随着超分子化学的日益发展,刺激响应型超分子凝胶作为一种超分子材料受到人们广泛关注。超分子凝胶是由非共价键作用力自组装而成,基于这一特性,当超分子凝胶受到外界刺激(如温度、光、pH、化学物质、机械力等)时,该凝胶能够产生响应,如溶胶-凝胶转化、颜色变化或荧光变化等。刺激响应型超分子凝胶在离子识别材料、自修复材料、生物材料等领域展现出了非常好的应用前景。本文综述了近五年来刺激响应型超分子凝胶的研究进展,并根据刺激种类的不同,将超分子凝胶分为以下几类:热敏感型超分子凝胶、化学物质和pH响应型超分子凝胶、光敏感型超分子凝胶、氧化还原响应型超分子凝胶、机械力刺激响应型超分子凝胶和多重刺激响应型超分子凝胶。本文根据上述分类对超分子凝胶进行了介绍,同时对该研究领域作了展望。
[1] Segarra-Maset M D, Nebot V J, Miravet J F, Escuder B. Chem. Soc. Rev., 2013, 42:7086.
[2] Yu G C, Yan X Z, Han C Y, Huang F H. Chem. Soc. Rev., 2013, 42:6697.
[3] Babu S S, Praveen V K, Ajayaghosh A. Chem. Rev., 2014, 114:1973.
[4] Peng H Q, Niu L Y, Chen Y Z, Wu L Z, Tung C H, Yang Q Z. Chem. Rev., 2015, 115:7502.
[5] Tam A Y Y, Yam V W W. Chem. Soc. Rev., 2013, 42:1540.
[6] Segarra-Maset M D, Nebot V J, Miravet J F, Escuder B. Chem.Soc.Rev., 2013, 42:7086.
[7] Senguptaa S, Mondal R. RSC Adv., 2016, 6:14009.
[8] Kumar D K, Steed J W. Chem. Soc. Rev., 2014, 43:2080.
[9] Wei Z, Yang J H, Zhou J X, Xu F, Zrínyi M, Dussault P H, Osadag Y, Chen Y M. Chem. Soc. Rev., 2014, 43:8114.
[10] Liu Y C, Wang Y, Jin L Y, Chen T Yin B Z. Soft Matter, 2016, 12:934.
[11] Babu S S, Praveen V K, Ajayaghosh A. Chem. Rev., 2014, 114:1973.
[12] Du X W, Zh J, Shi J F, Xu B. Chem. Rev., 2015, 115:13165.
[13] Jie K C, Zhou Y J, Yao Y, Huang F H. Chem. Soc. Rev., 2015, 44:3568.
[14] Jung S H, Kim K Y, Woo D K, Lee S S, Jung J H. Chem. Commun., 2014, 50:13107.
[15] Yao Y, Chi X D, Zhou Y J, Huang F H. Chem. Sci., 2014, 5:2778.
[16] Yu X D, Chen L M, Zhang M M, Yi T. Chem. Soc. Rev., 2014, 43:5346.
[17] Ma X X, Zhang J J, Tang N, Wu J C. Dalton Trans., 2014, 43:17236.
[18] Anees P, Sreejith S, Ajayaghosh A. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136:13233.
[19] Castelletto V, Hamley I W, Segarra-Maset M D, Gumbau C B, Miravet J F, Escuder B, Seitsonen J, Ruokolainen J. Biomacromolecules, 2014, 15:591.
[20] Chen C T, Chen C H, Ong T G. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135:5294.
[21] Zhou M, Liu K Y, Qian X. J. Appl. Polym. Sci., 2016, DOI:10.1002/APP.43279.
[22] Mayoral M J, Rest C, Stepanenko V, Schellheimer J, Albuquerque R Q, Fernández G. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135:2148.
[23] Aparicio F, Nieto-Ortega B, Nájera F, Ramírez F J, Navarrete J T L, Casado J, Sánchez L. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53:1373.
[24] Reid R, Sgobba M, Raveh B, Rastelli G, Sali A, Santi D V. Macromolecules, 2015, 48(19):7359.
[25] Yu G C, Yan X Z, Hana C Y, Huang F H. Chem. Soc. Rev., 2013, 42:6697.
[26] Ka-Man Au V, Zhu N Y, Yam V W W. Inorganic Chem., 2013, 52(2):558.
[27] Zang L B, Shang H X, Wei D Y, Jiang S M. Sensors and Actuators B. 2013, 185:389.
[28] Ghosh S, Mahapatra R D, Dey J. Langmuir, 2014, 30(6):1677.
[29] Zhong D C, Liao L Q, Wang K J, Liu H J, Luo X Z. Soft Matter, 2015, 11:6386.
[30] Buerklea L E, Rowan S J. Chem. Soc. Rev., 2012, 41:6089.
[31] Zhang Y M, Lin Q, Wei T B, Qin X P, Li Y. Chem. Commun., 2009, 6074.
[32] Lin Q, Yang Q P, Sun B, Fu Y P, Zhu X, Wei T B, Zhang Y M. Soft Matter, 2014, 10:8427.
[33] Lin Q, Sun B, Yang Q P, Fu Y P, Zhu X, Wei T B, Zhang Y M. Chem. Eur. J., 2014, 20:1.
[34] Lin Q, Sun B, Yang Q P, Fu Y P, Zhu X, Zhang Y M, Wei T B. Chem. Commun., 2014, 50:10669.
[35] Lin Q, Zhu X, Fu Y P, Yang Q P, Sun B, Wei T B, Zhang Y M. Dyes and Pigments, 2015, 113:748.
[36] Lin Q, Zhu X, Fu Y P, Zhang Y M, Fang R, Yang L Z, Wei T B. Soft Matter, 2014, 10:5715.
[37] Lin Q, Lu T T, Zhu X, Sun B, Yang Q P, Wei T B, Zhang Y M. Chem. Commun., 2015, 51:1635.
[38] Lin Q, Lu T T, Lou J C, Wu G Y, Wei T B, Zhang Y M, Chem. Commun., 2015, 51:12224.
[39] Lin Q, Lu T T, Zhu X, Wei T B, Li H, Zhang Y M. Chem. Sci., 2016, DOI:10.1039/C6SC00955G.
[40] Zhang Y M, Shi B B, Li H, Qu W J, Gao G Y., Lin Q, Yao H, Wei T B. Polym. Chem., 2014, 5:4722.
[41] Yao H, Wu H P, Chang J, Lin Q, Wei T B,Zhang Y M. New J. Chem., 2016, DOI:10.1039/C5NJ03422A.
[42] Li H, Zhu Y R, Shi B B, Wu G Y, Zhang Y M, Lin Q, Yao H, Wei T B. Chin. J. Chem., 2015, 33:373.
[43] Xing L B, Yang B, Wang X J, Wang J J, Chen B, Wu Q H, Peng H X, Zhang L P, Tung C H, Wu L Z. Langmuir, 2013, 29(9):2843.
[44] Kumari S, Chauhan G S. Applied Materials & Interfaces., 2014, 6(8):5908.
[45] Ghosh K, Panja S, Bhattacharya S. RSC Adv., 2015, 5:72772.
[46] Yu G C, Jie K C, Huang F H. Chem. Rev., 2015, 115:7240.
[47] Ji X F, Shi B B, Wang H, Xia D Y, Jie K C, Wu Z L, Huang F H. Adv. Mater., 2015, 27:8062.
[48] Chen L, Jiang F L, Lin Z Z, Zhou Y F, Yue C Y, Hong M C. J. Am. Chem. Soc., 2005, 127(24):8588.
[49] Wei T B, Li H, Y R Zhu, Lu T T, Shi B B, Lin Q, Yao H, Zhang Y M. RSC Adv., 2015, 5:60273.
[50] Miao W G, Zhang L, Wang X F, Qin L, Liu M H. Langmuir, 2013, 29(18):5435.
[51] Jie K C, Zhou Y J, Yao Y, Shi B B, Huang F H. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137:10472.
[52] Fang L, Hu Y L, Li Q, Xu S T, Dhinakarank M K, Gong W T, Ning G L. Org. Biomol. Chem., 2016, DOI:10.1039/C6OB00064A.
[53] Tran-Thi T H, Dagnelie R, Crunaire S, Nicole L. Chem. Soc. Rev., 2011,40:621.
[54] Samai S, Sapsanis C, Patil S P, Ezzeddine A, Moosa B A, Omran H, Emwas A H, Salama K N, Khashab N M. Soft Matter, 2016, 12:2842.
[55] Chen C T, Chen C H, Ong T G. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135:5294.
[56] Gasnier A, Bucher C, Moutet J C, Royal G, Saint-Aman E, Terech P. Macromol. Symp., 2011, 304:87.
[57] Dhara B, Patra P P, Jha P K, Jadhav S V, Kumar G V P, Ballav N J. Phys. Chem. C, 2014, 118:19287.
[58] Xia W, Ni M F, Yao C H, Wang X L, Chen D Z, Lin C, Hu X-Y, Wang L Y. Macromolecules, 2015, 48:5456.
[59] Yu X D, Chen L M, Zhang M M, Yi T. Chem. Soc. Rev., 2014, 43:5346.
[60] Herpt J T V, Stuart M C A, Browne W R, Feringa B L. Langmuir, 2013, 29:8763.
[61] Roy S, Katiyar A K, Mondal S P, Ray S K, Biradha K. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2014, 6:11493.
[62] Maity S, Kumar P, Haldar D. Soft Matter, 2011, 7(11):5239.
[63] Zhang M, Meng L, Cao X, Jiang M, Yi T. Soft Matter, 2012, 8(16):4494.
[64] Li Z Y, Zhang Y Y, Zhang C W, Chen L J, Wang C, Tan H W, Yu Y H, Li X P, Yang H B. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136(24):8577.
[65] Dong S Y, Zheng B, Xu D H, Yan X Z, Zhang M M, Huang F H. Adv. Mater., 2012, 24:3191.
[66] Yan X Z, Xu D H, Chi X D, Chen J Z, Dong S Y, Ding X, Yu Y H, Huang F H. Adv. Mater., 2012, 24:362.
[67] Liu Z X, Feng Y, Yan Z C, He Y M, Liu C Y, Fan Q H. Chem. Mater., 2012, 24:3751.
[68] Yuan C, Guo J N, Tan M, Guo M Y, Qiu L H, Yan F. ACS Macro Lett., 2014, 3:271.
[69] Xie F, Qin L, Liu M H. Chem. Commun., 2016, 52:930.
[70] Chen H, Feng Y, Deng G J, Liu Z X, He Y M, Fan Q H. Chem. Eur. J., 2015, 21:11018.