] Li X, Wu Y D, Yang D. Acc. Chem. Res.,2008, 41:1428.
[43] Yang D, Qu J, Li B, Ng F F, Wang X C, Cheung K K, Wang D P, Wu Y D. J. Am. Chem. Soc.,1999, 121:589.
[44] 王志鹏(Wang Z P), 冯天师(Feng T S), 崔丽嘉(Cui L J),石玉洁(Shi Y J), 沙耀武(Sha Y W).中国科学:生命科学(Scientia Sinica Vitae), 2013, 43(9):778.
[45] de Bont D, Moree W J, Liskamp R M J. Bioorg. Med. Chem.,1996, 4:667.
[46] Cheng R P, Gellman S H, DeGrado W F. Chem. Rev.,2001, 101:3219.
[47] Sharma G V M, Manohar V, Dutta S K, Subash V, Kunwar A C. J. Org. Chem.,2008, 73:3689.
[48] Seebach D, Beck A K, Bierbaum D J. Chem. Biodivers., 2004, 1:1111.
[49] Hanessian S, Luo X, Schaum R, Michnick S. J. Am. Chem. Soc.,1998, 120:8569.
[50] Hanessian S, Luo X H, Schaum R. Tetrahedron Lett.,1999, 40:4925.
[51] Hintermann T, Gademann K, Jaun B, Seebach D. Helv. Chim. Acta.,1998, 81:983.
[52] Woll M G, Lai J R, Guzei I A, Taylor S J C, Smith M E B, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc.,2001, 123:11077.
[53] Hanessian S, Luo X H, Schaum R. Tetrahedron Lett.,1999, 40:4925.
[54] Gennari C, Salom B, Potenza D, Williams A. Angew. Chem. Int. Ed.,1994, 33:2067.
[55] Gennari C, Salom B, Potenza D, Longari C, Fioravanzo E, Carugo O, Sardone N. Chem.-Eur. J.,1996, 2:644.
[56] Gellman S H. Acc. Chem. Res., 1998, 31:173.
[57] Volchkova V A, Klenk H D, Volchkov V E. Virology, 1999, 265:164.
[58] Baldauf C, Günther R, Hofmann H J. J. Org. Chem., 2004, 69:6214.
[59] Arndt H D, Ziemer B, Koert U. Org. Lett., 2004, 6:3269.
[60] Roy R S, Gopi H N, Raghothama S, Karle I L, Balaram P. Chem.-Eur. J., 2006, 12:3295.
[61] van der Want G, Peters H, Inklaar P. Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas, 1952, 71:1221.
[62] Huang D, Korolev N, Eom K D, Tam J P, Nordenski ld L. Biomacromolecules, 2007, 9:321.
[63] Zhao X, Jia M X, Jiang X K, Wu L Z, Li Z T, Chen G J. J. Org. Chem., 2004, 69:270.
[64] Roviello G N, Di Gaetano S, Capasso D, Franco S, Crescenzo C, Bucci E M, Pedone C. J. Med. Chem., 2011, 54:2095.
[65] Yan J, Korolev N, Eom K D, Tam J P, Nordenski ld L. Biomacromolecules, 2011, 13:124.
[66] Cooper H J, Hudgins R R, Marshall A G. Int. J. Mass Spectrom., 2004, 234:23.
[67] Schramm P, Sharma G V, Hofmann H J. J. Pept. Sci., 2010, 94:279.
[68] Schramm P, Hofmann H J. J. Mol. Struc. THEOCHEM, 2009, 907:109.
[69] Guo L, Almeida A M, Zhang W, Reidenbach A G, Choi S H, Guzei I A, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132:7868.
[70] Brea R J, Castedo L, Granja J R, Herranz M Á, Sánchez L, Martín N, Seitz W, Guldi D M. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A., 2007, 104:5291.
[71] Pilsl L K, Reiser O. Amino Acids, 2011, 41:709.
[72] Cheloha R W, Maeda A, Dean T, Gardella T J, Gellman S H. Nat. Biotechnol., 2014, 32:653.
[73] Vasudev P G, Chatterjee S, Shamala N, Balaram P. Chem. Rev., 2010, 111:657.
[74] Sawada T, Gellman S H. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133:7336.
[75] 梁妍钰(Liang Y Y),唐姗(Tang S),郑基深(Zheng J S). 化学进展(Progress in Chemistry), 2014, 26(11):1793.
[76] Kawakami T, Ishizawa T, Murakami H. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135:12297.
[77] Machetti F, Ferrali A, Menchi G, Occhiato E G, Guarna A. Org. Lett.,2000, 2:3987.
[78] Lummis S C R, Beene D L, Lee L W, Lester H A, Broadhurst R W, Dougherty D A. Nature,2005, 438:248.
[79] Hanessian S, Auzzas L. Acc. Chem. Res.,2008, 41:1241.
[80] Hosoya M, Otani Y, Kawahata M, Yamaguchi K, Ohwada T. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132:14780.
[81] Zuckermann R N, Kerr J M, Kent S B H, Moos W H. J. Am. Chem. Soc.,1992, 114:10646.
[82] Simon R J, Kania R S, Zuckermann R N, Huebner V D, Jewell D A, Banville S, Ng S, Wang L, Rosenberg S, Marlowe C K, Spellmeyer D C, Tan R Y, Frankel A D, Santi D V, Cohen F E, Bartlett P A. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A.,1992, 89:9367.
[83] Miller S M, Simon R J, Ng S, Zuckermann R N, Kerr J M, Moos W H. Drug Develop Res.,1995, 35:20.
[84] Sanborn T J, Wu C W, Zuckerman R N, Barron A E. Biopolymers,2002, 63:12.
[85] Wu C W, Sanborn T J, Zuckermann R N, Barron A E. J. Am. Chem. Soc.,2001, 123:2958.
[86] Wu C W, Kirshenbaum K, Sanborn T J, Patch J A, Huang K, Dill K A, Zuckermann R N, Barron A E. J. Am. Chem. Soc.,2003, 125:13525.
[87] Shin S B Y, Yoo B, Todaro L, Kirshenbaum K. Biopolymers,2007, 88:636.
[88] Hamper B C, Kolodziej S A, Scates A M, Smith R G, Cortez E. J. Org. Chem.,1998, 63:708.
[89] Roy O, Faure S, Thery V, Didierjean C, Taillefumier C. Org. Lett.,2008, 10:921.
[90] Olsen C A. Biopolymers,2011, 96:561.
[91] Zuckermann R N, Martin E J, Spellmeyer D C, Stauber G B, Shoemaker K R, Kerr J M, Figliozzi G M, Goff D A, Siani M A. J. Med. Chem., 1994, 37:2678.
[92] Udugamasooriya D G, Dineen S P, Brekken R A, Kodadek T. J. Am. Chem. Soc., 2008, 130:5744.
[93] Yaroslavov A A, Kuchenkova O Y, Okuneva I B, Melik-Nubarov N S, Kozlova N O, Lobyshev V I, Menger F M, Kabanov V A. Biochim. Biophys. Acta. Biomembr.,2003, 1611:44.
[94] Kramer J R, Deming T J. J. Am. Chem. Soc.,2014, 136:5547.
[95] Reichelt A, Martin S F. Acc. Chem. Res.,2006, 39:433.
[96] Szabo L, Smith B L, McReynolds K D, Parrill A L, Morris E R, Gervay J. J. Org. Chem.,1998, 63:1074.
[97] Smith M, Claridge T W, Fleet G J, Tranter G, Sansom M P. Chem. Comm.,1998:2041.
[98] Ilin S, Schl nvogt I, Ebert M O, Jaun B, Schwalbe H. ChemBioChem.,2002, 3:93.
[99] Roviello G N, Musumeci D, Castiglione M, Bucci E M, Pedone C, Benedetti E. J. Pept. Sci.,2009, 15:155.
[100] Karig G, Fuchs A, Buesing A, Brandstetter T, Scherer S, Bats J W, Eschenmoser A, Quinkert G. Helvetica Chimica Acta,2000, 83:1049.
[101] Fletcher M D, Campbell M M. Chem. Rev.,1998, 98:763.
[102] Hou J L, Shao X B, Chen G J, Zhou Y X, Jiang X K, Li Z T. J. Am. Chem. Soc.,2004, 126:12386.
[103] Lelais G, Seebach D. Helv. Chim. Acta.,2003, 86:4152.
[104] Lee H J, Song J W, Choi Y S, Park H M, Lee K B. J. Am. Chem. Soc.,2002, 124:11881.
[105] Dyker H, Scherkenbeck J, Gondol D, Goehrt A, Harder A. J. Org. Chem.,2001, 66:3760.
[106] Avan I, Hall C D, Katritzky A R. Chem. Soc. Rev.,2014, 43:3575.
[107] Ernst J T, Becerril J, Park H S, Yin H, Hamilton A D. Angew. Chem. Int. Ed.,2003, 115:553.
[108] Becerril J, Hamilton A D. Angew. Chem. Int. Ed.,2007, 119:4555.
[109] Rodriguez J M, Hamilton A D. Tetrahedron Lett.,2006, 47:7443.
[110] Dewal M B, Firestine S M. Curr. Med. Chem.,2011, 18:2420.
[111] Zheng J S, Tang S, Qi Y K, Wang Z P, Liu L. Nat. Protoc.,2013, 8:2483.
[112] Chen X, Tang S, Zheng J S, Zhao R, Wang Z P, Shao W, Chang H N, Cheng J Y, Zhao H, Liu L. Nat. Comm., 2015, 6:1.
[113] Zheng J S, Yu M, Qi Y K, Tang S, Shen F, Wang Z P, Xiao L, Zhang L, Tian C L, Liu L. J. Am. Chem. Soc.,2014, 136:3695.
[114] McGinty R K, Kohn M, Chatterjee C, Chiang K P, Pratt M R, Muir T W. ACS Chem. Biol.,2009, 4:958.
[115] Liu C C, Schultz P G. Annu. Rev. Biochem.,2010, 79:413.
[116] Chitnumsub P, Fiori W R, Lashuel H A, Diaz H, Kelly J W. Bioorg. Med. Chem.,1999, 7:39.
[117] Tsang K Y, Diaz H, Graciani N, Kelly J W. J. Am. Chem. Soc.,1994, 116:3988.
[118] Ranganathan D, Haridas V, Kurur S, Thomas A, Madhusudanan K P, Nagaraj R, Kunwar A C, Sarma A V S, Karle I L. J. Am. Chem. Soc.,1998, 120:8448.
[119] Jones I G, Jones W, North M. J. Org. Chem.,1998, 63:1505.
[120] Soth M J, Nowick J S. J. Org. Chem.,1999, 64:276.
[121] Nowick J S, Brower J O. J. Am. Chem. Soc.,2003, 125:876.
[122] 卢雁(Lu Y),李向荣(Li X R). 化学进展(Progress in Chemistry), 2005, 17(5):905.
[123] 王志鹏(Wang Z P),袁金颖(Yuan J Y). 化学进展(Progress in Chemistry), 2012, 24(12):2342.
[124] 王志鹏(Wang Z P), 邓耿(Deng G), 席婵娟(Xi C J). 科学通报(Chinese Science Bulletin), 2015, 60:3099.
[125] Wang Z P, Ding X, Wang J, Li Y. RSC Advances, 2015, 5:28258.
[126] 任锦(Ren J), 钦传光(Qin C G), 徐春兰(Xu C L), 王秋雨(Wang Q Y), 左晓佳(Zuo X J). 药学学报(Acta Pharmaceutica Sinica), 2010, 45:17.