近年来,作为一类具有永久空腔结构的三维有机分子,有机分子笼引起了科研工作者的广泛关注,在超分子化学中(主要是主客体相互作用)扮演着重要角色。早期研究中通常采用不可逆法制备有机分子笼,往往存在反应步骤多、分离提纯复杂、合成难度大等问题。为了有效解决上述问题,研究人员将动态共价化学引入到有机分子笼的合成中,从而简单、高效地制备出一系列不同的有机分子笼。关于有机分子笼的应用研究也在不断拓展中。研究发现,有机分子笼不仅在分子识别、分子反应器等方面存在广阔的应用前景,而且其可以通过自组装形成多孔材料,在气体吸附、分离等领域展现了巨大的应用潜能。本文中,我们综述了有机分子笼在合成方法(主要基于动态共价化学反应)及应用研究方面的最新进展。
[1] Zhou H C, Long J R, Yaghi O M. Chem. Rev., 2012, 112:673.
[2] 郭瑞梅(Guo R M), 白金泉(Bai J Q), 张恒(Zhang H),谢亚勃(Xie Y B), 李建荣(Li J R). 化学进展(Progress in Chemistry), 2016, 28(2):232.
[3] Ding S Y, Wang W. Chem. Soc. Rev., 2013, 42:548.
[4] Waller P J, Gándara F, Yaghi O M. Acc. Chem. Res., 2015, 48:3053.
[5] Li J R, Sculley J, Zhou H C. Chem. Rev., 2012, 112:869.
[6] Zhou T Y, Xu S Q, Wen Q, Pang Z F, Zhao X. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136:15885.
[7] He Y, Zhou W, Qian G, Chen B. Chem. Soc. Rev., 2014, 43:5657.
[8] Ma L, Abney C, Lin W. Chem. Soc. Rev., 2009, 38:1248.
[9] Chang Z, Yang D H, Xu J, Hu T L, Bu X H. Adv. Mater., 2015, 27:5432.
[10] Ding S Y, Gao J, Wang Q, Zhang Y, Song W G, Su C Y, Wang W. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133:19816.
[11] Hu Z, Deibert B J, Li J. Chem. Soc. Rev., 2014, 43:5815.
[12] Lin G, Ding H, Yuan D, Wang B, Wang C. J. Am. Chem. Soc., 2016, 138:3302.
[13] Gui B, Meng X, Chen Y, Tian J, Liu G, Shen C, Zeller M, Yuan D, Wang C. Chem. Mater., 2015, 27:6426.
[14] Fang Q, Wang J, Gu S, Kaspar R B, Zhuang Z, Zheng J, Guo H, Qiu S, Yan Y. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137:8352.
[15] Meng X, Gui B, Yuan D, Zeller M, Wang C. Sci. Adv., 2016, 2:e1600480.
[16] Tan L L, Li H, Qiu Y C, Chen D X, Wang X, Pan R Y, Wang Y, Zhang S X A, Wang B, Yang Y W. Chem. Sci., 2015, 6:1640.
[17] Hasell T, Cooper A. I. Nat. Rev. Mater., 2016, 1:16053.
[18] Wang Q, Yu C, Zhang C, Long H, Azarnoush S, Jin Y, Zhang W. Chem. Sci., 2016, 7:3370.
[19] Xiong M, Ding H, Li B, Zhou T, Wang C. Curr. Org. Chem., 2014, 18:1965.
[20] Zhang G, Mastalerz M. Chem. Soc. Rev., 2014, 43:1934.
[21] Ashton P R, Girreser U, Giuffrida D, Kohnke F H, Mathias J P, Raymo F M, Slawin A M Z, Stoddart J F, Williams D. J. Am. Chem. Soc., 1993, 115:5422.
[22] Lehn J M. Chem. Eur. J., 1999, 5:2455.
[23] Rowan S J, Cantrill S J, Cousins G R, Sanders J K, Stoddart J F. Angew. Chem. Int. Ed., 2002, 41:898.
[24] Corbett P T, Leclaire J, Vial L, West K R, Wietor J L, Sanders J K, Otto S. Chem. Rev., 2006, 106:3652.
[25] Jin Y, Yu C, Denman R J, Zhang W. Chem. Soc. Rev., 2013, 42:6634.
[26] Severin K. Dalton Trans., 2009, 27:5254.
[27] Kataoka K, James T D, Kubo Y. J. Am. Chem. Soc., 2007, 129:15126.
[28] Takahagi H, Fujibe S, Iwasawa N. Chem. Eur. J., 2009, 15:13327.
[29] Zhang G, Presly O, White F, Oppel I M, Mastalerz M. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53:1516.
[30] Zhang G, Presly O, White F, Oppel I M, Mastalerz M. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53:5126.
[31] Klotzbach S, Scherpf T, Beuerle F. Chem. Commun., 2014, 50:12454.
[32] Klotzbach S, Beuerle F. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54:10356.
[33] Ono K, Johmoto K, Yasuda N, Uekusa H, Fujii S, Kiguchi M, Iwasawa N. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137:7015.
[34] Tidwell T T. Angew. Chem. Int. Ed., 2008, 47:1016.
[35] Belowich M E, Stoddart J F. Chem. Soc. Rev., 2012, 41:2003.
[36] Quan M L C, Cram D J. J. Am. Chem. Soc., 1991, 113:2754.
[37] Mendoza S, Davidov P D, Kaifer A E. Chem. Eur. J., 1998, 4:864.
[38] Xu D, Warmuth R. J. Am. Chem. Soc., 2008, 130:7520.
[39] Tozawa T, Jones J T A, Swamy S I, Jiang S, Adams D J, Shakespeare S, Clowes R, Bradshaw D, Hasell T, Chong S Y, Tang C, Thompson S, Parker J, Trewin A, Bacsa J, Slawin A M Z, Steiner A, Cooper A I. Nat. Mater., 2009, 8:973.
[40] Briggs M E, Slater A G, Lunt N, Jiang S, Little M A, Greenaway R L, Hasell T, Battilocchio C, Ley S V, Cooper A I. Chem. Commun., 2015, 51:17390.
[41] Ding H, Yang Y, Li B, Pan F, Zhu G, Zeller M, Yuan D, Wang C. Chem. Commun., 2015, 51:1976.
[42] Ding H, Meng X, Cui X, Yang Y, Zhou T, Wang C, Zeller M, Wang C. Chem. Commun., 2014, 50:11162.
[43] Ding H, Wu X, Zeller M, Xie Y, Wang C. J. Org. Chem., 2015, 80:9360.
[44] Hong S, Rohman M R, Jia J, Kim Y, Moon D, Kim Y, Ko Y H, Lee E, Kim K. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54:13241.
[45] Liu M, Little M A, Jelfs K E, Jones J T A, Schmidtmann M, Chong S Y, Hasell T, Cooper A I. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136:7583
[46] Zhu G H, Hoffman C D, Liu Y, Bhattacharyya S, Tumuluri U, Jue M L, Wu Z L, Sholl D S, Nair S, Jones C W, Lively R P. Chem.-Eur. J., 2016, 22:10743.
[47] Inomata T, Konishi K. Chem. Commun., 2003, 1282.
[48] Taesch J, Heitz V, Topi D? F, Rissanen K. Chem. Commun., 2012, 48:5118.
[49] Zhang C, Wang Q, Long H, Zhang W. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133:20995.
[50] Wang Q, Yu C, Long H, Du Y, Jin Y, Zhang W. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54:7550.
[51] Wang Q, Zhang C, Noll B C, Long H, Jin Y, Zhang W. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53:10663.
[52] Lee S, Yang A, Moneypenny T P, Moore J S. J. Am. Chem. Soc., 2016, 138:2182.
[53] Horng Y C, Lin T L, Tu C Y, Sung T J, Hsieh C C, Hu C H, Lee H M, Kuo T S. Eur. J. Org. Chem., 2009, 2009:1511.
[54] Li H, Zhang H, Lammer A D, Wang M, Li X, Lynch V M, Sessler J L. Nat. Chem., 2015, 7:1003.
[55] Hutin M, Bernardinelli G, Nitschke J R. Chem. Eur. J., 2008, 14:4585.
[56] Icli B, Christinat N, Toennemann J, Schuettler C, Scopelliti R, Severin K. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131:3154.
[57] Jin Y, Jin A, McCaffrey R, Long H, Zhang W. J. Org. Chem., 2012, 77:7392.
[58] Mateus P, Delgado R, Brandao P, Carvalho S, Felix V. Org. Biomol. Chem., 2009, 7:4661.
[59] Acharyya K, Mukherjee P S. Chem. Commun., 2014, 50:15788.
[60] Mosquera J, Zarra S, Nitschke J R. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53:1556.
[61] Lin Z, Sun J, Efremovska B, Warmuth R. Chem. Eur. J., 2012, 18:12864.
[62] McCaffrey R, Long H, Jin Y, Sanders A, Park W, Zhang W. J. Am. Chem. Soc., 2014, 136:1782.
[63] Sun J K, Zhan W W, Akita T, Xu Q. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137:7063.
[64] Mondal B, Acharyya K, Howlader P, Mukherjee P S. J. Am. Chem. Soc., 2016, 138:1709.
[65] Jin Y, Voss B A, Jin A, Long H, Noble R D, Zhang W. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133:6650.
[66] Hasell T, Miklitz M, Stephenson A, Little M A, Chong S Y, Clowes R, Chen L, Holden D, Tribello G A, Jelfs K E, Cooper A I. J. Am. Chem. Soc., 2016, 138:1653.
[67] Kim M B, Yoon T U, Hong D Y, Kim S Y, Lee S J, Kim S I, Lee S K, Chang J S, Bae Y S. Chem. Eng. J., 2015, 276:315.
[68] Kim M B, Lee S J, Lee C Y, Bae Y S. Microporous Mesoporous Mater., 2014, 190:356.
[69] Chen L, Reiss P S, Chong S Y, Holden D, Jelfs K E, Hasell T, Little M A, Kewley A, Briggs M E, Stephenson A, Thomas K M, Armstrong J A, Bell J, Busto J, Noel R, Liu J, Strachan D M, Thallapally P K, Cooper A I. Nat. Mater., 2014, 13:954.
[70] Mitra T, Jelfs K E, Schmidtmann M, Ahmed A, Chong S Y, Adams D J, Cooper A I. Nat. Chem., 2013, 5:276.
[71] Hasell T, Zhang H, Cooper A I. Adv. Mater., 2012, 24:5732.
[72] Song Q L, Jiang S, Hasell T, Liu M, Sun S J, Cheetham A K, Sivaniah E, Cooper A I. Adv. Mater., 2016, 28:2629.
[73] Bushell A F, Budd P M, Attfield M P, Jones J T, Hasell T, Cooper A I, Bernardo P, Bazzarelli F, Clarizia G, Jansen J C. Angew. Chem. Int. Ed., 2013, 52:1253.
[74] Zhang J H, Xie S M, Chen L, Wang B J, He P G, Yuan L M. Anal. Chem., 2015, 87:7817.
[75] Zhang J H, Xie S M, Wang B J, He P G, Yuan L M. J. Chromatogr. A, 2015, 1426:174.
[76] Kewley A, Stephenson A, Chen L, Briggs M E, Hasell T, Cooper A I. Chem. Mater., 2015, 27:3207.
[77] James S L. Adv. Mater., 2016, 28:5712.
[78] Giri N, Pópolo M G D, Melaugh G, Greenaway R L, Rätzke K, Koschine T, Pison L, Gomes M F C, Cooper A I, James S L. Nature, 2015, 527:216.