纳滤是一种介于超滤与反渗透之间的重要膜分离过程,具有工作压力低、无相转变及分离效率高等独特优势。膜污染及渗透性/选择性之间的平衡是纳滤膜在使用和研发过程中面临的亟待解决的两个主要问题。膜材料是膜与膜分离技术的核心,开发新型的纳滤膜材料是解决上述问题的重要手段。本文从新型纳滤膜材料的设计与选择的角度出发,总结归纳了近年来新型材料在纳滤膜的制备与应用研究现状,包括新型有机纳滤膜材料、新型无机纳滤膜材料和新型有机-无机杂化纳滤膜材料三个方面,拓展了对纳滤膜材料的认知,探讨了新型纳滤膜材料的共性及其存在的主要问题,并对未来高性能纳滤膜材料的研制方向进行了展望。
Nanofiltration(NF) separation technology, whose characteristics fall between ultrafiltration and reverse osmosis, makes up one of the most significant categories for intrinsic advantages such as low operating pressure, no phase transition and high-energy efficiency. However, membrane fouling and "trade-off" between permeability/selectivity are two main challenges to the application of NF membrane and design of new NF membranes. Membrane materials play the pivotal role in any membrane-based technologies. Therefore, the exploitation of novel membrane materials has been a major methodology to fabricate membranes with optimum performances, high-energy efficiency and relatively low cost. In this review, the scientific and technological advances in development of promising materials for NF membrane preparation and application in recent years are outlined. The materials can be classified into three types, including novel organic NF membrane materials, novel inorganic NF membrane materials, and novel organic-inorganic hybrid NF membrane materials, according to the membrane structures and the distribution and variety of materials in membranes. In addition, the universal characters of these new NF membrane materials as well as their respective main problems are set forth. Finally, the challenges and directions for future research in developing new promising NF membrane materials to achieve efficient means in commercialization are also prospected.
Contents
1 Introduction
2 Novel organic nanofiltration membrane materials
2.1 Novel organic bulk materials
2.2 Novel organic modified materials
3 Novel inorganic nanofiltration membrane materials
3.1 Graphene and its derivatives
3.2 Other novel inorganic nanofiltration membrane materials
4 Novel organic-inorganic composite nanofiltration membrane materials
4.1 Characters of organic-inorganic composite nanofiltration membranes
4.2 Types of organic-inorganic composite nanofiltration membranes
5 Conclusion and outlook
[1] Semiat R. Environ. Sci. Technol., 2008, 42:8193.
[2] Mekonnen M M, Hoekstra A Y. Sci. Adv., 2016, 2:e1500323.
[3] Elimelech M, Phillip W A. Science, 2011, 333:712.
[4] Grant S B, Saphores J D, Feldman D L, Hamilton A J, Fletcher T D, Cook P L M, Stewardson M, Sanders B F, Levin L A, Ambrose R F, Deletic A, Brown R, Jiang S C, Rosso D, Cooper W J, Marusic I. Science, 2012, 337:681.
[5] Shannon M A, Bohn P W, Elimelech M, Georgiadis J G, Mariñas B J, Mayes A M. Nature, 2008, 452(7185):301.
[6] 徐又一(Xu Y Y),徐志康(Xu Z K). 高分子膜材料(Polymer Membrane Materials). 北京:化学工业出版社(Beijing:Chemical Industry Press),2005.
[7] Eriksson P. Environ. Prog., 1988, 7(1):58.
[8] Bruggen B V, Schaep J, Wilms D, Vandecasteele C. J. Membr. Sci., 1999, 156(1):29.
[9] Fang W X, Shi L, Wang R. J. Membr. Sci., 2014, 468(20):52.
[10] Cheng X Q, Liu Y Y, Guo Z H, Shao L. J. Membr. Sci., 2015, 493:156.
[11] Al-Rashdi B, Somerfield C, Hilal N. Sep. Purif. Rev., 2011, 40(3):209.
[12] Lau W J, Ismail A F. Desalination, 2009, 245:321.
[13] 赵黎明(Zhao L M). 膜分离技术在食品发酵工业中的应用(Application of Membrane Separation Technology in the Food Fermentation Industry). 北京:中国纺织出版社(Beijing:China Textile & Apparel Press),2011.
[14] Zhang R N, Liu Y M, He M R, Su Y L, Zhao X T, Elimelech M, Jiang Z Y, Chem. Soc. Rev., 2016, 45:5888.
[15] Park H B, Kamcev J, Robeson L M, Elimelech M, Freeman B D, Science, 2017, 356(6343):eaab0530.
[16] Mohammad A W, Teowa Y H, Ang W L, Chung Y T, Oatley-Radcliffe D L, Hilal N. Desalination, 2015, 356:226.
[17] Koros W J, Zhang C. Nat. Mater., 2017, 16:289.
[18] Fane A G, Wang R, Hu M X. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54(11):3368.
[19] Lee A, Elam J W, Darling S B. Environ. Sci.:Water Res. Technol., 2016, 2:17.
[20] Werber J R, Osuji C O, Elimelech M. Nat. Rev. Mater., 2016, 1(5):16018.
[21] 李祥(Li X), 张忠国(Zhang Z G), 任晓晶(Ren X J), 李继定(Li J D). 化工进展(Chemical Industry and Engineering Progress), 2014, 33(5), 1210.
[22] 赵凤阳(Zhao F Y), 秘一芳(Mi Y F), 安全福(An Q F), 高从堦(Gao C J). 化学进展(Progress in Chemistry), 2016, 28(4):541.
[23] Lau W J, Ismail A F, Misdan N, Kassim M A, Desalination, 2012, 287:190.
[24] Xiang J, Xie Z L, Hoang M, Zhang K S, Desalination, 2013, 315(8):156.
[25] Xiang J, Xie Z L, Hoang M, Ng D, Zhang K S, J. Membr. Sci., 2014, 465:34.
[26] Jin J B, Liu D Q, Zhang D D, Yin Y H, Zhao X Y, Zhang Y F, J. Appl. Polym. Sci., 2015, 135(11):41620.
[27] An Q F, Li F, Ji Y L, Chen H L, J. Membr. Sci., 2011, 367:158.
[28] Mi Y F, Zhao Q, Ji Y L, An Q F, Gao C J, J. Membr. Sci., 2015, 490:311.
[29] Cheng X Q, Shao L, Lau C H, J. Membr. Sci., 2015, 476:95.
[30] Zhang R N, Li Y F, Su Y L, Zhao X T, Liu Y N, Fan X C, Ma T Y, Jiang Z Y, J. Mater. Chem. A, 2016, 4:7892.
[31] Zhao Q, An Q F, Ji Y L, Qian J W, Gao C J. J. Membr. Sci., 2011, 379(1/2):19.
[32] 计艳丽(Ji Y L), 安全福(An Q F), 钱锦文(Qian J W), 陈欢林(Chen H L), 高从堦(Gao C J). 化学进展(Progress in Chemistry), 2010, 22(1):119.
[33] Ji Y L, An Q F, Zhao Q, Chen H L, Qian J W, Gao C J. J. Membr. Sci., 2010, 357(1/2):80.
[34] Zhao Q, Ji Y L, Wu J K, Shao L L, An Q F, Gao C J. RSC Adv., 2014, 4(95):52808.
[35] Ye C C, Zhao F Y, Wu J K, Weng X D, Zheng P Y, Mi Y F, An Q F, Gao C J. Chem. Eng. J., 2017, 307:526.
[36] 慈吉良(Ci J L), 康宏亮(Kang H L), 刘晨光(Liu C G), 贺爱华(He A H), 刘瑞刚(Liu R G). 化学进展(Progress in Chemistry), 2015, 27(9):1198.
[37] Li Q, Imbrogno J, Belfort G, Wang X L. J. Appl. Polym. Sci., 2015, 132(21):41781.
[38] Ji Y L, Zhao Q, An Q F, Shao L L, Lee K R, Xu Z K, Gao C J. J. Mater. Chem. A, 2013, 1(39):12213.
[39] An Q F, Ji Y L, Hung W S, Lee K R, Gao C J. Macromolecules, 2013, 46(46):2228.
[40] 张培斌(Zhang P B), 唐安琪(Tang A Q), 路景驭(Lu J Y), 朱宝库(Zhu B K), 朱利平(Zhu L P). 功能高分子学报(Journal of Founctional Polymers),2017, 30(1):1.
[41] Hong S K, Na Y S, Choi S H, Song I T, Kim W Y, Lee H S. Adv. Funct. Mater., 2012, 22:4711.
[42] Lee H S, Dellatore S M, Miller W M, Messersmith P B. Science, 2007, 318:426.
[43] Li X L, Zhu L P, Jiang J H, Yi Z, Zhu B K, Xu Y Y. Chin. J. Polym. Sci., 2011, 30(2):152.
[44] Li M M, Xu J, Chang C Y, Feng C C, Zhang L L, Tang Y Y, Gao C J. J. Membr. Sci., 2014, 459:62.
[45] Li Y F, Su Y L, Zhao X T, He X, Zhang R N, Zhao J J, Fan X C, Jiang Z Y. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2014, 6(8):5548.
[46] Lv Y, Yang H C, Liang H Q, Wan L S, Xu Z K. J. Membr. Sci., 2015, 476:50.
[47] Du Y, Lv Y, Qiu W Z, Wu J, Xu Z K. Chem. Commun., 2016, 52:8589.
[48] Qiu W Z, Zhong Q Z, Du Y, Lv Y, Xu Z K. Green Chem., 2016, 18:6205.
[49] Song Q L, Jiang S, Hasell T, Liu M, Sun S J, Cheetham A K, Sivaniah E, Cooper A I. Adv. Mater., 2016, 28(13):2629.
[50] Fritsch D, Merten P, Heinrich K, Lazar M, Priske M. J. Membr. Sci., 2012, 401/402(19):222.
[51] Qian H D, Zheng J F, Zhang S B. Polymer, 2013, 54(2):557.
[52] Jimenez-Solomon M F, Song Q L, Jelfs K E, Munoz-Ibanez M, Livingston A G. Nat. Mater., 2016, 15:760.
[53] Alsbaiee A, Smith B J, Xiao L L L, Ling Y H, Helbling D E, Dichtel W R. Nature, 2015, 529(7585):190.
[54] Mao H, Zhang H Q, Li Y F, Xue Y B, Pei F, Wang J T, Liu J D. ACS Sustainable Chem. Eng., 2015, 3(9):1925.
[55] Mbuli B S, Mhlanga S D, Mamba B B, Nxumalo E N. Adv. Polym. Technol., 2017, 36(2):21720.
[56] Villalobos L F, Huang T F, Peinemann K V. Adv. Mater., 2017, 29(26), 1606641.
[57] 钱文静(Qian W J), 袁超(Yuan C), 郭江娜(Guo J N), 严锋(Yan F). 化学学报(Acta Chimica Sinica),2015, 73:310.
[58] Zhao Q, Yin M J, Zhang A P, Prescher S, Antonietti M, Yuan J Y. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135:5549.
[59] Lin H J, Gong J, Miao H, Guterman R, Song H J, Zhao Q, Dunlop J W C, Yuan J Y. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2017, 9(17):15148.
[60] Tang Y, Tang B B, Wu P Y. J. Mater. Chem. A, 2015, 3:12367.
[61] Yi Z, Zhang P B, Liu C J, Zhu L P. Macromolecules, 2016, 49(9):3343.
[62] Dong X, Li S H, Zhang Q F, Zhang S B. RSC Adv., 2014, 4(43):22625.
[63] Guan S S, Zhang S H, Liu P, Zhang G Z, Jian X G. Appl. Surf. Sci., 2014, 295(6):130.
[64] Guan S S, Zhang S H, Han R L, Zhang B G, Jian X G. Desalination, 2013, 318(10):56.
[65] 于致源(Yu Z Y), 丁万德(Ding W D), 王志宁(Wang Z N). 化学进展(Progress in Chemistry), 2015, 27(7):953.
[66] Shen Y X, Si W, Erbakan M, Decker K, Zorzi R D, Saboe P O, Kang Y J, Majd S, Butler P J, Walz T, Aksimentiev A, Hou J L, Kumar M. Proc. Natl Acad. Sci. U.S.A., 2015, 112:9810.
[67] Sun G F, Chung T S, Jeyaseelan K, Armugam A. RSC Adv., 2013, 3:473.
[68] Li X, Wang R, Wicaksana F, Tang C, Torres J, Fane A G. J. Membr. Sci., 2014, 450(2):181.
[69] 付先彪(Fu X B), 喻桂朋(Yu G P). 化学进展(Progress in Chemistry), 2016, 28(7):1006.
[70] Wang C B, Li Z Y, Chen J X, Li Z, Yin Y H, Cao L, Zhong Y L, Wu H. J. Membr. Sci., 2017, 523(1):273.
[71] Wu H Q, Tang B B, Wu P Y. J. Membr. Sci., 2013, 428:301.
[72] Zhu J Y, Zhang Y T, Tian M M, Liu J D. ACS Sustainable Chem. Eng., 2015, 3(4):690.
[73] Ji Y L, An Q F, Guo Y S, Hung W S, Lee K R, Gao C J. J. Mater. Chem. A, 2016, 4(11):4224.
[74] Wang J J, Yang H C, Wu M B, Zhang X, Xu Z K. J. Mater. Chem. A, 2017, 5:16289.
[75] Kong X, Qiu Z L, Lin C E, Song Y Z, Zhu B K, Zhu L P, Wei X Z. J. Mater. Chem. A, 2017, 5:7876.
[76] Geise G M, Park H B, Sagle A C, Freeman B D, McGrath J E. J. Membr. Sci., 2011, 369:130.
[77] Skluzacek J M, Tejedor M I, Anderson M A. Microporous Mesoporous Mater., 2006, 94(1/3):288.
[78] Skluzacek J M, Tejedor M I, Anderson M A. J. Membr. Sci., 2007, 289(1):32.
[79] 陈雪(Chen X), 谷景华(Gu J H). 膜科学与技术(Membrane Science and Technology), 2013, 33(3):108.
[80] 范益群(Fan Y Q),漆虹(Qi H). 化工进展(Chemical Industry and Engineering Progress),2016, 35(6):1786.
[81] Qi H, Niu S F, Jiang X L, Xu N P. Ceram. Int., 2013, 39(3):2463.
[82] Song Z N, Fathizadeh M, Huang Y, Chu K H, Yoon Y, Wang L, Xu W W L, Yu M. J. Membr. Sci., 2016, 510(1):72.
[83] Puthai W, Kanezashi M, Nagasawa H, Tsuru Y. J. Membr. Sci., 2017, 535:331.
[84] 李兆魁(Li Z K), 周勇(Zhou Y), 朱家民(Zhu J M), 高从堦(Gao C J). 水处理技术(Technology of Water Treatment), 2009, 35(12):1.
[85] Paul D R. Science, 2012, 413:413.
[86] Surwade S P, Smirnov S N, Vlassiouk I V, Unocic R R, Veith G M, Dai S, Mahurin S M. Nat. Nanotechnol., 2015, 10:459.
[87] 徐秀娟(Xu X J), 秦金贵(Qin J G), 李振(Li Z). 化学进展(Progress in Chemistry), 2009, 21(12):2559.
[88] 万武波(Wan W B), 赵宗彬(Zhao Z B), 范彦如(Fan Y R), 胡涵(Hu H), 周泉(Zhou Q), 邱介山(Qiu J S). 化学进展(Progress in Chemistry), 2011, 23(9):1883.
[89] 王茜(Wang X), 郭晓燕(Guo X Y), 邵怀启(Shao H Qi), 周启星(Zhou Q X), 胡万里(Hu W L), 宋晓静(Song X J). 化学进展(Progress in Chemistry), 2015, 27(10):1470.
[90] Fathizadeh M, Xu W W L, Zhou F L, Yoon Y M, Yu M. Adv. Mater. Interfaces, 2017, 4:1600918.
[91] O'Hern S C, Jang D, Bose S, Idrobo J C, Song Y, Laoui T, Kong J, Karnik R. Nano Lett., 2015, 15:3254.
[92] Qin Y Z, Hu Y Y, Koehler S A, Cai L H, Wen J J, Tan X J, Xu W W L, Sheng Q, Hou X, Xue J M, Yu M, Weitz D A, ACS Appl. Mater. Interfaces, 2017, 9(11):9239.
[93] Mi B X. Science, 2014, 343:740.
[94] Joshi R K, Carbone P, Wang F C, Kravets V G, Su Y, Grigorieva I V, Wu H A, Geim A K, Nair R R. Science, 2014, 343:752.
[95] Sun P Z, Zhu M, Wang K L, Zhong M L, Wei J Q, Wu D H, Xu Z P, Zhu H W. ACS Nano, 2013, 7(1):428.
[96] Aghigh A, Alizadeh V, Wong H Y, Islam M S, Amin N, Zaman M. Desalination, 2015, 365:389.
[97] Hegab H M, Zou L D. J. Membr. Sci., 2015, 484:95.
[98] Aba N F D, Chong J Y, Wang B, Mattevi C, Li K. J. Membr. Sci., 2015, 484:87.
[99] Xu C, Cui A J, Xu Y L, Fu X Z. Carbon, 2013, 62:465.
[100] Huang H B, Ying Y L, Peng X S. J. Mater. Chem. A, 2014, 2:13772.
[101] Mahmoud K A, Mansoor B, Mansour A, Khraisheh M. Desalination, 2015, 356:208.
[102] Huang H B, Song Z G, Wei N, Shi L, Mao Y Y, Ying Y L, Sun L W, Xu Z P, Peng X S. Nature Communications, 2013, 4:2979.
[103] Chen X F, Qiu M H, Ding H, Fu K Y, Fan Y Q. Nanoscale, 2016, 8:5696.
[104] Abraham J, Vasu K S, Williams C D, Gopinadhan K, Su Y, Cherian C T, Dix J, Prestat E, Haigh S J, Grigorieva I V, Carbone P, Geim A K, Nair R R. Nat. Nanotech., 2017, 12:546.
[105] 万武波(Wan W B), 纪冉(Ji R), 何峰(He F). 化学进展(Progress in Chemistry), 2017, 29(8):833.
[106] 崔言娟(Cui Y J), 王愉雄(Wang Y X), 王浩(Wang H), 陈艳芳(Chen Y F). 化学进展(Progress in Chemistry), 2016, 28(4):428.
[107] Wang Y J, Li L B, Wei Y Y, Xue J, Chen H, Ding L, Caro J, Wang H H, Angew. Chem. Int. Ed., 2017, 56:1.
[108] 刘宁(Liu N),王旭珍(Wang X Z),徐文亚(Xu W Y),郭德才(Guo D C),汤济洲(Tang J Z),张宝禄(Zhang B L). 化学进展(Progress in Chemistry), 2015, 25(5):726.
[109] Sun L W, Huang H B, Peng X S. Chem. Commun., 2013, 49:10718.
[110] Heiranian M, Farimani A B, Aluru N R. Nat. Commun., 2015, 6:8616.
[111] Kou J L, Yao J, Wu L L, Zhou X Y, Lu H J, Wu F M, Fan J T. Phys. Chem. Chem. Phys., 2016, 18:22210.
[112] 尤运城(You Y C), 曾甜(Zeng T), 刘劲松(Liu J S), 胡廷松(Hu T S), 台国安(Tai G A), 化学进展(Progress in Chemistry), 2015, 27(11):1578.
[113] Sun L W, Ying Y L, Huang H B, Song Z G, Mao Y Y, Xu Z P, Peng X S. ACS Nano, 2014, 8(6):6304.
[114] 孙丹丹(Sun D D),胡前库(Hu Q K),李正阳(Li Z Y),王李波(Wang L B),周爱国(Zhou A G),吴庆华(Wu Q H). 人工晶体学报(Jouranl of Synthetic Crystals), 2014, 43(11):2950.
[115] Ding L, Wei Y Y, Wang Y J, Chen H B, Caro J, Wang H H. Angew. Chem., 2017, 129(7):1851.
[116] Yang H C, Hou J W, Chen V C, Xu Z K. J. Mater. Chem. A, 2016, 4:9716.
[117] 董航(Dong H),张林(Zhang L),陈欢林(Chen H L),高从堦(Gao C J). 化学进展(Progress in Chemistry), 2014, 26(12):2007.
[118] 万扣强(Wan K Q),唐玉霖(Tang Y L),于水利(Yu S L). 水处理技术(Technology of Water Treatment), 2014, 40(1):7.
[119] Li Y F, He G W, Wang S F, Yu S N, Pan F S, Wu H, Jiang Z Y. J. Mater. Chem. A, 2013, 1:10058.
[120] Yin J, Deng B L. J. Membr. Sci., 2015, 479:256.
[121] Ji Y L, Qian W J, Yu Y W, An Q F, Liu L F, Zhou Y, Gao C J. Chin. J. Chem. Eng., 2017, 25(11):1639.
[122] Zinadini S, Zinatizadeh A A, Rahimi M, Vatanpour V, Zangeneh H, Beygzadeh M. Desalination, 2014, 349:145.
[123] Ekambaram K, Doraisamy M. Colloids Surf. A, 2017, 525(20):49.
[124] Yu L, Zhang Y T, Wang Y M, Zhang H Q, Liu J D. J. Hazard. Mater., 2015, 287:373.
[125] Yokwana K, Gumbi N, Adams F, Mhlanga S, Nxumalo E, Mamba B. J. Appl. Polym. Sci., 2015, 132(21):272.
[126] Zhu J Y, Tian M M, Hou J W, Wang J, Lin J Y, Zhang Y T, Liu J D, Bruggen B V. J. Mater. Chem. A, 2016, 4:1980.
[127] Yang L B, Wang Z, Zhang J D. J. Membr. Sci., 2017, 532(15):76.
[128] Zhu J Y, Qin L J, Uliana A, Hou J W, Wang J, Zhang Y T, Li X, Yuan S S, Li J, Tian M M, Lin J Y, Bruggen B V. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2017, 9(2):1975.
[129] Lv Y, Du Y, Qiu W Z, Xu Z K. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2017, 9(3):2966.
[130] Zhao F Y, Ji Y L, Weng X D, Mi Y F, Ye C C, An Q F, Gao C J. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2016, 8:6693.
[131] Wang J, Wang Y M, Zhu J Y, Zhang Y T, Liu J D. J. Membr. Sci., 2017, 533(1):279.
[132] 高超(Gao C), 韩燚(Han Y), 姜炎秋(Jiang Y Q). 中国(CN), ZL 201410516673.2, 2015.
[133] Zhang C F, Wei K F, Zhang W H, Bai Y X, Sun Y P, Gu J. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2017, 9(12):11082.
[134] Wang L Y, Fang M Q, Liu J, He J, Li J D, Lei J D. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2015, 7(43):24082.
[135] Wu M B, Lv Y, Yang H C, Liu L F, Zhang X, Xu Z K. J. Membr. Sci., 2016, 515:239.
[136] Zhu Y Z, Xie W, Gao S J, Zhang F, Zhang W B, Liu Z Y, Jin J. Small, 2016, 12(36):5034.
[137] Lv Y, Yang H C, Liang H Q, Wan L S, Xu Z K. J. Membr. Sci., 2016, 500:265.
[138] Zhang Q, Fan L, Yang Z, Zhang R N, Liu Y N, He M R, Su Y L, Jiang Z Y. Appl. Surf. Sci., 2017, 40(15):494.
[139] Li Y B, Wee L H, Martens J A, Vankelecom I F J. J. Membr. Sci., 2017, 523:561.
[140] Rao Z, Feng K, Tang B B, Wu P Y. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2017, 9(3):2594.
[141] Tang H Q, Ji S L, Gong L L, Guo H X, Zhang G J. Polym. Chem., 2013, 23:5621.
[142] Wang Q, Zhang G S, Li Z S, Deng S, Chen H, Wang P. Desalination, 2014, 352:38.
[143] Kim E S, Hwang G, El-Din M G, Liu Y. J. Membr. Sci., 2012, 394/395:37.
[144] Lau W J, Gray S, Matsuura T, Emadzadeh D, Paul C J, Ismail A F. Water Res., 2015, 80:306.
[145] Rajaeian B, Heitz A, Tade M O, Liu S M. J. Membr. Sci., 2015, 485:48.
[146] Liu T Y, Yuan H G, Li Q, Tang Y H, Zhang Q, Qian W Z, Bruggen B V, Wang X L. ACS Nano, 2015, 9(7):7488.
[147] Park C H, Tocci E, Fontananova E, Bahattab M A, Aljlil S A, Drioli E. J. Membr. Sci., 2016, 514:195.
[148] Grekhov A M, Eremin Y S. J. Membr. Sci., 2015, 485:42.
[149] Gusev A A, Guseva O. Adv. Mater., 2007, 19:2672.