广泛存在于自然界的叶绿素是高等植物进行光合作用的重要物质,它们的非对称性碳架结构、芳香性大环色基和连带的各种取代基团形成了一类特殊的天然产物,其不同的降解产物在光动力治疗、染料敏化太阳能电池和人工光合成等诸多领域得以广泛应用。叶绿素类大环分子中不同类型的芳香性π-体系、多区域的活性反应位点以及复杂的互变结构形成其独有的化学性质,叶绿素中的吡咯子环和氮杂轮烯结构的密切关联以及环上官能基团与母环离域体系的有效共轭,导致叶绿素类二氢卟吩经常发生各种重排反应,从不同的层面上充分地体现出重排类型的广泛性和反应历程的新颖性。这些特殊的化学转换一直是设计和构建具有新颖碳架结构和实际应用前景的大环化合物的有效途径,也是深入探讨叶绿素的基础理论、化学合成以及应用研究的重要切入点。为此,本文基于该类天然产物的化学修饰和结构转换,综述了近期叶绿素类四吡咯大环分子的重排反应研究。
[1] Solban N, Rizvi I, Hasan T. Laser Surg. Med., 2006, 38:522.
[2] Nyman E S, Hynninen P H. J. Photoch. Photobio. B, 2004, 73:1.
[3] Imabori H. Org. Biomol. Chem., 2004, 2:1425.
[4] Pandey R K, Goswami L N, Chen Y H, Gryshuk A, Missert J R, Oseroff A, Dougherty T J. Laser Surg. Med., 2006, 38:445.
[5] Miyatake T, Tamiaki H. J. Photoch. Photobio. C, 2005, 6:89.
[6] Ethirajan M, Chen Y, Joshi P, Pandey R K. Chem. Soc. Rev., 2011, 40:340.
[7] Mori H, Tanaka T, Osuka A. J. Mater. Chem. C, 2013, 1:2500.
[8] Guo Z, Park S, Yoon J, Shim I. Chem. Soc. Rev., 2014, 43:16.
[9] 王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2005, 25:1353.
[10] Helaja J, Möllmann M S, Kilpeläinen I, Hynninen P H. J. Org. Chem., 2000, 65:3700.
[11] 殷军港(Yin J G),邬旭然(Wu X R),刘春林(Liu C L),赵丽丽(Zhao L L),金英学(Jin Y X),王进军(Wang J J). 有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2011, 31:1870.
[12] 殷军港(Yin J G),李韵伟(Li Y W),李家柱(Li J Z),张千(Zhang Q),裴文(Pei W),王进军(Wang J J). 有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2011, 31:1213.
[13] Wang J J, Li J Z, Gryko D, Shim Y K. Bull. Korean Chem. Soc., 2006, 27:1083.
[14] Kozyrev A N, Alderfer J L, Robinson B C. Tetrahedron, 2003, 59:499.
[15] 王进军(Wang J J),李韵伟(Li Y W),李家柱(Li J Z),殷军港(Yin J G).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2011, 31:2074.
[16] 杨泽(Yang Z),王振(Wang Z),徐希森(Xu X S),刘洋(Liu Y),祁彩霞(Qi C X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.), 2012, 32:2099.
[17] Wang J J, Li Y W, Li J Z, Jakus J, Shim Y K. J. Porphyrins Phthalocyanines, 2010, 14:859.
[18] Oba T, Uda Y, Matsuda K, Fukusumi T, ITO S, Hiratani K, Tamiaki H. Bioorg. Med. Chem. Lett., 2011, 21:2489.
[19] 王进军(Wang J J),纪建业(Ji J Y),韩光范(Han G. F),邬旭然(Wu X R),王鲁敏(Wang L M),沈荣基(Shim Y K).化学学报(Acta Chim. Sinica),2004, 62:302
[20] 王振(Wang Z),杨泽(Yang Z),刘洋(Liu Y),徐希森(Xu X S),祁彩霞(Qi C X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2012, 32:2300.
[21] 殷军港(Yin J G),王振(Wang Z),杨泽(Yang Z),金英学(Jin Y X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem),2012, 32:1936.
[22] Brückner C, Dolphin D. Tetrahedron Lett., 1995, 36:9425.
[23] Xu M Y, Kinoshita Y, Tamiaki H. Bioorg. Med. Chem. Lett., 2014, 24:3997.
[24] 杨泽(Yang Z). 烟台大学硕士论文(Master's Dissertation of Yantai University), 2013.
[25] 杨泽(Yang Z),王振(Wang Z),刘洋(Liu Y),徐希森(Xu X S),祁彩霞(Qi C X),王进军(Wang J J). 有机化学(Chin. J. Org. Chem), 2013, 33:116.
[26] Pandey R K, Constantine S, Goff D A, Kozyrev N K, Dougherty T J, Smith K M. Bioorg. Med. Chem. Lett., 1996, 6:105.
[27] Kozyrev A K, Pandey R K, Medforth C J, Zheng G, Doughertya T J, Smith K M. Tetrahedron. Lett., 1996, 37:747.
[28] Kunieda M, Mizoguchi T, Tamiaki H. Tetrahedron, 2004, 60:11349.
[29] Srivatsan A, Wang Y F, Joshi P, Sajjad M, Chen Y H, Liu C, Thankppan K, Missert J R, Tracy E, Morgan J, Rigual N, Baumann H, Pandey R K. J. Med. Chem., 2011, 54:6859.
[30] 武进(Wu J),殷军港(Yin J G),张千(Zhang Q),孙传民(Sun C M),李付国(Li F G),裴文(Pei W),王进军(Wang J J). 有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2011, 31:1653.
[31] Wang J J, Wang Peng, Li J Z, Jukus J, Shim Y K. Bull. Korean Chem. Soc., 2011, 32:3473.
[32] 殷一樊(Yin Y F),张千(Zhang Q),刘洋(Liu Y),徐希森(Xu X S),祁彩霞(Qi C X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2013, 33, 581.
[33] 纪建业(Ji J Y),殷军港(Yin J G),赵丽丽(Zhao L L),姚楠楠(Yao N N),祁彩霞(Qi C X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2014, 34:2262.
[34] 于沙沙(Yu S S),徐希森(Xu X S),刘洋(Liu Y),李家柱(Li J Z),金英学(Jin Y X),祁彩霞(Qi C X),王进军(Wang J J),有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2014, 34:362.
[35] 杨晓英(Yang X Y),张善国(Zhang S G),张朋(Zhang P),张千(Zhang Q),王振(Wang Z),金英学(Jin Y X),祁彩霞(Qi C X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2015, 35:181.
[36] 张善国(Zhang S G),李家柱(Li J Z),金英学(Jin Y X),祁彩霞(Qi C X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2015, 35:1060.
[37] Kozyrev A N, Dougherty T J, Pandey R K. Chem. Commun., 1998, 481.
[38] 李家柱(Li J Z),刘万卉(Liu W H),李付国(Li F G),王进军(Wang J J),索有瑞(Suo Y R),刘永军(Liu Y J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2007, 27:1594.
[39] Zhang G, Potter W R, Camacho S H, Missert J R, Wang G S, Bellnier D A, Henderson B W, Rodgers M A J, Dougherty T J, Pandey R K. J. Med. Chem., 2001, 44:1540.
[40] Kozyrev A N, Chen Y H, Goswami L N, Tabaczynski W A, Pandey R K. J. Org. Chem., 2006, 71:1949.
[41] 刘冉冉(Liu R R),王鲁敏(Wang L M),殷军港(Yin J G),武进(Wu J),刘超(Liu C),张朋(Zhang P),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.), 2012, 32:318.
[42] 王鲁敏(Wang L M),王朋(Wang P),刘超(Liu C),金英学(Jin Y X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2012, 32:1700.
[43] 纪建业(Ji J Y),殷军港(Yin J G),张千(Zhang Q),刘超(Liu C),祁彩霞(Qi C X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2014, 34:2047.
[44] 张珠(Zhang Z),姜齐永(Jiang Q Y),张千(Zhang Q),武进(Wu J),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2015, 35:1929.
[45] 高娜(Gao N),张善国(Zhang S G),王振(Wang Z),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2015, 35:1715.
[46] Mironov A F, Efremov A V, Efremova O A, Bonnett R. Tetrahedron Lett., 1997, 38:6775.
[47] Mironov A F, Efremov A V, Efremova O A, Bonnett R. J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1, 1998, 21:3601.
[48] Li J Z, Zhang P, Yao N N, Zhao L L, Wang J J, Shim Y K. Tetrahedron Lett., 2014, 55:1086.
[49] Pandey R K, Jagerovic N, Ryan J M, Dougherty T J, Smith K M. Tetrahedron, 1996, 52:5349.
[50] Mettath S, Dougherty T J, Pandey R K. Tetrahedron Lett., 1999, 40:6171.
[51] 殷军港(Yin J G),王振(Wang Z),杨泽(Yang Z),刘超(Liu C),赵丽丽(Zhao L L),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.)2012, 32:360.
[52] Karuso P, Berquist P R, Buckleton J S, Cambia R C, Richard C E F. Tetrahedron Lett., 1986, 27:2177.
[53] Chillier X F D, Gülaçar F D, Buchs A. Chemasphere, 1993, 27:2103.
[54] Sakata K, Yamamoto K, Watanabe N. ACS Symp. Ser., 1994, 64:164.
[55] Watanabe N, Yamanato K, Ihshikana H, Yagi A, Stkata K, Brinen L S, Clardy J. J. Nat. Prod., 1993, 56:305.
[56] Aydin N, Daher S, Gülaçar F D. Chemasphere, 2003, 52:937.
[57] Sakata K, Yamamoto K, Ishikawa H, Yagi A, Etoh H, Ina K. Tetrahedron Lett., 1990, 31:1165.
[58] Ma L, Dolphin D. J. Org. Chem., 1996, 61:2501.
[59] Kenner G W, Rimmer J, Smith K M, Unsworth J F. Philos. Trans. R. Soc. London, Ser. B, 1976, 273:255.
[60] 李彦龙(Li Y L). 烟台大学硕士论文(Master's Dissertation of Yantai University), 2016.
[61] Mettath S, Dougherty T J, Pandey R K. Tetrahedron Lett., 1999, 40:6171.
[62] Hyvfirinen K, Helaja J, Hynninen P H. Tetrahedron Lett., 1998, 39:9813.
[63] Hynninen P H, Hyvürinen K. J. Org. Chem., 2002, 67:4055.
[64] Hynninen P H, Assandri S. Acta Chem. Scand., 1973, 27:1478.
[65] 王振(Wang Z). 烟台大学硕士论文(Master's Dissertation of Yantai University), 2014.
[66] Li J Z, Liu Y, Xu X S, Li Y L, Zhang S G, Yoon I, Shim Y K, Wang J J, Yin J G. Org. Biomol. Chem., 2015, 13:1992.
[67] 刘洋(Li Y),徐希森(Xu X S),李家柱(Li J Z),殷军港(Yin J G),祁彩霞(Qi C X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2014, 34:552.
[68] 粱波颖(Liang B Y),刘洋(Liu Y),徐希森(Xu X S),金英学(Jin Y X),祁彩霞(Qi C X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2013, 33:2357.
[69] Fischer H, Orth H. Die Chemie Des Pyrroles, Vol.Ⅱ, N Y:Johnson Reprint Corporation, 1970. 68.
[70] Kenner G W, Mccombie S W, Smith K M. J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1,1973:2517.
[71] 邬旭然(Wu X R),刘超(Liu C),杨泽(Yang Z),姚楠楠(Yao N N),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2012, 32:632.
[72] Kozyrev A N, Suresh V, Mathias S D, Senge M O, Shibata M, Dougherty T J, Pandey R K. Tetrahedron, 2000, 56:3353.
[73] 王进军(Wang J J),纪建业(Ji J Y),韩光范(Han G F),沈荣基(Shim Y K),森章(Mori K),初井敏英(Hatsui T).有机化学(Chin. J. Org. Chem.),2004, 24:53.
[74] 张千(Zhang Q). 烟台大学硕士论文(Master's Dissertation of Yantai University), 2013.
[75] Aronld D P, Homles G, Johnson A W, Smith A P R, Wiliams G A. J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1, 1978, 1660.
[76] Mettath S, Shibata M, Alderfer, J L, Senge A M, Smith K V, Rein R, Dougherty T J, Pandey R K. J. Org. Chem., 1998, 63:1646.
[77] Mettath S, Li G. L, Srikrishnan T, Mehta R, Grossman Z D, Dougherty T J, Pandey R K. Org. Lett., 1999, 12:1961.
[78] Smith K M, Goff D A, Simpson D J. J. Am. Chem. Soc., 1985, 107:4946.
[79] Wang J J,Li J Z, Wu X R, Shim Y K. Chin. J. Chem.,2006, 24:933.
[80] Brockmann K, Belter C. Naturforsch, 1979, 34b:127.
[81] Risch N, Schormann A, Brockmann H. Tetrahedron Lett., 1984, 25:5993.
[82] Troxler R F, Smith K M, Brown S B. Tetrahedron Lett., 1980, 21:491.
[83] Iturraspe J, Gossauer A. Helv. Chim. Acta, 1991, 74:1713.
[84] Tamiaki H, Okamoto Y, Mikata Y, Shoji S. Photochem. Photobiol. Sci., 2012, 11:898.
[85] 王进军(Wang J J),韩光范(Han G F),邬旭然(Wu X R),王鲁敏(Wang L M),沈荣基(Shim Y K).有机化学(Chin. J. Org. Chem.), 2004, 24:537.
[86] 王进军(Wang J J),赵丽丽(Zhao L L),李家柱(Li J Z).有机化学(Chin. J.Org. Chem.), 2009, 29:1598.
[87] Tamiaki H, Matsunaga S, Taira Y, Wada A, Kinoshita Y, Kunieda M. Tetrahedron Lett., 2014, 55:3351.
[88] Sasaki S, Wang X F, Lkeuchi T, Tamiaki H. J. Porphyrins Phthalocyanines, 2015, 19:517.
[89] Tamiaki H, Ariki N, Yasuda S, Miyataka T, Oba T. Tetrahedron, 2014, 70:9768.
[90] 王进军(Wang J J),李付国(Li F G),李韵伟(Li Y W).有机化学(Chin. J. Org. Chem), 2011, 31:68.
[91] 王鲁敏(Wang L M),王振(Wang Z),杨泽(Yang Z),金英学(Jin Y X),王进军(Wang J J).有机化学(Chin. J. Org. Chem.), 2012, 32:2154.