基于β-环糊精的有机小分子凝胶
Low Molecular Weight Organic Compound Gel Based on β-cyclodextrin
β-环糊精是直链淀粉在环糊精葡萄糖基转移酶作用下生成的含有7个D-吡喃葡萄糖单元的环状低聚糖,具有斜截锥形空间立体结构,腔内疏水,腔外亲水。β-环糊精以其低廉的价格、良好的水溶性和生物相容性,在超分子化学领域得到广泛的应用。β-环糊精可用于凝胶的构筑,通常的方法是将β-环糊精接枝到高分子链上,再以得到的高分子链为凝胶因子构筑高分子凝胶。虽然基于β-环糊精的高分子凝胶得到了广泛的关注和研究,但是,直接以β-环糊精为凝胶因子构筑的有机小分子凝胶却鲜有报道。2010年,本课题组首次报道了一种基于β-环糊精和二苯胺的热致有机凝胶。此后,本课题组在β-环糊精有机小分子凝胶领域做了大量的研究工作。本文在实验室研究工作的基础上,首先介绍了β-环糊精有机小分子凝胶的分类和不同因素对凝胶形成的影响,然后深入探讨了β-环糊精有机小分子凝胶的形成机理,系统介绍了β-环糊精有机小分子凝胶的刺激响应性以及在药物载运领域的应用,最后,对β-环糊精有机小分子凝胶的发展前景进行了展望。
β-cyclodextrin is a cyclic oligosaccharide containing seven glucopyranose units, and can be produced by amylose under the action of cyclodextrin glucosyltransferase. β-cyclodextrin has cone shaped three-dimensional structure, with its cavity hydrophobic, while its outside hydrophilic. β-cyclodextrin has already been used widely in supramolecular chemistry due to its low price, good solubility and biocompatibility. β-cyclodextrin can be used to construct gel. But the usual way is grafting β-cyclodextrin onto polymer chain, and the obtained polymer chain containing β-cyclodextrin can act as gelator to construct polymer gel. Although polymer gels based on β-cyclodextrin have been studied extensively, there are few reports about low molecular weight organogel based on β-cyclodextrin. In 2010, our lab reported heat-set low molecular weight organogel based on β-cyclodextrin and diphenylamine for the first time. After that, a lot of research work about low molecular weight β-cyclodextrin organogel has been done in our group. Based on the research foundation of our lab, in this review, classification of different low molecular weight β-cyclodextrin organogel and different factors affecting the formation of low molecular weight β-cyclodextrin organogel are introduced at first. Then, the formation mechanism of low molecular weight β-cyclodextrin organogel is discussed deeply, and stimuli responsiveness of low molecular weight β-cyclodextrin organogel and application of low molecular weight β-cyclodextrin organogel on drug delivery are introduced systematically. Finally, development foreground of low molecular weight β-cyclodextrin organogel is prospected.
β-环糊精 / 有机小分子 / 凝胶 / 刺激响应 / 药物载运
β-cyclodextrin / low molecular weight organic compound / gel / stimuli responsiveness / drug delivery
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
|
| [6] |
|
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
|
| [10] |
童林荟(Tong L H) . 环糊精化学——基础与应用 (Cyclodextrin Chemistry——Foundation and Application). 北京: 科学出版社 (Beijing: Science Press), 2001. 10. |
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
|
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [1] | Shen Z C, Wang T Y, Liu M H . Angew. Chem. Int. Ed., 2014,53:1. |
| [2] | Hisamatsu Y, Banerjee S, Avinash M B, Govindaraju T, Schmuck T . Angew. Chem. Int. Ed., 2013,52:12550. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24123861 |
| [3] | Tam A Y, Wong K M, Yam V W . Chem. Eur. J., 2009,15:4775. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19322773 |
| [4] | Ma M F, Gu J G, Yang M M, Li Z L, Lu Z Q, Zhang Y M, Xing P Y, Li S Y, Chu X X, Wang Y J, Li Q, Lin M Y, Hao A Y . RSC Adv., 2015,5:70178. |
| [5] | Xing P Y, Chu X X, Li S Y, Ma M F, Hao A Y . ChemPhysChem, 2014,15:2377. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24789749 |
| [6] | Xing P Y, Chu X X, Ma M F, Li S Y, Hao A Y . Chem. Asian J., 2014,9:3440. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25224776 |
| [7] | Sui J F, Wang L H, Zhao W R, Hao J C . Chem. Commun., 2016,52:6993. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27156999 |
| [8] | Song S S, Feng L, Song A X, Hao J C . J. Phys. Chem. B, 2012,116:12850. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23025583 |
| [9] | Nanda J, Biswas A, Adhikari B, Banerjee A . Angew. Chem. Int. Ed., 2013,52:5041. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23568284 |
| [10] | 童林荟(Tong L H) . 环糊精化学——基础与应用 (Cyclodextrin Chemistry——Foundation and Application). 北京: 科学出版社 (Beijing: Science Press), 2001. 10. |
| [11] | Sun T, Li Y M, Zhang H C, Li J Y, Xin F F, Kong L, Hao A Y . Colloids Surf. A, 2011,375:87. |
| [12] | Sun T, Guo Q, Zhang C, Hao J C, Xing P Y, Li S Y, Hao A Y, Liu G C . Langmuir, 2012,28:8625. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22607559 |
| [13] | Sun T, Zhang H C, Kong L, Qiao H W, Li Y M, Xin F F, Hao A Y . Carbohydra. Res., 2011,346:285. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21146158 |
| [14] | Ma M F, Su J, Sheng X, Su F, Li S Y, Xing P Y, Hao A Y . J. Mol. Liq., 2014,198:1. |
| [15] | Zhou C C, Cheng X H, Zhao Q, Yan Y, Wang J D, Huang J B . Scientific Reports, 2014,4:7355. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25483453 |
| [16] | Zhou C C, Huang J B, Yan Y . Soft Matter, 2016,12:1579. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26660592 |
| [17] | Chen L, Chen H, Yao X Y, Ma X, Tian H . Chem-Asian J., 2015,10:2352. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26211904 |
| [18] | Chen H, Ma X, Wu S F, Tian H . Angew. Chem., 2014,126:14373. |
| [19] | Zhang Q W, Qu D H, Wu J C, Ma X, Wang Q C, Tian H . Langmuir, 2013,29:5345. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23560858 |
| [20] | Nakahata M, Takashima Y, Harada A . Angew. Chem. Int. Ed., 2014,53:3617. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24596338 |
| [21] | Miyamae K, Nakahata M, Takashima Y, Harada A . Angew. Chem. Int. Ed., 2015,54:8984. |
| [22] | Kakuta T, Takashima Y, Sano T, Nakamura T, Kobayashi Y, Yamaguchi H, Harada A . Macromolecules, 2015,48:732. |
| [23] | Nakahata M, Takashima Y, Harada A . Macromol. Rapid Comm., 2015,37:86. |
| [24] | Zheng Y T, Kobayashi Y, Sekine T, Takashima Y, Hashidzume A, Yamaguchi H, Harada A . Nat. Commun., 2018, DOI: 10.1038/s42004-017-0003-x. |
| [25] | Takashima Y, Sawa Y, Iwaso K, Nakahata M, Yamaguchi H, Harada A . Macromolecules, 2017,50:3254. |
| [26] | Koyanagi K, Takashima Y, Yamaguchi H, Harada A . Macromolecules, 2017,50:5695. |
| [27] | Nakahata M, Takashima Y, Yamaguchi H, Harada A . Nat. Commun., 2011,2:511. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22027591 |
| [28] | Zhang Y N, Yang D, Han J L, Zhou J, Jin Q X, Liu M H, Duan P F . Langmuir, 2018,34:5821. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29672070 |
| [29] | Li Y Y, Liu J, Du G Y, Yan H, Wang H Y, Zhang H C, An W, Zhao W J, Sun T, Xin F F, Kong L, Li Y M, Hao A Y, Hao J C . J. Phys. Chem. B, 2010,114:10321. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20701367 |
| [30] | Li Y Y, Zhao W J, Zhang H C, Sun T, An W, Xin F F, Hao A Y . Chinese Chem. Lett., 2010,21:1251. |
| [31] | Zhao W J, Li Y Y, Sun T, Yan H, Hao A Y, Xin F F, Zhang H C, An W, Kong L, Li Y M . Colloids Surf. A, 2011,374:115. |
| [32] | Xin F F, Zhang H C, Hao B X, Sun T, Kong L, Li Y M, Hou Y H, Li S Y, Zhang Y, Hao A Y . Colloids Surf. A, 2012,410:18. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0927775712003974 |
| [33] | Xing P Y, Chu X X, Li S Y, Xin F F, Ma M F, Hao A Y . New J. Chem., 2013,37:3949. http://xlink.rsc.org/?DOI=c3nj00984j |
| [34] | Li Z L, Liu W Q, Hao A Y . Colloids Surf. A, 2014,451:25. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0927775714002829 |
| [35] | Li Z L, Hao A Y, Li X . J. Mol. Liq., 2014,196:52. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0167732214001263 |
| [36] | Kong L, Xing P Y, Chu X X, Hao A Y . J. Control. Release 2017,259:e77. |
| [37] | Hou Y H, Xin F F, Yin M J, Kong L, Zhang H C, Sun T, Xing P Y, Hao A Y . Colloids Surf. A, 2012,414:160. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0927775712005420 |
| [38] | Xing P Y, Chu X X, Li S Y, Hou Y H, Ma M F, Yang J S, Hao A Y . RSC Adv., 2013,3:22087. http://xlink.rsc.org/?DOI=c3ra42587h |
| [39] | Hou Y H, Li S Y, Sun T, Yang J S, Xing P Y, Liu W Q, Hao A Y . J. Incl. Phenom. Macrocycl. Chem. 2014,80:217. http://link.springer.com/10.1007/s10847-013-0379-x |
| [40] | Kong L, Sun T, Xin F F, Zhao W J, Zhang H C, Li Z L, Li Y M, Hou Y H, Li S Y, Hao A Y . Colloids Surf. A, 2011,392:156. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0927775711006212 |
| [41] | Liu W Q, Xing P Y, Xin F F, Hou Y H, Sun T, Hao J C, Hao A Y . J. Phys. Chem. B, 2012,116:13106. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23051026 |
| [42] | Ma X, Tian H . Acc. Chem. Res., 2014,47:1971. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24669851 |
| [43] | Qu D H, Wang Q C, Ren J, Tian H . Org. Lett., 2004,6:2085. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15200291 |
| [44] | Li Y G, Liu M . H. J. Colloid Interf. Sci., 2007,306:386. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17140595 |
| [45] | Ma X, Cao J J, Wang Q C, Tian H . Chem. Commun., 2011,47:3559. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21321705 |
| [46] | Xing P Y, Sun T, Li S Y, Hao A Y, Su J, Hou Y H . Colloids Surf. A, 2013,421:44. |
| [47] | Hou Y H, Sun T, Xin F F, Xing P Y, Li S Y, Hao A Y . J. Incl. Phenom. Macrocycl. Chem., 2014,79:133. |
| [48] | Chu X X, Xing P Y, Li S Y, Ma M F, Hao A Y . Colloids Surf. A, 2014,461:11. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0927775714006347 |
| [49] | Saenger W, Jacob J, Gessler K, Steiner T, Hoffmann D, Sanbe H, Koizumi K, Smith S M, Takaha T . Chem. Rev., 1998,5:1787. |
| [50] | Xin F F, Xing P Y, Li S Y, Hou Y H, Hao A Y . RSC Adv., 2013,3:21959. http://xlink.rsc.org/?DOI=c3ra43242d |
| [51] | Chen Y, Zhang Y M, Liu Y . Chem. Commun., 2010,46:5622. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20585706 |
| [52] | Gao Y A, Zhao X Y, Dong B, Zheng L Q, Li N, Zhang S H . J. Phys. Chem. B, 2006,110:8576. https://pubs.acs.org/doi/10.1021/jp057478f |
| [53] | Li Z L, Hao A Y, Hao J C . Colloids Surf. A, 2014,441:8. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0927775713006894 |
| [54] | Xing P Y, Li S Y, Xin F F, Hou Y H, Hao A Y, Sun T, Su J . Carbohydra. Res., 2016,367:18. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23291275 |
| [55] | Li Z L, Zhang B, Jia S H, Ma M F, Hao J C . J. Mol. Liq., 2018,250:19. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0167732217353813 |
| [56] | Kong L, Zhang F, Xing P Y, Chu X X, Hao A Y . Colloids Surf. A, 2017,522:577. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0927775717302510 |
国家自然科学基金项目(21872087)
济宁医学院博士启动基金项目(2017JYQD03)
济宁医学院大学生创新训练计划项目(cx2018022)
/
| 〈 |
|
〉 |