即时检测(POCT)是在病人旁边或现场进行的检测,因其简单、快速、便携且不受场所限制已成为目前体外分子诊断技术发展的一支风向标。而生物传感器以其快速、灵敏、高效、便携及易于自动化、微型化等优点在发展现场即时检测技术中具有非常大的潜力。近年来,随着生物传感技术、互联网技术的发展及各种新技术、新方法的兴起和融合,POCT技术和方法得到了实质性发展。本文简要介绍了生物传感器的分类和生物传感器在POCT中的应用现状,综述了近年来各类生物传感器在面向POCT检测应用的研究进展。生物传感器根据类型主要分为基于微流控芯片的生物传感器、基于纸的生物传感器、基于纳米材料的生物传感器、基于手机检测平台的生物传感器及集成的生物传感器等,并对这些传感器平台在POCT检测方面的应用做了阐述,最后对生物传感器在POCT应用中存在的问题进行了讨论,并对其发展趋势及前景做了展望。
[1] Perumal V, Hashim U. J. Appl. Biomed.,2014, 12:1.
[2] Leung A, Shankar P M, Mutharasan R. Sens. Actuators.B,2007, 125:688.
[3] Fan X, White I M, Shopova S I, Zhu H, Suter J D, Sun Y. Sens. Actuators.B,2008, 620:8.
[4] Yang M H, Yi X Y, Wang J X, Zhou F M. Analyst, 2014, 139:1814.
[5] Topkaya S N, Azimzadeh M, Ozsoz M. Electroanalysis,2016.
[6] Chen D, Feng H B, Li J H. Chem. Rev.,2012, 112:6027.
[7] 闻艳丽(Wen Y L), 林美华(Lin M H), 裴昊(Pei H), 鲁娜(Lu N), 樊春海(Fan C H), 化学进展(Progress in Chemistry), 2012, 9:1657.
[8] Mach K E, Wong P K, Liao J C. Trends Pharmacol. Sci.,2011, 32:330.
[9] Tang C K, Vaze A, Rusling J F. Lab Chip,2012, 12:281.
[10] Kanyong P, Rawlinson S, Davis J J. Cancer,2016, 7:523.
[11] He S J, Song B, Li D, Zhu C F, Qi W W, Wen Y L, Wang L H, Song S P, Fang H P, Fan C H. Adv. Funct. Mater.,2010, 20:453.
[12] Liu G, Wan Y, Gau V, Zhang J, Wang L H, Song S P, Fan C H. J. Am. Chem. Soc.,2008, 130:6820.
[13] Windmiller J R, Wang J. Electroanalysis,2013, 25:29.
[14] Unnikrishnan B, Palanisamy S, Chen S M. Biosens.Bioelectron.,2013, 39:70.
[15] Sharp D, Burkitt R. Mater.Technol.,2015, 30:B155.
[16] Lanzellotto C, Favero G, Antonelli M, Tortolini C, Cannistraro S, Coppari E, Mazzei F. Biosens. Bioelectron.,2014, 55:430.
[17] Li J H, Barcelo D. Trends Anal. Chem.,2014, 58:8.
[18] Shen J, Li Y, Gu H, Xia F, Zuo X. Chem. Rev.,2014, 114:7631.
[19] Wan Y, Wang P J, Su Y, Zhu X H, Yang S L, Lu J X, Gao J M, Fan C H, Huang Q. Biosens. Bioelectron.,2014, 55:231.
[20] Wen Y L, Liu G, Pei H, Li L Y, Xu Q, Liang W, Li Y, Xu L, Ren S Z, Fan C H. Methods,2013, 64:276.
[21] Yuan L, Giovanni M, Xie J P, Fan C H, Leong D T. NPG Asia Materials,2014, 6:e112
[22] Zhao B, Shen J L, Chen S X, Wang D F, Li F, Mathur S, Song S P, Fan C H. Chem. Sci.,2014, 5:4460.
[23] Deng W P, Xu B, Hu H Y, Li J Y, Hu W, Song S P, Feng Z, Fan C H. Scientific Reports,2013, 3.
[24] Li F, Pei H, Wang L H, Lu J X, Gao J M, Jiang B W, Zhao X C, Fan C H. Adv.Funct. Mater.,2013, 23:4140.
[25] Li S X, Zhang J, Deng W P, Shen X Z, Song S P, Fan C H. Electroanalysis,2013, 25:867.
[26] Liu G, Wen Y L, Xu L, Li L Y, Fan C H, Song S P, Ren S Z, Zou Z Y. Abstr. Papers Am. Chem. Soc.,2013, 246.
[27] Xu H, Wang D F, He S J, Li J, Feng B Y, Ma P J, Xu P P, Gao S M, Zhang S X, Liu Q W, Lu J X, Song S P, Fan C H. Biosens. Bioelectron.,2013, 50:251.
[28] Liu G, Chen H D, Peng H Z, Song S P, Gao J M, Lu J X, Ding M, Li L Y, Ren S Z, Zou Z Y, Fan C H. Biosens. Bioelectron.2011, 28:308.
[29] Deng R, Tang L, Tian Q, Wang Y, Lin L, Li J. Angew. Chem. Int. Edit.,2014, 53:2389.
[30] Xu H, Xu P, Gao S, Zhang S, Zhao X, Fan C, Zuo X. Biosens. Bioelectron.,2013, 47:520.
[31] Wen Y Q, Peng C, Li D, Zhuo L, He S J, Wang L H, Huang Q, Xu Q H, Fan C H. Chem. Commun.,2011, 47:6278.
[32] Wen Y Q, Xing F F, He S J, Song S P, Wang L H, Long Y T, Li D, Fan C H. Chem. Commun.,2010, 46:2596.
[33] Chung H J, Pellegrini K L, Chung J, Wanigasuriya K, Jayawardene I, Lee K, Lee H, Vaidya V S, Weissleder R. PloS One,2015, 10:e0133417.
[34] Wan Y, Su Y, Zhu X, Liu G, Fan C. Biosens. Bioelectron.,2013, 47:1.
[35] Vella S J, Beattie P, Cademartiri R, Laromaine A, Martinez A W, Phillips S T, Mirica K A, Whitesides G M. Anal. Chem.,2012, 84:2883.
[36] Glavan A C, Martinez R V, Maxwell E J, Subramaniam A B, Nunes R M, Soh S, Whitesides G M. Lab Chip,2013, 13:2922.
[37] Song S, Qin Y, He Y, Huang Q, Fan C, Chen H Y. Chem. Soc.Rev.,2010, 39:4234.
[38] Luppa P B, Müller C, Schlichtiger A, Schlebusch H. Trends Anal. Chem.,2011, 30:887.
[39] Walker F M, Ahmad K M, Eisenstein M, Soh H T. Anal. Chem.,2014, 86:9236.
[40] Kellner C, Botero M L, Latta D, Drese K, Fragoso A, O'Sullivan C K. Electrophoresis,2011, 32:926.
[41] van den Hurk R, Evoy S. Sensors,2015, 15:14045.
[42] Niemz A, Ferguson T M, Boyle D S. Trends Biotechnol.,2011, 29:240.
[43] Warsinke A. Anal. Bioanal.Chem.,2009, 393:1393.
[44] Vashist S, Schneider E, Luong J. Diagnostics,2014, 4:104.
[45] Liu X, Mwangi M, Li X, O'Brien M, Whitesides G M. Lab Chip,2011, 11:2189.
[46] Lankelma J, Nie Z, Carrilho E, Whitesides G M. Anal. Chem.,2012, 84:4147.
[47] Yanez-Sedeno P, Agui L, Villalonga R, Pingarron J M. Anal. Chim. Acta,2014, 823:1.
[48] Singh R, Mukherjee M D, Sumana G, Gupta R K, Sood S, Malhotra B D. Sens. Actuators B,2014, 197:385.
[49] Mousa S. Nanotechnology Sci. Appl.,2011, 4:1.
[50] Giljohann D A, Mirkin C A. Nature,2009, 462:461.
[51] Chin C D, Laksanasopin T, Cheung Y K, Steinmiller D, Linder V, Parsa H, Wang J, Moore H, Rouse R, Umviligihozo G, Karita E, Mwambarangwe L, Braunstein S L, van de Wijgert J, Sahabo R, Justman J E, El-Sadr W, Sia S K. Nat. Med.,2011, 17:1015.
[52] Foudeh A M, Fatanat Didar T, Veres T, Tabrizian M. Lab Chip,2012, 12:3249.
[53] Tokel O, Yildiz U H, Inci F, Durmus N G, Ekiz O O, Turker B, Cetin C, Rao S, Sridhar K, Natarajan N, Shafiee H, Dana A, Demirci U. Sci. Rep.,2015, 5.
[54] Hassan U, Watkins N N, Reddy B, Jr., Damhorst G, Bashir R. Nat. Protoc.,2016, 11:714.
[55] Yan J, Yan M, Ge L, Yu J, Ge S, Huang J. Chem. Commun.,2013, 49:1383.
[56] Zhang K, Kang D K, Ali M M, Liu L, Labanieh L, Lu M, Riazifar H, Nguyen T N, Zell J A, Digman M A, Gratton E, Li J, Zhao W. Lab Chip,2015, 15:4217.
[57] Kang D K, Ali M M, Zhang K, Huang S S, Peterson E, Digman M A, Gratton E, Zhao W. Nat. Commun.,2014, 5:5427.
[58] Dong Q, Xia Y N, Whitesides G M. Nat. Protoc., 2010, 5:491.
[59] Chin C D, Cheung Y K, Laksanasopin T, Modena M M, Chin S Y, Sridhara A A, Steinmiller D, Linder V, Mushingantahe J, Umviligihozo G, Karita E, Mwambarangwe L, Braunstein S L, van de Wijgert J, Sahabo R, Justman J E, El-Sadr W, Sia S K. Clin. Chem.,2013, 59:629.
[60] Fang X, Liu Y Y, Kong J L, Jiang X Y. Anal. Chem., 2010, 82:3002
[61] Martinez A W, Phillips S T, Whitesides G M. Proc. Natl. Acad. Sci.,2008, 105:19606.
[62] Yan M, Zang D, Ge S, Ge L, Yu J. Biosens. Bioelectron.,2012, 38:355.
[63] Whitesides G M. Lab Chip,2013, 13:11.
[64] Nie Z, Deiss F, Liu X, Akbulut O, Whitesides G M. Lab Chip,2010, 10:3163.
[65] Swensen J S, Xiao Y, Ferguson B S, Lu B, Arica A L, Rebecca Y H, Alan J P, Kevin W, Soh H T. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131:4262
[66] Hsieh K, Patterson A S, Ferguson B S, Plaxco K W, Soh H T. Angew. Chem. Int. Ed. Engl.,2012, 51:4896.
[67] Maxwell E J, Mazzeo A D, Whitesides G M. MRS Bulletin,2013, 38:309.
[68] Nie Z, Nijhuis C A, Gong J, Chen X, Kumachev A, Martinez A W, Narovlyansky M, Whitesides G M. Lab Chip,2010, 10:477.
[69] Liu H, Xiang Y, Lu Y, Crooks R M. Angew. Chem. Int. Ed. Engl.,2012, 51:6925.
[70] Liu B, Du D, Hua X, Yu X Y, Lin Y. Electroanalysis,2014, 26:1214.
[71] Liu H, Xiang Y, Lu Y, Crooks R M. Angew. Chem. Int. Ed.,2012, 124:7031.
[72] Ge L, Wang S, Song X, Ge S, Yu J. Lab Chip,2012, 12:3150.
[73] Tang C K, Vaze A, Rusling J F. Lab Chip,2012, 12:281.
[74] Chikkaveeraiah B V, Mani V, Patel V, Gutkind J S, Rusling J F. Biosens. Bioelectron.,2011, 26:4477.
[75] Yang F, Zuo X L, Li Z H, Deng W P, Shi J Y, Zhang G J, Huang Q, Song S P, Fan C H. Adv. Mater.,2014, 26:4671.
[76] Sardesai N P, Barron J C, Rusling J F. Anal. Chem.,2011, 83:6698.
[77] Munge B S, Coffey A L, Doucette J M, Somba B K, Malhotra R, Patel V, Gutkind J S, Rusling J F. Angew. Chem. Int. Ed.Engl.,2011, 50:7915.
[78] Sardesai N, Pan S, Rusling J. Chem. Commun.,2009, 4968.
[79] Malhotra R, Papadimitrakopoulos F, Rusling J F. Langmuir,2010, 26:15050.
[80] Rusling J F. Chem. Rec.,2012, 12:164.
[81] Lin M H, Pei H, Yang F, Fan C H, Zuo X L. Adv. Mater.,2013, 25:3490.
[82] Lin M H, Wen Y L, Li L, Pei H, Liu G, Song H Y, Zuo X L, Fan C H, Huang Q. Anal. Chem.,2014, 86:2285.
[83] Wen Y L, Pei H, Shen Y, Xi J J, Lin M H, Lu N, Shen X Z, Li J, Fan C H. Sci. Rep.,2012, 2.
[84] Lin M H, Wang J J, Zhou G B, Wang J B, Wu N, Lu J X, Gao J M, Chen X Q, Shi J Y, Zuo X L, Fan C H. Angew. Chem. Int. Ed.,2015, 54:2151.
[85] Chung H J, Castro C M, Im H, Lee H, Weissleder R. Nat. Nanotech.,2013, 8:369.
[86] Liong M, Hoang A N, Chung J, Gural N, Ford C B, Min C, Shah R R, Ahmad R, Fernandez-Suarez M, Fortune S M, Toner M, Lee H, Weissleder R. Nat.Commun.,2013, 4:1752.
[87] Jeong S, Park J, Pathania D, Castro C M, Weissleder R, Lee H. ACS Nano,2016, 10:1802.
[88] Besant J D, Das J, Sargent E H, Kelley S O. ACS nano,2013, 7:8183.
[89] Parolo C, de la Escosura-Muniz A, Merkoci A. Biosens. Bioelectron.,2013, 40:412.
[90] Yang Q, Gong X, Song T, Yang J, Zhu S, Li Y, Cui Y, Li Y, Zhang B, Chang J. Biosens. Bioelectron.,2011, 30:145.
[91] van den Berk G E L, Frissen P H J, Regez R M, Rietra P J G M. J. Clin. Microbiol.,2003, 41:3868.
[92] Parolo C,Escosura-Muniz A, Merkoci A. Biosens. Bioelectron., 2013, 40:412.
[93] Lu J, Ge S, Ge L, Yan M, Yu J. Electrochim. Acta.,2012, 80:334.
[94] Mazumdar D, Liu J, Lu G, Zhou J, Lu Y. Chem. Commun.,2010, 46:1416.
[95] Hu J, Wang L, Li F, Han Y L, Lin M, Lu T J, Xu F. Lab Chip,2013, 13:4352
[96] Ge C, Yu L, Fang Z, Zeng L. Anal Chem.,2013, 85:9343.
[97] Chin C D, Cheung Y K, Laksanasopin T, Modena M M, Chin S Y, Sridhara A A, Steinmiller D, Linder V, Mushingantahe J, Umviligihozo G, Karita E, Mwambarangwe L, Braunstein S L, van de Wijgert J, Sahabo R, Justman J E, El-Sadr W, Sia S K. Clin. Chem., 2013, 59:629
[98] Jang D, Shin S Y, Seo D W, Joo S, Huh S J. Telemed. J. E. Health,2015, 21:301.
[99] Vashist S K, Luppa P B, Yeo L Y, Ozcan A, Luong J H. Trends. Biotechnol,2015, 33:692.
[100] Nemiroskia A, Christodouleasa D C, Henneka, J W, Kumarb A A, Maxwella E G, Fernández-Abedulc M T, Whitesides G M. Proc. Natl. Acad. Sci.U.S.A., 2014,111:11984
[101] Lillehoj P B, Huang M C, Truong N, Ho C M. Lab Chip,2013, 13:2950.
[102] Mudanyali O, Dimitrov S, Sikora U, Padmanabhan S, Navruz I, Ozcan A. Lab Chip,2012, 12:2678.
[103] Ferguson B S, Buchsbaum S F, Wu T T, Hsieh K, Xiao Y, Sun R, Soh H T. J. Am. Chem. Soc.,2011, 133:9129.
[104] Laksanasopin T, Guo T W, Nayak S, Sridhara A, Xie S, Olowookere O, Cadinu P, Meng F, Chee N H,Kim J, Chin C D, Munyazesa E, Placidie M, Rai A J, Mugisha V, Castro A R, Steinmiller D, Linder V, Justman J E, Nsanzimana S, Sia S K. Sci. Transl. Me., 2015, 7:273.
[105] Lam B, Fang Z, Sargent E H, Kelley S O. Anal. Chem.,2012, 84:21.
[106] Yoo E H, Lee S Y. Sensors,2010, 10:4558.
[107] Bhattacharjee N, Urrios A, Kang S, Folch A. Lab Chip,2016, 16:1720.