长余辉纳米粒子由于其特殊的发光现象、超长的余辉寿命、可实现免原位激发以及光谱发射区域可被调控至“生物光学透明窗口”内等特征而被广泛应用于光学传感检测和生物医学成像领域。近年来,长余辉纳米发光探针的合成和应用吸引了光谱学、声子学、光化学、材料科学领域的极大关注。本文对长余辉纳米分子探针的合成方法、颗粒表面功能化及其作为靶向探针在体内和体外进行传感检测及活体成像的应用进行深入探讨。本文主要讨论Mn2+和Cr3+掺杂的红色-近红外发光纳米材料,特别是镓锗酸盐,其具有强烈的近红外持续发光,超过两周的余辉寿命更适合于生物成像的应用。功能化的红色近红外长余辉纳米材料为长期实时监测体内生理学过程和疾病的诊断提供有前景的技术平台。最后本文对长余辉材料应用面临的挑战和未来的发展趋势进行了展望。
[1] Luker G D, Luker K E. J. Nucl. Med., 2008, 49:1.
[2] Ntziachristos V, Yoo J S, van Dam G M. J. Biomed. Opt., 2010, 15:066024.
[3] Kunjachan S, Gremse F, Theek B, Koczera P, Pola R, Pechar M, Etrych T, Ulbrich K, Storm G, Kiessling F, Lammers T. ACS Nano, 2013, 7:252.
[4] Alford R, Ogawa M, Choyke P L, Kobayashi H. Mol. BioSyst., 2009, 5:1279.
[5] Koo H, Huh M S, Ryu J H, Lee D E, Sun I C, Choi K, Kim K, Kwon I C. Nano Today, 2011, 6:204.
[6] Geoghegan K F, Rosner P J, Hoth L R. Bioconjugate Chem., 2000, 11:71.
[7] Montalti M, Prodi L, Rampazzo E, Zaccheroni N. Chem. Soc. Rev., 2014, 43:4243.
[8] Liu X, Swihart M T. Chem. Soc. Rev., 2014, 43:3908.
[9] Michalet X, Pinaud F F, Bentolila L A, Tsay J M, Doose S, Li J J, Sundaresan G, Wu A M, Gambhir S S, Weiss S. Science, 2005, 307:538.
[10] Gammon D. Nat. Nano, 2012, 7:621.
[11] Smith A M, Nie S M. Nat. Biotechnol., 2009, 27:732.
[12] Pinaud F, Clarke S, Sittner A, Dahan M. Nat. Meth., 2010, 7:275.
[13] Hong H, Yang K, Zhang Y, Engle J W, Feng L Z, Yang Y N, Nayak T R, Goel S, Bean J, Theuer C P, Barnhart T E, Liu Z, Cai W B. ACS Nano, 2012, 6:2361.
[14] Qian J, Wang D, Cai F H, Xi W, Peng L, Zhu Z F, He H, Hu M L, He S. Angew. Chem. Int. Ed., 2012, 51:10570.
[15] Sreejith S, Ma X, Zhao Y L. J. Am. Chem. Soc., 2012, 134:17346.
[16] Zhu S J, Meng Q N, Wang L, Zhang J H, Song Y B, Jin H, Zhang K, Sun H C, Wang H Y, Yang B. Angew. Chem. Int. Ed., 2013, 52:3953..
[17] Nienhaus K, Ulrich Nienhaus G, Chem. Soc. Rev., 2014, 43:1088.
[18] Day R N, Davidson M W. Chem. Soc. Rev., 2009, 38:2887.
[19] Liu C L, Wu H T, Hsiao Y H, Lai C W, Shih C W, Peng Y K, Tang K C, Chang H W, Chien Y C, Hsiao J K, Cheng J T, Chou P T. Angew. Chem. Int. Ed., 2011, 50:7056.
[20] Lourdu Xavier P, Chaudhari K, Baksi A, Pradeep T. Nano. Reviews & Experiments, 2012, 3.
[21] Chen H Y, Li S L, Li B W, Ren X Y, Li S N, Mahounga D M, Cui S S, Gu Y Q, Achilefu S. Nanoscale, 2012, 4:6050.
[22] Shang L, Dong S J, Nienhaus G U. Nano. Today, 2011, 6:401.
[23] Cheng Z, Levi J, Xiong Z M, Gheysens O, Keren S, Chen X Y, Gambhir S S. Bioconjugate Chem., 2006, 17:662.
[24] Becker A, Hessenius C, Licha K, Ebert B, Sukowski U, Semmler W, Wiedenmann B, Grotzinger C. Nat. Biotech., 2001, 19:327.
[25] Wagnieres G A, Star W M, Wilson B C. Photochem. Photobiol., 1998, 68, 603.
[26] Baumes J M, Gassensmith J J, Giblin J, Lee J J, White A G, Culligan W J, Leevy W M, Kuno M, Smith B D. Nat. Chem., 2010, 2:1025.
[27] Weissleder R. Nat. Biotech., 2001, 19:316.
[28] Bashkatov A N, Genina E A, Kochubey V I, Tuchin V V. J. Phys. D Appl. Phys., 2005, 38:2543.
[29] Welsher K, Sherlock S P, Dai H J. Proc. Natl. Acad. Sci., 2011, 108:8943.
[30] He X X, Wang K M, Cheng Z. Wiley Interdisciplinary Reviews:Nanomedicine and Nanobiotechnology, 2010, 2:349.
[31] Alt?noglu E I, Adair J H. Wiley Interdisciplinary Reviews:Nanomedicine and Nanobiotechnology, 2010, 2:461.
[32] Singh S K, RSC Adv., 2014, 4:58674.
[33] Mader H S, Kele P, Saleh S M, Wolfbeis O S. Curr. Opin. Chem. Biol., 2010, 14:582.
[34] Chen G Y, Shen J, Ohulchanskyy T Y, Patel N J, Kutikov A, Li Z, Song J, Pandey R K, Ågren H, Prasad P N, Han G. ACS Nano., 2012, 6:8280.
[35] Chen G Y, Qiu H L, Prasad P N, Chen X Y. Chem. Rev., 2014, 114:5161.
[36] Wang F, Banerjee D, Liu Y S, Chen X Y, Liu X G. Analyst, 2010, 135:1839.
[37] Yadav R, Singh S K, Verma R K, Rai S B. Chem. Phys. Lett., 2014, 599:122.
[38] Singh S K, Singh A K, Rai S B. Nanotechnology, 2011, 22:275703.
[39] Wang F, Han Y, Lim C S, Lu Y H, Wang J, Xu J, Chen H Y, Zhang C, Hong M H, Liu X G. Nature, 2010, 463:1061.
[40] Wang F, Liu X G. Chem. Soc. Rev., 2009, 38:976
[41] Heer S, K mpe K, Güdel H U, Haase M. Adv. Mater., 2004, 16:2102.
[42] Maldiney T, Bessière A, Seguin J, Teston E, Sharma S K, Viana B, Bos A J J, Dorenbos P, Bessodes M, Gourier D, Scherman D, Richard C. Nat. Mater., 2014, 13:418.
[43] Pan Z, Lu Y Y, Liu F. Nat. Mater., 2012, 11:58.
[44] Li Y, Gecevicius M, Qiu J R. Chem. Soc. Rev., 2016, 45:2090.
[45] Van den Eeckhout K, Poelman D, Smet P. Materials, 2013, 6:2789.
[46] Xu J, Tanabe S, Sontakke A D, Ueda J. Appl. Phys. Lett. 2015, 107:1.
[47] Kanno H, Noda K, Matsui K. Chem. Phys. Lett., 2013, 580:103.
[48] Lim J H, Kim B N, KimY, Kang S, Xie R J, Chong I S, Morita K, Yoshida H, Hiraga K. Appl. Phys. Lett., 2013, 102:031104.
[49] Jin L, Zhang H Y, Pan R Q, Xu P, Han J C, Zhang X H, Yuan Q, Zhang Z H, Wang X J, Wang Y, Song B. Nano. Lett., 2015, 15:6575.
[50] Mackenzie J D, Bescher E P. Acc. Chem. Res., 2007, 40:810.
[51] Gluchowski P, Strek W, Lastusaari M, Holsa J. Phys. Chem. Chem. Phys., 2015, 17:17246.
[52] Basavaraju N, Priolkar K R, Gourier D, Bessiere A, Viana B. Phys. Chem. Chem. Phys., 2015, 17:10993.
[53] Abdukayum A, Chen J T, Zhao Q, Yan X P. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135:14125.
[54] le Masne de Chermont Q, Chanéac C, Seguin J, Pellé F, Maîtrejean S, Jolivet J P, Gourier D, Bessodes M, Scherman D. P. Natl. Acad. Sci. USA, 2007, 104:9266.
[55] Milde M, Dembski S, Osvet A, Batentschuk M, Winnacker A, Sextl G. Mater. Chem. Phys., 2014, 148:1055.
[56] Bessiere A, Lecointre A, Priolkar K R, Gourier D. J. Mater. Chem., 2012, 22:19039.
[57] Lu Y Y, Liu F, Gu Z, Pan Z. J. Lumin., 2011, 131:2784.
[58] Wei D L, Qin L, Huang Y L, Seo H J. Ceram. Int., 2013, 39:2383.
[59] Fu X Y, Liu C L, Shi J P, Man H Z, Xu J, Zhang H W. Opt. Mater., 2014, 36:1792.
[60] Huang P, Zhang Q C, Cui C E, Li J. Opt. Mater., 2011, 33:1252.
[61] Tian Y M, Zhang P, Zheng Z T, Chai Y S. Mater. Lett., 2012, 73:157.
[62] Kong J T, Zheng W, Liu Y S, Li R F, Ma E, Zhu H M, Chen X Y. Nanoscale, 2015, 7:11048.
[63] Rodríguez Burbano D C, Sharma S K, Dorenbos P, Viana B, Capobianco J A. Adv. Opt. Mater., 2015, 3:551.
[64] Xu Y F, Ma D K, Guan M L, Chen X A, Pan Q Q, Huang S M. J. Alloy. Compd., 2010, 502:38.
[65] Liu D, Cui C E, Huang P, Wang L, Jiang G W. J. Alloy. Compd., 2014, 583:530.
[66] Li Z J, Zhang Y W, Wu X, Huang L, Li D S, Fan W, Han G. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137:5304.
[67] Cheng B C, Liu H J, Fang M, Xiao Y H, Lei S J, Zhang L D. Chem. Commun., 2009, 8:944.
[68] Liu Y D, Goebl J, Yin Y D. Chem. Soc. Rev., 2013, 42:2610.
[69] Li Z J, Zhang Y W, Wu X, Wu X Q, Maudgal R, Zhang H W, Han G. Advanced Science, 2015, 2:1500001. DOI:10.1002/advs.201500001.
[70] Li Z J, Shi J P, Zhang H W, Sun M. Opt. Express, 2014, 22:10509.
[71] Li Z J, Zhang Y J, Zhang H W, Fu H X. Microporous Mesoporous Mater., 2013, 176:48.
[72] Xu Z K, Duan G T, Zhang H W, Wang Y Y, Xu L, Cai W P. Nanoscale, 2015, 7:14264.
[73] Mukasyan A S, Epstein P, Dinka P. P. Combust.Inst., 2007, 31:1789.
[74] Cheng B C, Zhang Z D, Han Z H, Xiao Y H, Lei S J. CrystEngComm, 2011, 13:3545.
[75] Xin S Y, Wang Y H, Dong P Y, Zeng W, Zhang J. J. Mater. Chem. C, 2013, 1:8156.
[76] Yan S C, Wang J J, Gao H L, Wang N Y, Yu H, Li Z S, Zhou Y, Zou Z G. Adv. Funct. Mater., 2013, 23:1839.
[77] Li H H, Yin S, Sato T. Res. Chem. Intermediat, 2013, 39:1501.
[78] Elsagh M, Rajabi M, Amini E. J. Mater. Sci-Mater El., 2014, 25:1612.
[79] Dong G P, Xiao X D, Zhang L L, Ma Z J, Bao X, Peng M Y, Zhang Q Y, Qiu J R. J. Mater. Chem., 2011, 21:2194.
[80] Li N, Diao W, Han Y, Pan W, Zhang T, Tang B. Chem. -Eur. J., 2014, 20:16488
[81] Tang Y R, Song H J, Su Y Y, Lv Y. Anal. Chem., 2013, 85:11876.
[82] Wu B Y, Wang H F, Chen J T, Yan X P. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133:686.
[83] Li N, Li Y H, Han Y Y, Pan W, Zhang T T, Tang B. Anal. Chem., 2014, 86:3924.
[84] Niu J Y, Wang X, Lv J Z, Li Y, Tang B. Trac-Trends Anal. Chem., 2014, 58:112.
[85] Zhang L, Lei J P, Liu J T, Ma F J, Ju H X. Biomaterials, 2015, 67:323.
[86] Paterson A S, Raja B, Garvey G, Kolhatkar A, Hagstr m A E V, Kourentzi K, Lee T R, Willson R C. Anal. Chem., 2014, 86:9481.
[87] Naczynski D J, Tan M C, Zevon M, Wall B, Kohl J, Kulesa A, Chen S, Roth C M., Riman R E, Moghe P V. Nature Communications, 2013, 4:2199.
[88] Wang R, Zhang F. J. Mater. Chem. B, 2014, 2, 2422.
[89] Bünzli J C G, Eliseeva S V. J. Rare Earth., 2010, 28:824.
[90] Ueda J, Shinoda T, Tanabe S. Opt. Mater. Express, 2013, 3:787.
[91] Yu N Y, Liu F, Li X F, Pan Z W. Appl. Phys. Lett. 2009, 95:231110.
[92] Wang X J, Jia D, Yen W M. J. Lumin., 2003, 102:34.
[93] Maldiney T, Richard C, Seguin J, Wattier N, Bessodes M, Scherman D. ACS Nano, 2011, 5:854.
[94] Maldiney T, Kaikkonen M U, Seguin J, le Masne de Chermont Q, Bessodes M, Airenne K J, Ylä-Herttuala S, Scherman D, Richard C. Bioconjugate Chem., 2012, 23:472.
[95] Maldiney T, Byk G, Wattier N, Seguin J, Khandadash R, Bessodes M, Richard C, Scherman D. Int. J. Pharm., 2012, 423:102.
[96] Maldiney T, Lecointre A, Viana B, Bessière A, Bessodes M, Gourier D, Richard C, Scherman D. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133:11810.
[97] Li Y, Li Y Y, Sharafudeen K, Dong G P, Zhou S F, Ma Z, Peng M Y, Qiu J R. J. Mater. Chem. C, 2014, 2:2019.
[98] Bessière A, Jacquart S, Priolkar K, Lecointre A, Viana B, Gourier D. Opt. Express, 2011, 19:10131.
[99] Bessière A, Sharma S K, Basavaraju N, Priolkar K R, Binet L, Viana B, Bos A J J, Maldiney T, Richard C, Scherman D, Gourier D. Chem. Mater., 2014, 26:1365.
[100] Sharma S K, Bessière A, Basavaraju N, Priolkar K R, Binet L, Viana B, Gourier D. J. Lumin., 2014, 155:251.
[101] Zhuang Y X, Ueda J, Tanabe S, Dorenbos P. J. Mater. Chem. C, 2014, 2:5502.
[102] Li Y, Zhou S F, Dong G P, Peng M Y, Wondraczek L, Qiu J. Sci. Rep., 2014, 4:4059.
[103] Li Y, Zhou S F, Li Y Y, Sharafudeen K, Ma Z J, Dong G P, Peng M Y, Qiu J R. J. Mater. Chem. C, 2014, 2:2657.
[104] Allix M, Chenu S, Véron E, Poumeyrol T, Kouadri-Boudjelthia E A, Alahraché S, Porcher F, Massiot D, Fayon F. Chem. Mater., 2013, 25:1600.
[105] Li Y J, Yan X P. Nanoscale, 2016, 8:14965.
[106] Abdurahman R, Yang C X, Yan X P. Chem. Commun., 2016, 52:13303.
[107] Chen L J, Sun S K, Wang Y, Yang C X, Wu S Q, Yan X P. ACS Appl. Mater. Inter., 2016, 8:32667.
[108] Wu S Q, Chi C W, Yang C X, Yan X P. Anal. Chem., 2016, 88, 4114.
[109] Wu S Q, Yang C X, Yan X P. Adv. Funct. Mater., 2017, 27.
[110] Wang X S, Wan M H, Wang Y, Zhao H, Hu Z F, Li H L. Spectrosc. Spectral Anal., 2013, 33:2921.
[111] Basavaraju N, Sharma S, Bessière A, Viana B, Gourier D, Priolkar K R. J. Phys. D-Appl. Phys., 2013, 46:375401
[112] Xu J, Chen D, Yu Y, Zhu W, Zhou J, Wang Y. Chem-Asian. J., 2014, 9:1020.
[113] Yan W Z, Liu F, Lu Y Y, Wang X J, Yin M, Pan Z W. Opt. Express, 2010, 18:20215.
[114] Jia D, Lewis A L, Wang X J. Electrochem. Solid.State. ST., 2010, 13:J32.
[115] Luitel H N, Watari T, Torikai T, Yada M. Opt. Mater., 2009, 31:1200.
[116] Abdukayum A, Yang C X, Zhao Q, Chen J T, Dong L X, Yan X P. Anal. Chem., 2014, 86:4096.
[117] Reddy L H, Arias J L, Nicolas J, Couvreur P. Chem. Rev., 2012, 112:5818.
[118] Liu J M, Liu Y Y, Zhang D D, Fang G Z, Wang S, ACS Appl. Mater. Inter., 2016, 8:29939.
[119] Maldiney T, Ballet B, Bessodes M, Scherman D, Richard C. Nanoscale, 2014, 6:13970.
[120] Li J L, Shi J P, Shen J S, Man H Z, Wang M X, Zhang H W. Nano-Micro Lett., 2015, 7:138.
[121] Wu B Y, Yan X P. Chem. Commun., 2015, 51:3903.
[122] Chen D Q, Chen Y, Lu H W, Ji Z G. Inorg. Chem., 2014, 53:8638.