生物传感技术在环境、安全和医学诊断等应用中具有重要意义。如何精确调控自组装界面上生物识别探针与界面的相互作用来提高生物传感的性能则是其中的关键问题。常规界面组装过程中,DNA等生物分子往往在界面形成非均一的自组装层,分子结合能量壁垒高,识别效率低。我们通过构建有序DNA纳米结构,发展了纳米尺度精确调控界面性质的方法。通过在界面上形成以熵驱动主导的均匀自组装层,增加探针分子间的有效距离,并通过精确调控界面上DNA纳米结构的尺寸,显著提高界面DNA杂交效率与速率。我们在DNA四面体上修饰不同的生物识别分子(DNA、抗体、核酸适配体等),可构建通用检测平台,实现对核酸、蛋白、小分子及细胞的高灵敏检测,并且在复杂样本中同样保持了优异的检测性能。在此基础上,我们将四面体三维结构探针应用于细胞内以及活体检测,研究了DNA四面体在细胞内的运输途径及靶向定位方式,并实现对细胞内ATP分布的传感成像及小鼠体内肿瘤组织的靶向成像,有望发展活体生物传感的新探针。
[1] Fan C, Plaxco K W, Heeger A J. Trends Biotechnol., 2005, 23:186.
[2] Kelley S O, Mirkin C A, Walt D R, Ismagilov R F, Toner M, Sargent E H. Nat. Nanotechnol., 2014, 9:969.
[3] Song S, Qin Y, He Y, Huang Q, Fan C, Chen H Y. Chem. Soc. Rev., 2010, 39:4234.
[4] Zhao Y, Chen F, Li Q, Wang L, Fan C. Chem. Rev., 2015, 115:12491.
[5] Shen J W, Li Y B, Gu H S, Xia F, Zuo X L. Chem. Rev., 2014, 114:7631.
[6] Li D, Song S, Fan C. Acc. Chem. Res., 2010, 43:631.
[7] Fan C, Wang S, Hong J W, Bazan G C, Plaxco K W, Heeger A J. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2003, 100:6297.
[8] Fan C, Plaxco K W, Heeger A J. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2003, 100:9134.
[9] Fan C, Plaxco K W, Heeger A J. J. Am. Chem. Soc., 2002, 124:5642.
[10] Zuo X, He S, Li D, Peng C, Huang Q, Song S, Fan C. Langmuir, 2010, 26:1936.
[11] Fan C H, Li G X, Zhu D X. Chinese J. Chem., 2000, 18:115.
[12] Pei H, Li F, Wan Y, Wei M, Liu H, Su Y, Chen N, Huang Q, Fan C. J. Am. Chem. Soc., 2012, 134:11876.
[13] Pei H, Li J, Lv M, Wang J, Gao J, Lu J, Li Y, Huang Q, Hu J, Fan C. J. Am. Chem. Soc., 2012, 134:13843.
[14] Peng T, Qin W, Wang K, Shi J, Fan C, Li D. Anal. Chem., 2015, 87:9403.
[15] Li K, Qin W, Li F, Zhao X, Jiang B, Wang K, Deng S, Fan C, Li D. Angew. Chem. Int. Ed., 2013, 52:11542.
[16] Shen J, Xu L, Wang C, Pei H, Tai R, Song S, Huang Q, Fan C, Chen G. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53:8338.
[17] Song S, Liang Z, Zhang J, Wang L, Li G, Fan C. Angew. Chem. Int. Ed., 2009, 48:8670.
[18] Yan J, Hu C, Wang P, Zhao B, Ouyang X, Zhou J, Liu R, He D, Fan C, Song S. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54:2431.
[19] Zhang Y, Chao J, Liu H, Wang F, Su S, Liu B, Zhang L, Shi J, Wang L, Huang W, Wang L, Fan C. Angew. Chem. Int. Ed., 2016, 55:8036.
[20] Zhang Y, Li Q, Guo L, Huang Q, Shi J, Yang Y, Liu D, Fan C. Angew. Chem. Int. Ed., 2016, 55:12450.
[21] Zheng X, Liu Q, Jing C, Li Y, Li D, Luo W, Wen Y, He Y, Huang Q, Long Y T, Fan C. Angew. Chem. Int. Ed., 2011, 50:11994.
[22] Xia F, Zuo X, Yang R, Xiao Y, Kang D, Vallee-Belisle A, Gong X, Yuen J D, Hsu B B, Heeger A J, Plaxco K W. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2010, 107:10837.
[23] Deng W P, Dou Y Z, Song P, Xu H, Aldalbahi A, Chen N, El-Sayed N N, Gao J M, Lu J X, Song S P, Zuo X L. J. Electroanal. Chem., 2016, 777:117.
[24] Yang F, Zuo X, Li Z, Deng W, Shi J, Zhang G, Huang Q, Song S, Fan C. Adv. Mater., 2014, 26:4671.
[25] Kang D, Zuo X, Yang R, Xia F, Plaxco K W, White R J. Anal. Chem., 2009, 81:9109.
[26] Zhang H, Jia S, Lv M, Shi J, Zuo X, Su S, Wang L, Huang W, Fan C, Huang Q. Anal. Chem., 2014, 86:4047.
[27] Wang S P, Cai X Q, Wang L H, Li J, Li Q, Zuo X L, Shi J Y, Huang Q, Fan C H. Chem. Sci., 2016, 7:2722.
[28] Kang D, White R J, Xia F, Zuo X L, Vallee-Belisle A, Plaxco K W. NPG Asia Mater., 2012, 4:e1.
[29] Soleymani L, Fang Z C, Lam B, Bin X M, Vasilyeva E, Ross A J, Sargent E H, Kelley S O. ACS Nano, 2011, 5:3360.
[30] Bin X M, Sargent E H, Kelley S O. Anal. Chem., 2010, 82:5928.
[31] Lam B, Das J, Holmes R D, Live L, Sage A, Sargent E H, Kelley S O. Nat. Commun., 2013, 4:2001.
[32] Soleymani L, Fang Z C, Sargent E H, Kelley S O. Nat. Nanotechnol., 2009, 4:844.
[33] Zhu D, Chao J, Pei H, Zuo X, Huang Q, Wang L, Huang W, Fan C. ACS Appl. Mater. Inter., 2015, 7:11047.
[34] Zhu D, Pei H, Chao J, Su S, Aldalbahi A, Rahaman M, Wang L, Wang L, Huang W, Fan C, Zuo X. Nanoscale, 2015, 7:18671.
[35] Zhu D, Pei H, Yao G, Wang L, Su S, Chao J, Wang L, Aldalbahi A, Song S, Shi J, Hu J, Fan C, Zuo X. Adv. Mater., 2016, 28:6860.
[36] Zhu D, Song P, Shen J, Su S, Chao J, Aldalbahi A, Zhou Z, Song S, Fan C, Zuo X, Tian Y, Wang L, Pei H. Anal. Chem., 2016, 88:4949.
[37] Zhu D, Zuo X, Fan C. Sci. China-Chem., 2015, 45:1214.
[38] Lu N, Pei H, Ge Z, Simmons C R, Yan H, Fan C. J. Am. Chem. Soc., 2012, 134:13148.
[39] Chen X Q, Zhou G B, Song P, Wang J J, Gao J M, Lu J X, Fan C H, Zuo X L. Anal. Chem., 2014, 86:7337.
[40] Lin M, Wang J, Zhou G, Wang J, Wu N, Lu J, Gao J, Chen X, Shi J, Zuo X, Fan C. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54:2151.
[41] Vallee-Belisle A, Ricci F, Plaxco K W. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2009, 106:13802.
[42] Xia F, White R J, Zuo X, Patterson A, Xiao Y, Kang D, Gong X, Plaxco K W, Heeger A J. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132:14346.
[43] Xia F, Zuo X, Yang R, White R J, Xiao Y, Kang D, Gong X, Lubin A A, Vallee-Belisle A, Yuen J D, Hsu B Y, Plaxco K W. J. Am. Chem. Soc., 2010, 132:8557.
[44] Zuo X, Song S, Zhang J, Pan D, Wang L, Fan C. J. Am. Chem. Soc., 2007, 129:1042.
[45] Zuo X, Xiao Y, Plaxco K W. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131:6944.
[46] Cash K J, Heeger A J, Plaxco K W, Xiao Y. Anal. Chem., 2009, 81:656.
[47] Hsieh K, White R J, Ferguson B S, Plaxco K W, Xiao Y, Soh H T. Angew. Chem. Int. Ed., 2011, 50:11176.
[48] Xiao Y, Lubin A A, Heeger A J, Plaxco K W. Angew. Chem. Int. Ed., 2005, 44:5456.
[49] Xiao Y, Uzawa T, White R J, Demartini D, Plaxco K W. Electroanalysis, 2009, 21:1267.
[50] Swensen J S, Xiao Y, Ferguson B S, Lubin A A, Lai R Y, Heeger A J, Plaxco K W, Soh H T. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131:4262.
[51] Xiao Y, Lou X, Uzawa T, Plakos K J, Plaxco K W, Soh H T. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131:15311.
[52] Xiao Y, Piorek B D, Plaxco K W, Heeger A J. J. Am. Chem. Soc., 2005, 127:17990.
[53] Xiao Y, Qu X, Plaxco K W, Heeger A J. J. Am. Chem. Soc., 2007, 129:11896.
[54] Xiao Y, Rowe A A, Plaxco K W. J. Am. Chem. Soc., 2007, 129:262.
[55] White R J, Phares N, Lubin A A, Xiao Y, Plaxco K W. Langmuir, 2008, 24:10513.
[56] Xiao Y, Lai R Y, Plaxco K W. Nat. Protoc., 2007, 2:2875.
[57] Zhu Y, Earnest T, Huang Q, Cai X, Wang Z, Wu Z, Fan C. Adv. Mater., 2014, 26:7889.
[58] Su S, Wu Y, Zhu D, Chao J, Liu X, Wan Y, Su Y, Zuo X, Fan C, Wang L. Small, 2016, 12:3794.
[59] Yao G, Li J, Chao J, Pei H, Liu H, Zhao Y, Shi J, Huang Q, Wang L, Huang W, Fan C. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54:2966.
[60] Liu G, Sun C, Li D, Song S, Mao B, Fan C, Tian Z. Adv. Mater., 2010, 22:2148.
[61] Wang F, Fan C. Nat. Chem., 2016, 8:738.
[62] Zheng J P, Birktoft J J, Chen Y, Wang T, Sha R J, Constantinou P E, Ginell S L, Mao C D, Seeman N C. Nature, 2009, 461:74.
[63] Goodman R P, Schaap I A T, Tardin C F, Erben C M, Berry R M, Schmidt C F, Turberfield A J. Science, 2005, 310:1661.
[64] Han D R, Pal S, Nangreave J, Deng Z T, Liu Y, Yan H. Science, 2011, 332:342.
[65] Li J, Pei H, Zhu B, Liang L, Wei M, He Y, Chen N, Li D, Huang Q, Fan C. ACS Nano, 2011, 5:8783.
[66] Li J, Fan C, Pei H, Shi J, Huang Q. Adv. Mater., 2013, 25:4386.
[67] Chen N, Li J, Song H, Chao J, Huang Q, Fan C. Acc. Chem. Res., 2014, 47:1720.
[68] Jiang D, Sun Y, Li J, Li Q, Lv M, Zhu B, Tian T, Cheng D, Xia J, Zhang L, Wang L, Huang Q, Shi J, Fan C. ACS Appl. Mater. Inter., 2016, 8:4378.
[69] Wei M, Chen N, Li J, Yin M, Liang L, He Y, Song H, Fan C, Huang Q. Angew. Chem. Int. Ed., 2012, 51:1202.
[70] Wei M, Li J, Chen N, Huang Q, Fan C. Chinese Sci. Bull., 2014, 59:133.
[71] Chen N, Wei M, Sun Y, Li F, Pei H, Li X, Su S, He Y, Wang L, Shi J, Fan C, Huang Q. Small, 2014, 10:368.
[72] Pei H, Zuo X, Zhu D, Huang Q, Fan C. Acc. Chem. Res., 2014, 47:550.
[73] Abi A, Lin M H, Pei H, Fan C H, Ferapontova E E, Zuo X L. ACS Appl. Mater. Inter., 2014, 6:8928.
[74] Pei H, Lu N, Wen Y, Song S, Liu Y, Yan H, Fan C. Adv. Mater., 2010, 22:4754.
[75] Ge Z, Lin M, Wang P, Pei H, Yan J, Shi J, Huang Q, He D, Fan C, Zuo X. Anal. Chem., 2014, 86:2124.
[76] Lin M, Wen Y, Li L, Pei H, Liu G, Song H, Zuo X, Fan C, Huang Q. Anal. Chem., 2014, 86:2285.
[77] Song P, Li M, Shen J, Pei H, Chao J, Su S, Aldalbahi A, Wang L, Shi J, Song S, Wang L, Fan C, Zuo X. Anal. Chem., 2016, 88:8043.
[78] Wen Y, Pei H, Wan Y, Su Y, Huang Q, Song S, Fan C. Anal. Chem., 2011, 83:7418.
[79] Pei H, Liang L, Yao G, Li J, Huang Q, Fan C. Angew. Chem. Int. Ed., 2012, 51:9020.
[80] Pei H, Wan Y, Li J, Hu H, Su Y, Huang Q, Fan C. Chem. Commun., 2011, 47:6254.
[81] Wen Y, Liu G, Pei H, Li L, Xu Q, Liang W, Li Y, Xu L, Ren S, Fan C. Methods, 2013, 64:276.
[82] Pei H, Zuo X L, Pan D, Shi J Y, Huang Q, Fan C H. NPG Asia Mater., 2013, 5:e51.
[83] Wen Y, Pei H, Shen Y, Xi J, Lin M, Lu N, Shen X, Li J, Fan C. Sci. Rep., 2012, 2:867.
[84] Bracha D, Karzbrun E, Shemer G, Pincus P A, Bar-Ziv R H. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2013, 110:4534.
[85] Gong P, Levicky R. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2008, 105:5301.
[86] Guan J J, Lee J. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2005, 102:18321.
[87] Opdahl A, Petrovykh D Y, Kimura-Suda H, Tarlov M J, Whitman L J. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2007, 104:9.
[88] Lao R, Song S, Wu H, Wang L, Zhang Z, He L, Fan C. Anal. Chem., 2005, 77:6475.
[89] Zhang J, Lao R, Song S, Yan Z, Fan C. Anal. Chem., 2008, 80:9029.
[90] Zhang J, Song S, Zhang L, Wang L, Wu H, Pan D, Fan C. J. Am. Chem. Soc., 2006, 128:8575.
[91] Campuzano S, Kuralay F, Lobo-Castanon M J, Bartosik M, Vyavahare K, Palecek E, Haake D A, Wang J. Biosens. Bioelectron., 2011, 26:3577.
[92] Liu G, Wan Y, Gau V, Zhang J, Wang L, Song S, Fan C. J. Am. Chem. Soc., 2008, 130:6820.
[93] Xiao Y, Lubin A A, Baker B R, Plaxco K W, Heeger A J. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., 2006, 103:16677.
[94] Dong S, Zhao R, Zhu J, Lu X, Li Y, Qiu S, Jia L, Jiao X, Song S, Fan C, Hao R, Song H. ACS Appl. Mater. Inter., 2015, 7:8834.
[95] Li Z, Zhao B, Wang D, Wen Y, Liu G, Dong H, Song S, Fan C. ACS Appl. Mater. Inter., 2014, 6:17944.
[96] Wang D, Fu Y, Yan J, Zhao B, Dai B, Chao J, Liu H, He D, Zhang Y, Fan C, Song S. Anal. Chem., 2014, 86:1932.
[97] Zhou G, Lin M, Song P, Chen X, Chao J, Wang L, Huang Q, Huang W, Fan C, Zuo X. Anal. Chem., 2014, 86:7843.
[98] Ge Z, Fan C, Yan H. Chinese Sci. Bull., 2014, 59:146.
[99] Lin M, Song P, Zhou G, Zuo X, Aldalbahi A, Lou X, Shi J, Fan C. Nat. Protoc., 2016, 11:1244.
[100] Chen S, Dou Y, Zhao Z, Li F, Su J, Fan C, Song S. Anal. Chem., 2016, 88:3476.
[101] Wen Y L, Wang L L, Xu L, Li L Y, Ren S Z, Cao C M, Jia N Q, Aldalbahi A, Song S P, Shi J Y, Xia J Y, Liu G, Zuo X L. The Analyst, 2016, 141:5304.
[102] Chao J, Zhu D, Zhang Y, Wang L, Fan C. Biosens. Bioelectron., 2016, 76:68.
[103] Li Y, Wen Y, Wang L, Liang W, Xu L, Ren S, Zou Z, Zuo X, Fan C, Huang Q, Liu G, Jia N. Biosens. Bioelectron., 2015, 67:364.
[104] Wan Y, Wang P, Su Y, Zhu X, Yang S, Lu J, Gao J, Fan C, Huang Q. Biosens. Bioelectron., 2014, 55:231.
[105] Wang P, Wan Y, Deng S, Yang S, Su Y, Fan C, Aldalbahi A, Zuo X. Biosens. Bioelectron., 2016, 86:536.
[106] Deng W, Xu B, Hu H, Li J, Hu W, Song S, Feng Z, Fan C. Sci. Rep., 2013, 3:1789.
[107] Lu J, Getz G, Miska E A, Alvarez-Saavedra E, Lamb J, Peck D, Sweet-Cordero A, Ebert B L, Mak R H, Ferrando A A, Downing J R, Jacks T, Horvitz H R, Golub T R. Nature, 2005, 435:834.
[108] Pritchard C C, Cheng H H, Tewari M. Nat. Rev. Genet., 2012, 13:358.
[109] Qin D, Xia Y N, Whitesides G M. Nat. Protoc., 2010, 5:491.
[110] Nam J M, Thaxton C S, Mirkin C A. Science, 2003, 301:1884.
[111] Shi J X, Zhang X E, Xie W H, Zhou Y F, Zhang Z P, Deng J Y, Cass A E G, Zhang Z L, Pang D W, Zhang C G. Anal. Chem., 2004, 76:632.
[112] Shao W H, Zhang X E, Liu H, Zhang Z P. Bioconjugate Chem., 2000, 11:822.
[113] Liang L, Li J, Li Q, Huang Q, Shi J, Yan H, Fan C. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53:7745.