超分子手性普遍存在于自然界和生命体内,可通过分子在非共价键作用下有序排列形成,对生命科学、药物化学及材料科学的发展起着重要的作用。天然产物来源广泛,具有独特的立体结构和多手性中心,由于其分子手性可以在组装过程中随着分子的有序堆积得到传递和放大,形成超分子手性结构,因此是一类优良的超分子手性构筑基元。研究天然产物的手性自组装,不仅可以拓展其在超分子化学中的应用,还能深化人们对自然界和生命体中手性现象的理解。本文总结了近年来甾体、三萜、氨基酸、糖等天然产物小分子化合物在超分子手性自组装方面的研究进展及其未来的发展前景。
Supramolecular chirality, one of the most fascinating phenomena in nature and life, can be generated from orderly molecular self-assembly under non-covalent interactions, and plays an important role in life science, pharmaceutical chemistry, and materials science. Natural products, which are abundant in nature, have attracted immense attention in supramolecular chirality due to their unique stereostructures and multiple chiral centers. By transferring and magnifying the molecular chirality into supramolecular assemblies, natural products have been regarded as one of the ideal building blocks in fabricating supramolecular chiral nanostructures. The study of chiral assembly behavior of natural products will not only expand their applications in supramolecular chemistry, but also help us better understand the chiral phenomena in nature and life. In this review, recent developments of supramolecular chiral self-assembly based on small molecular natural products, such as steroids, triterpenoids, amino acids, sugars, and so on, are summarized and their prospects are discussed.
Contents
1 Introduction
2 Chiral self-assembly based on small molecular natural products
2.1 Chiral self-assembly of steroids
2.2 Chiral self-assembly of triterpenoids
2.3 Chiral self-assembly of amino acids
2.4 Chiral self-assembly of sugars
2.5 Chiral self-assembly of other natural products
3 Conclusion
[1] Smith D K. Chem. Soc. Rev., 2009, 38:684.
[2] Crassous J. Chem. Soc. Rev., 2009, 38:830.
[3] 袁菁(Yuan J), 张莉(Zhang L), 黄昕(Huang X), 姜思光(Jiang S G), 刘鸣华(Liu M H). 化学进展(Progress in Chemistry), 2005, 17(5):780.
[4] Duan P F, Cao H, Zhang L, Liu M H. Soft Matter, 2014, 10:5428.
[5] 莽朝永(Mang C Y), 赵霞(Zhao X), 刘彩萍(Liu C P), 吴克琛(Wu K C). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 2008, 66(2):195.
[6] 靳清贤(Jin Q X), 李晶(Li J), 李孝刚(Li X G), 张莉(Zhang L), 方少明(Fang S M), 刘鸣华(Liu M H). 化学进展(Progress in Chemistry), 2014, 26(6):919.
[7] Paik P, Gedanken A, Mastai Y. ACS Appl. Mater. Inter., 2009, 1:1834.
[8] Cao H, Zhu X F, Liu M H. Angew. Chem. Int. Ed., 2013, 52:4122.
[9] 徐括喜(Xu K X), 刘顺英(Liu S Y), 何永炳(He Y B), 秦海娟(Qin H J), 卿光焱(Qing G Y), 胡翎(Hu L). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 2006, 64(21):2205.
[10] Liu C X, Jin Q X, Lv K, Zhang L, Liu M H. Chem. Commun., 2014, 50:3702.
[11] Miao W G, Yang D, Liu M H. Chem. Eur. J., 2015, 21:7562.
[12] Stepanenko V, Li X Q, Gershberg J, Würthner, F. Chem. Eur. J., 2013, 19:4176.
[13] George S J, Tomovi? ?, Schenning A P H J, Meijer E W. Chem. Commun., 2011, 47:3451.
[14] George S J, Tomovi? ?, Smulders M M J, de Greef T F A, Leclère P E L G, Meijer E W, Schenning A P H J. Angew. Chem. Int. Ed., 2007, 46:8206.
[15] Shen Z C, Wang T Y, Liu M H. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 126:13642.
[16] Hu J, Gao L, Zhu Y L, Wang P Y, Lin Y, Sun Z Y, Yang S, Wang Q. Chem. Eur. J., 2017, 23:1422.
[17] Song B, Liu B, Jin Y Z, He X X, Tang D T, Wu G L, Yin S C. Nanoscale, 2015, 7:930.
[18] Brizard A, Aimé C, Labrot T, Huc I, Berthier D, Artzner F, Desbat B, Oda R. J. Am. Chem. Soc., 2007, 129:3754.
[19] Gopal A, Hifsudheen M, Furumi S, Takeuchi M, Ajayaghosh A. Angew. Chem. Int. Ed., 2012, 51:10505.
[20] 黄磊(Huang L), 黄通(Huang T), 白永平(Bai Y P), 周永丰(Zhou Y F). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 2016, 74(12):990.
[21] Barclay T G, Constantopoulos K, Matisons J. Chem. Rev., 2014, 114:10217.
[22] Du X W, Zhou J, Shi J F, Xu B. Chem. Rev., 2015, 115:13165.
[23] Zhang L, Wang T Y, Shen Z C, Liu M H. Adv. Mater., 2016, 28:1044.
[24] 高玉霞(Gao Y X), 胡君(Hu J), 巨勇(Ju Y). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 2016, 74(4):312.
[25] 卢金荣(Lu J R), 巨勇(Ju Y).有机化学(Chinese Journal of Organic Chemistry), 2013, 33(3):469.
[26] 卢金荣(Lu J R), 巨勇(Ju Y).化学进展(Progress in Chemistry), 2016, 28(2/3):260.
[27] Hosta-Rigau L, Zhang Y, Teo B M, Postma A, Städler B. Nanoscale, 2013, 5:89.
[28] Xu F M, Wang H B, Zhao J, Liu X S, Li D D, Chen C J, Ji J. Macromolecules, 2013, 46:4235.
[29] 胡方振(Hu F Z), 陈圣典(Chen S D), 李慧(Li H), 孙景景(Sun J J), 盛瑞隆(Sheng R L), 罗挺(Luo T), 曹阿民(Cao A M). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 2013, 71(3):351.
[30] 薛翠花(Xue C H), 牟其明(Mu Q M), 陈淑华(Chen S H). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 2002, 60(2):355.
[31] Ono Y, Nakashima K, Sano M, Hojo J, Shinkai S. J. Mater. Chem., 2001, 11:2412.
[32] Ajayaghosh A, Vijayakumar C, Varghese R, George S J. Angew. Chem. Int. Ed., 2006, 45:456.
[33] Vedhanarayanan B, Nair V S, Nair V C, Ajayaghosh A. Angew. Chem. Int. Ed., 2016, 55:10345.
[34] Tu T, Fang W W, Bao X L, Li X B, Dötz K H. Angew. Chem. Int. Ed., 2011, 50:6601.
[35] Mao Y Y, Liu K Y, Meng L Y, Chen L, Chen L M, Yi T. Soft Matter, 2014, 10:7615.
[36] Sánchez-Ferrer A, Adamcik J, Mezzenga R. Soft Matter, 2012, 8:149.
[37] 李伟娜(Li W N).清华大学博士论文(Doctoral Dissertation of Tsinghua University), 2013.
[38] 张荷兰(Zhang H L), 彭军霞(Peng J X), 刘凯强(Liu K Q), 房喻(Fang Y). 化学进展(Progress in Chemistry), 2011, 23(8):1591.
[39] Schefer L, Sánchez-Ferrer A, Adamcik J, Mezzenga R. Langmuir, 2012, 28:5999.
[40] Ramanathan N, Currie A L, Colvin J R. Nature, 1961, 190:779.
[41] Terech P, Talmon Y. Langmuir, 2002, 18:7240.
[42] Jean B, Oss-Romen L, Terech P, Talmon Y. Adv. Mater., 2005, 17:728.
[43] Zhang X J, Zou J H, Tamhane K, Kobzeff F F, Fang J Y. Small, 2010, 6:217.
[44] Tamhane K, Zhang X J, Zou J H, Fang J Y. Soft Matter, 2010, 6:1224.
[45] Zhang X J, Tamhane K, Bera T, Fang J. J. Mater. Chem., 2011, 21:13973.
[46] Qiao Y, Lin Y Y, Wang Y J, Yang Z Y, Liu J, Zhou J, Yan Y, Huang J B. Nano Lett., 2009, 9:4500.
[47] Travaglini L, D'Annibale A, Schillén K, Olsson U, Sennato S, Pavel N V, Galantini L. Chem. Commun., 2012, 48:12011.
[48] Li Y, Li G T, Wang X Y, Li W N, Su Z X, Zhang Y H, Ju Y. Chem. Eur. J., 2009, 15:6399.
[49] Hu J, Zhang M, Ju Y. Soft Matter, 2009, 5:4971.
[50] Hu J, Wu J D, Wang Q, Ju Y. Beilstein J. Org. Chem., 2013, 9:2877.
[51] Bag B G, Dinda S K, Dey P P, Mallia A, Weiss R G. Langmuir, 2009, 25:8663.
[52] Saha A, Adamcik J, Bolisetty S, Handschin S, Mezzenga R. Angew. Chem. Int. Ed., 2015, 54:5408.
[53] Gao Y X, Hao J, Wu J D, Zhang X, Hu J, Ju Y. Langmuir, 2016, 32:1685.
[54] Gao Y X, Hao J, Wu J D, Zhang X, Hu J, Ju Y. Nanoscale, 2015, 7:13568.
[55] Gao Y X, Hao J, Wu J D, Li Y, Lin Y, Hu J, Ju Y. Soft Matter, 2016, 12:8979.
[56] Duan P F, Zhu X F, Liu M H. Chem. Commun., 2011, 47:5569.
[57] Zhang L, Liu C X, Jin Q X, Zhu X F, Liu M H. Soft Matter, 2013, 9:7966.
[58] Chen C F, Wang T Y, Fu Y Z, Liu M H. Chem. Commun., 2016, 52:1381.
[59] Wang X F, Duan P F, Liu M H. Chem. Commun., 2012, 48:7501.
[60] Zhou X Q, Jin Q X, Zhang L, Shen Z C, Jiang L, Liu M H. Small, 2016, 12:4743.
[61] Wang X F, Liu M H. Chem. Eur. J., 2014, 20:10110.
[62] Lv K, Zhang L, Liu M H. Langmuir, 2014, 30:9295.
[63] Wang X F, Duan P F, Liu M H. Chem. Eur. J., 2013, 19:16072.
[64] Jiang J, Wang T Y, Liu M H. Chem. Commun., 2010, 46:7178.
[65] Jiang J, Meng Y, Zhang L, Liu M H. J. Am. Chem. Soc., 2016, 138:15629.
[66] Deng M, Zhang L, Jiang Y Q, Liu M H. Angew. Chem. Int. Ed., 2016, 55:15062.
[67] Ziserman L, Lee H Y, Raghavan S R, Mor A, Danino D. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133:2511.
[68] Wu X J, Ji S J, Li Y, Li B Z, Zhu X L, Hanabusa K, Yang Y G. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131:5986.
[69] Zhang C Y, Wang S B, Huo H J, Li Y, Li B Z, Yang Y G. Mater. Lett., 2012, 88:23.
[70] Zhang C Y, Huo H J, Li Y, Li B Z, Yang Y G. Mater. Lett., 2013, 102-103:50.
[71] Zhang C Y, Wang S B, Huo H J, Huang Z B, Li Y, Li B Z, Yang Y G. Chem. Asian. J., 2013, 8:709.
[72] Levi G, Scolnik Y, Mastai Y. ACS Appl. Mater. Inter., 2016, 8:23356.
[73] Liu G F, Zhu L Y, Ji W, Feng C L, Wei Z X. Angew. Chem. Int. Ed., 2016, 55:2411.
[74] Wang Y F, Qi W, Huang R L, Yang X J, Wang M F, Su R X, He Z M. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137:7869.
[75] Lin Y Y, Pashuck E T, Thomas M R, Amdursky N, Wang S T, Chow L W, Stevens M. M. Angew. Chem. Int. Ed., 2017, 56:2361.
[76] Chabre Y M, Roy R. Chem. Soc. Rev., 2013, 42:4657.
[77] Wang K R, Han D, Cao G J, Li X L. Chem. Asian J., 2015, 10:1204.
[78] 王克让(Wang K R). 化学进展(Progress in Chemistry), 2015, 27(6):775.
[79] Hu J C, Kuang W F, Deng K, Zou W J, Huang Y W, Wei Z X, Faul C F J. Adv. Funct. Mater., 2012, 22:4149.
[80] Yang Y, Zhang Y J, Wei Z X. Adv. Mater., 2013, 25:6039.
[81] Huang Y W, Hu J C, Kuang W F, Wei Z X, Faul C F J. Chem. Commun., 2011, 47:5554.
[82] Sun K, Xiao C Y, Liu C M, Fu W X, Wang Z H, Li Z B. Langmuir, 2014, 30:11040.
[83] Wang K R, An H W, Wu L, Zhang J C, Li X L. Chem. Commun., 2012, 48:5644.
[84] Ogawa Y, Yoshiyama C, Kitaoka T. Langmuir, 2012, 28:4404.
[85] Cui J X, Liu A H, Guan Y, Zheng J, Shen Z H, Wan X H. Langmuir, 2010, 26:3615.
[86] Clemente M J, Fitremann J, Mauzac M, Serrano J L, Oriol L. Langmuir, 2011, 27:15236.
[87] Clemente M J, Romero P, Serrano J L, Fitremann J, Oriol L. Chem. Mater., 2012, 24:3847.
[88] Jung J H, Do Y, Lee Y A, Shimizu T. Chem. Eur. J., 2005, 11:5538.
[89] Li J J, Fan K Q, Guan X D, Yu Y Z, Song J. Langmuir, 2014, 30:13422.
[90] Oda K, Huc I, Candau S J. Angew. Chem. Int. Ed., 1998, 37:2689.
[91] Delclos T, Aimé C, Pouget E, Brizard A, Huc I, Delville M H, Oda R. Nano Lett., 2008, 8:1929.
[92] Das R K, Zouani O F, Labrugère C, Oda R, Durrieu M C. ACS Nano, 2013, 7:3351.
[93] Yoshi Y, Hoshino N, Tekeda T, Moritomo H, Kawamata J, Nakamura T, Akutagawa T. Chem. Eur. J., 2014, 20:16279.
[94] Ma M F, Xing P Y, Xu S G, Li S Y, Chu X X, Hao A Y. RSC Adv., 2014, 4:42372.
[95] Saha A, Manna S, Nandi A K. Langmuir, 2007, 23:13126.
[96] Bairi P, Chakraborty P, Mondal S, Roy B, Nandi A K. Soft Matter, 2014, 10:5114.