中文   |   English   |   Email Alert

联合递送药物和基因的智能抗癌控释体系

周帅, 陈未, 肖自林, 叶盛, 丁晨迪, 傅佳骏*

化学进展 ›› 2017, Vol. 29 ›› Issue (5) :502-512

PDF (6216KB)
化学进展 ›› 2017, Vol. 29 ›› Issue (5) :502-512 DOI: 10.7536/PC170350
综述
扫码查看或转发全文

联合递送药物和基因的智能抗癌控释体系

    周帅, 陈未, 肖自林, 叶盛, 丁晨迪, 傅佳骏*
作者信息 +

Smart Drug and Gene Co-Delivery System for Cancer Therapy

  • Shuai Zhou, Wei Chen, Zilin Xiao, Sheng Ye, Chendi Ding, Jiajun Fu*
Author information +
文章历史 +

摘要

癌症是严重威胁人类健康和生命的重大疾病之一,目前化疗是临床癌症治疗的主要手段。但是由于癌症发病机制的复杂性和异质性,单一疗法通常无法有效地抑制癌症的发展和转移。因此,包含多种抗癌机制的联合疗法成为越来越重要的治疗策略。凭借其增强抗癌疗效和降低毒副作用的能力,联合递送药物和基因的纳米载体已经成为生物医药领域的研究热点。本文综述了联合递送药物和基因的智能抗癌控释载体的最新研究进展,分类介绍了这些联合递送载体的制备方法和作用机制,它们可在肿瘤微环境的刺激因素(如pH、谷胱甘肽和酶等)或者外源性刺激(如温度、超声等)作用下发生结构或构象的变化,从而实现了药物和基因的可控释放,产生协同治疗作用。此外,本文还对联合递送载体的发展前景作了展望。

Abstract

Cancer is one of the major diseases seriously threating human health. Chemotherapy plays a crucial role in clinical cancer treatment at present. However, due to the complexity of cancer pathogenesis mechanism and heterogeneity, single drug therapy usually can't afford to effectively suppress cancer progression and migration. Thus, combination therapy involving multiple anticancer mechanisms has been becoming an increasingly important therapeutic strategy in clinical practice. Cancer treatment with nanocarriers which allow for the co-delivery of both drug and gene has been the focus of recent active research in biomedicine field because of their ability to enhance anticancer efficacy and reduce adverse side effects. This article reviews the recent advances on smart drug and gene co-delivery carriers. Various co-delivery carriers are classified on the basis of material type, and the corresponding preparation methods and action mechanisms are introduced respectively in this review. These smart co-delivery carriers will undergo a structural or conformational change upon exposure to intrinsic stimulating factors of tumor microenvironment (e.g. pH, glutathione, enzyme) or exogenous stimuli (e.g. temperature, ultrasound), resulting in the controlled release of both drug and gene to generate synergistic therapeutic effects against cancer. In addition, some personal perspectives on this field are also presented.
Contents
1 Introduction
2 Inorganic nanoparticle-based smart drug and gene co-delivery carriers
2.1 Mesoporous silica nanoparticle-based co-delivery carriers
2.2 Other types of inorganic nanoparticle-based co-delivery carriers
3 Polymer-based smart drug and gene co-delivery carriers
3.1 Polymer composite-based co-delivery carriers
3.2 Polymeric micelle and vesicle-based co-delivery carriers
3.3 Nanogel-based co-delivery carriers
4 Liposome-based smart drug and gene co-delivery carriers
4.1 pH-responsive liposomes
4.2 Thermo-responsive liposomes
4.3 Other stimuli responsive liposomes
5 Conclusion

Graphical abstract

关键词

联合递送 / 药物 / 基因 / 智能控释体系

Key words

co-delivery / drug / gene / smart delivery system

引用本文

引用格式 ▾
周帅, 陈未, 肖自林, 叶盛, 丁晨迪, 傅佳骏*. 联合递送药物和基因的智能抗癌控释体系[J]. 化学进展, 2017, 29(5): 502-512 DOI:10.7536/PC170350
Shuai Zhou, Wei Chen, Zilin Xiao, Sheng Ye, Chendi Ding, Jiajun Fu*. Smart Drug and Gene Co-Delivery System for Cancer Therapy[J]. Progress in Chemistry, 2017, 29(5): 502-512 DOI:10.7536/PC170350

登录浏览全文

4963

注册一个新账户 忘记密码

参考文献

[1] Torre L A, Bray F, Siegel R L, Ferlay J, Lortet T J, Jemal A. CA Cancer J. Clin., 2015, 65:87.
[2] Wang F Z, Xing L, Tang Z, Lu J J, Cui P F, Qiao J B, Jiang L, Jiang H L, Zong L. Mol. Pharmaceutics, 2016, 13:1298.
[3] Li Y M, Xu B, Bai T, Liu W G. Biomaterials, 2015, 55:12.
[4] Kim Y D, Park T E, Singh B, Maharjan S, Choi Y J, Choung P H, Arote R B, Cho C S. Nanomedicine, 2015, 10:1165.
[5] Chen Y, Chen H R, Shi J L. Mol. Pharmaceutics, 2014, 11:2495.
[6] Zhao Y, Yu B, Hu H, Hu Y, Zhao N N, Xu F J. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2014, 6:17911.
[7] Li F, Zhang Y S, Wang F L, Yang Q, Tan J L, Grifantini R, Wu H, Song C J, Jin B Q. Biomaterials, 2016, 76:399.
[8] Ediriwickrema A, Zhou J B, Deng Y, Saltzman M. Biomaterials, 2014, 35:9343.
[9] Lu Y, Aimetti A A, Langer R, Gu Z. Nat. Rev. Mater., 2016, 1:16075.
[10] Mo R, Gu Z. Mater. Today, 2016, 19:274.
[11] Zheng C F, Zheng M B, Gong P, Deng J Z, Yi H Q, Zhang P F, Zhang Y J, Liu P, Ma Y F, Cai L T. Biomaterials, 2013, 34:3431.
[12] Gaspar V M, Gonçalves C, Melo-Diogo D D, Costa E C, Queiroz J A, Pichon C, Sousa F, Correia I J. J. Controlled Release, 2014, 189:90.
[13] Huang H Y, Kuo W T, Chou M J, Huang Y Y. J. Biomed. Mater. Res., Part A, 2011, 97:330.
[14] Xu B, Xia S, Wang F Z, Jin Q S, Yu T, He L L, Chen Y, Liu Y M, Li S Z, Tan X Y, Ren K, Yao S H, Zeng J, Song X R. Mol. Pharmaceutics, 2016, 13:663.
[15] Kumar V, Mondal G, Slavik P, Rachagani S, Batra S K, Mahato R I. Mol. Pharmaceutics, 2015, 12:1289.
[16] Zhang Q, Shen C N, Zhao N N, Xu F J. Adv. Funct. Mater., 2017, 27:1606229.
[17] Gu Y M, Guo Y Z, Wang C Y, Xu J K, Wu J P, Kirk T B, Ma D, Xue W. Mater. Sci. Eng. C, 2017, 70:572.
[18] Chen L L, Ji F L, Bao Y M, Xia J, Guo L Y, Wang J Y, Li Y C. Mater. Sci. Eng. C, 2017, 70:418.
[19] Nguyen L H, Gao M Y, Lin J Q, Wu W T, Wang J, Chew S Y. Sci. Rep., 2017, 7:42212.
[20] Zhang T S, Ma J, Li C, Lin K, Lou F, Jiang H C, Gao Y Q, Yang Y L, Ming C, Ruan B. Oncol. Rep., 2017, 37:1653.
[21] Estrella V, Chen T, Lloyd M, Wojtkowiak J, Cornnell H H, Ibrahim-Hashim A, Bailey K, Balagurunathan Y, Rothberg M J, Sloane F B, Johnson J, Gatenby A R, Gillies J R. Cancer Res., 2013, 73:1524.
[22] Mcmahon H T, Boucrot E. Nat. Rev. Mol. Cell Biol., 2011, 12:517.
[23] Mayor S, Pagano R E. Nat. Rev. Mol. Cell Biol., 2007, 8:603.
[24] Meng H, Liong M, Xia T, Li Z X, Ji Z X, Zink J I, Nel A E. ACS Nano, 2010, 4:4539.
[25] Xia T, Kovochich M, Liong M, Meng H, Kabehie S, George S, Zink J I, Nel A E. ACS Nano, 2009, 3:3273.
[26] Meng H, Mai W X, Zhang H, Xue M, Xia T, Lin S, Wang X, Zhao Y, Ji Z, Zink J I. ACS Nano, 2013, 7:994.
[27] Ma X, Zhao Y, Ng K W, Zhao Y L. Chem. Eur. J., 2013, 19:15593.
[28] Li T T, Xue S, Yue G, Chen Z Y, Li L, Li S, Hong Y, Wu C H, Zeng H J, Liu Y Y. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2016, 8:13748.
[29] Han L, Tang C, Yin C H. Biomaterials, 2015, 60:42.
[30] Zhu C L, Wang X W, Lin Z Z, Xie Z H, Wang X R. J. Food Drug Anal., 2014, 22:18.
[31] Meng F H, Hennink W E, Zhong Z Y. Biomaterials, 2009, 30:2180.
[32] Zhao N, Lin X, Zhang Q, Ji Z, Xu F J. Small, 2015, 11:6467.
[33] Ma X, Teh C, Zhang Q, Borah P, Choong C, Korzh V, Zhao Y. Antioxid. Redox Signaling, 2014, 21:707.
[34] Cao C, Zhao S, Yu Q, Liu Y, Zhou Y, Liu J. Nanomedicine:Nanotechnology, Biology and Medicine, 2016, 12:477.
[35] Taratula O, Garbuzenko O B, Chen A M, Minko T. J. Drug Targeting, 2011, 19:900.
[36] Zhu Y F, Meng W J, Gao H, Hanagata N. J. Phys. Chem. C, 2011, 115:13630.
[37] Zhou S W, Du X Z, Cui F B, Zhang X F. Small, 2014, 10:980.
[38] Freeman R, Finder T, Bahshi L, Willner I. Nano Lett., 2009, 9:2073.
[39] Zhao M X, Li J M, Du L, Tan C P, Xia Q, Mao Z W, Ji L N. Chem. Eur. J., 2011, 17:5171.
[40] Li J M, Wang Y Y, Zhao M X, Tan C P, Li Y Q, Le X Y, Ji L N, Mao Z W. Biomaterials, 2012, 33:2780.
[41] Xu J B, Li J M, Lin S, Wu T Y, Huang H Q, Zhang K Y, Sun Y X, Yeung K W K, Li G M, Bian L. Adv. Funct. Mater., 2016, 26:2463.
[42] Jang H J, Min D H. ACS Nano, 2015, 9:2696.
[43] Lülf H, Bertucci A, Septiadi D, Corradini R, De Cola L. Chem. -Eur. J., 2014, 20:10900.
[44] Zhao D, Liu C J, Zhuo R X, Cheng S X. Mol. Pharmaceutics, 2012, 9:2887.
[45] Zhang Y, Schwerbrock N M, Rogers A B, Kim W Y, Huang L. Mol. Ther., 2013, 21:1559.
[46] Chen L, Ding Y, Wang Y, Liu X, Babu R, Ravis W, Yan W. Int. J. Nanomed., 2013, 2013:137.
[47] Guan X W, Li Y H, Jiao Z X, Lin L, Chen J, Guo Z P, Tian H Y, Chen X S. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2015, 7:3207.
[48] Kuang Y Y, Jiang X T, Zhang Y, Lu Y F, Ma H J, Guo Y B, Zhang Y J, An S, Li J F, Liu L S, Wu Y H, Liang J Y, Jiang C. Mol. Pharmaceutics, 2016, 13:1599.
[49] Jung H, Kim S A, Lee E, Mok H. Macromol. Res., 2015, 23:449.
[50] Dong D W, Tong S W, Qi X R. J. Biomed. Mater. Res., Part A, 2013, 101:1336.
[51] Wang M F, Liu T X, Han L Q, Gao W W, Yang S M, Zhang N. Polym. Chem., 2015, 6:3324.
[52] Xu C N, Wang P, Zhang J P, Tian H Y, Park K N, Chen X S. Small, 2015, 11:4321.
[53] Lu X, Wang Q Q, Xu F J, Tang G P, Yang W T. Biomaterials, 2011, 32:4849.
[54] Ding X F, Wang W, Wang Y Z, Bao X L, Wang Y, Wang C, Chen J, Zhang F R, Zhou J P. Mol. Pharmaceutics, 2014, 11:3307.
[55] Zhou X Y, Zheng Q Q, Wang C Y, Xu J K, Wu J P, Kirk T B, Ma D, Xue W. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2016, 8:12609.
[56] Xu X, Xie K, Zhang X Q, Pridgen E M, Park G Y, Cui D S, Shi J, Wu J, Kantoff P W, Lippard S J, Langer R, Walker G C, Farokhzad O C. Proc. Natl. Acad. Sci., 2013, 110:18638.
[57] Kim C, Shah B P, Subramaniam P, Lee K B. Mol. Pharmaceutics, 2011, 8:1955.
[58] Zhao F, Yin H, Li J. Biomaterials, 2014, 35:1050.
[59] Fan H, Hu Q D, Xu F J, Liang W Q, Tang G P, Yang W T. Biomaterials, 2012, 33:1428.
[60] Li J M, Zhang W, Su H, Wang Y Y, Tan C P, Ji L N, Mao Z W. Int. J. Nanomed., 2015, 10:3147.
[61] Han M, Lv Q, Tang X J, Hu Y L, Xu D H, Li F Z, Liang W Q, Gao J Q. J. Controlled Release, 2012, 163:136.
[62] Wang K, Hu Q, Zhu W, Zhao M, Ping Y, Tang G. Adv. Funct. Mater., 2015, 25:3380.
[63] Shen J N, Meng Q S, Sui H P, Yin Q, Zhang Z W, Yu H J, Li Y P. Mol. Pharm., 2014, 11:2579.
[64] Amjad M W, Amin M C I M, Katas H, Butt A M, Kesharwani P, Iyer A K. Mol. Pharm., 2015, 12:4247.
[65] Wang G H, Yang H K, Zhao Y, Zhang D W, Zhang L M, Lin J T. RSC Adv., 2015, 5:105901.
[66] Shi S. Zhu X C, Guo Q F, Wang Y J, Zuo T, Luo F, Qian Z Y. Int. J. Nanomed., 2012, 7:1749.
[67] Zou S, Cao N, Cheng D, Zheng R, Wang J, Zhu K, Shuai X. Int. J. Nanomed., 2012, 7:3823.
[68] Ding J X, Xiao C S, He C L, Li M Q, Li D, Zhuang X L, Chen X S. Nanotechnology, 2011, 22:494012.
[69] Li Z R, Li J G, Huang J S, Zhang J J, Cheng D, Shuai X T. Macromol. Biosci., 2015, 15:1497.
[70] Yue X, Qiao Y, Qiao N, Guo S T, Xing J F, Deng L D, Xu J Q, Dong A J. Biomacromolecules, 2010, 11:2306.
[71] Cheng Q, Du L L, Meng L W, Han S C, Wei T, Wang X X, Wu Y D, Song X Y, Zhou J H, Zheng S Q, Huang Y Y, Liang X J, Cao H Q, Liang A J, Liang Z C. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2016, 8:4347.
[72] Wang Y R, Fang J, Cheng D, Wang Y, Shuai X T. Polymer, 2014, 55:3217.
[73] Yang B, Dong X, Lei Q, Zhuo R X, Feng J, Zhang X Z. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2015, 7:22084.
[74] Gaspar V M, Baril P, Costa E C, De M D, Foucher F, Queiroz J A, Sousa F, Pichon C, Correia I J. J. Controlled Release, 2015, 213:175.
[75] Yang S D, Zhu W J, Zhu Q L, Chen W L, Ren Z X, Li F, Yuan Z Q, Li J Z, Liu Y, Zhou X F, Liu C, Zhang X N. J. Biomed. Mater. Res. B:Appl. Biomater., 2016.
[76] Chen M H, Zhang Y, Chen Z J, Xie S Z, Luo X M, Li X H. Acta Biomater., 2017, 49:444.
[77] Sigg S J, Postupalenko V Y, Duskey J T, Palivan C G, Meier W. Biomacromolecules, 2016, 17:935.
[78] Nam K, Nam H Y, Kim P H, Kim S W. Biomaterials, 2012, 33:8122.
[79] Salzano G, Riehle R, Navarro G, Perche F, De Rosa G, Torchilin V T. Cancer Lett., 2013, 343:224.
[80] Yin T J, Wang L, Yin L F, Zhou J P, Huo M R. Biomaterials, 2015, 61:10.
[81] Chang C, Dan H, Zhang L P, Chang M X, Sheng Y F, Zheng G H, Zhang X Z. J. Appl. Polym. Sci., 2015, 132:41752.
[82] Zhu L, Perche F, Wang T, Torchilin V P. Biomaterials, 2014, 35:4213.
[83] Zhang B Q, Jia F, Fleming M Q, Mallapragada S K. Int. J. Pharm., 2012, 427:88.
[84] Wei W, Lv P P, Chen X M, Yue Z G, Fu Q, Liu S Y, Yue H, Ma G H. Biomaterials, 2013, 34:3912.
[85] Guo D D, Hong S H, Jiang H L, Kim J H, Minai-Tehrani A, Kim J E, Shin J Y, Jiang T, Kim Y K, Choi Y J, Cho C S. Biomaterials, 2012, 33:2272.
[86] Kim Y M, Kim C H, Song S C. ACS Macro Lett., 2016, 5:297.
[87] He C, Ma H, Cheng Y, Li D, Gong Y, Liu J, Tian H, Chen X. J. Controlled Release, 2015, 213:e18.
[88] Ma H C, He C L, Cheng Y L, Li D S, Gong Y B, Liu J G, Tian H Y, Chen X S. Biomaterials, 2014, 35:8723.
[89] Deng Z J, Morton S W, Ben-Akiva E, Dreaden E C, Shopsowitz K E, Hammond P T. ACS Nano, 2013, 7:9571.
[90] Han Y Q, Zhang Y, Li D N, Chen Y Y, Sun J P, Kong F S. Int. J. Nanomed., 2014, 9:4107.
[91] Wang H J, Su W Y, Wang S, Wang X M, Liao Z Y, Kang C S, Han L, Chang J, Wang G X, Pu P Y. Nanoscale, 2012, 4:6501.
[92] Qu M H, Zeng R F, Fang S, Dai Q S, Li H P, Long J T. Int. J. Pharm., 2014, 474:112.
[93] Sun X Y, Pang Z Q, Ye H X, Qiu B, Guo L R, Li J W, Ren J F, Qian Y, Zhang Q Z, Chen J, Jiang X G. Biomaterials, 2012, 33:916.
[94] Yang Z Z, Li J Q, Wang Z Z, Dong D W, Qi X R. Biomaterials, 2014, 35:5226.
[95] Jose A, Labala S, Venuganti V V K. J. Drug Targeting, 2017, 25:330.
[96] Liu X, Huang G. Asian J. Pharm. Sci., 2013, 8:319.
[97] Barea M J, Jenkins M J, Gaber M H, Bridson R H. Int. J. Pharm., 2010, 402:89.
[98] Yao Y, Su Z H, Liang Y C, Zhang N. Int. J. Nanomed., 2015, 10:6185.
[99] Jeong U H, Garripelli V K, Jo S, Myung C S, Hwang S J, Kim J K, Park J S. J. Drug Delivery Sci. Technol., 2014, 24:27.
[100] Garripelli V K, Kim J K, Namgung R, Kim W J, Repka M A, Jo S. Acta Biomater., 2009, 6:477.
[101] Reddy T L, Garikapati K R, Reddy S G, Reddy B V, Yadav J S, Bhadra U, Bhadra M P. Sci. Rep., 2016, 6:35223.
[102] Jhaveri A, Deshpande P, Torchilin V. J. Controlled Release, 2014, 190:352.
[103] Peng Z, Wang C X, Fang E H, Lu X M, Wang G B, Tong Q. Plos One, 2014, 9:e92924.
[104] Peng Z, Fang E H, Wang C X, Lu X M, Wang G B, Tong Q. J. Nanosci. Nanotechnol., 2015, 15:3823.
[105] Li Y, Liu R Y, Yang J, Ma G H, Zhang Z Z, Zhang X. Biomaterials, 2014, 35:9731.
[106] Yin T H, Wang P, Li J G, Wang Y R, Zheng B W, Zheng R Q, Cheng D, Shuai X T. Biomaterials, 2014, 35:5932.
[107] Zuckerman J E, Davis M E. Nat. Rev. Drug Discovery, 2015, 14:843.
[108] Ozcan G, Ozpolat B, Coleman R L, Sood A K, Lopezberestein G. Adv. Drug Delivery Rev., 2015, 87:108.
[109] Gandhi N S, Tekade R K, Chougule M B. J. Controlled Release, 2014, 194:238.
PDF (6216KB)

3800

访问

0

被引

详细

导航
相关文章

/

〈 〉