多功能基因递送系统促进内皮细胞增殖
Multifunctional Gene Delivery Systems to Promote the Proliferation of Endothelial Cells
由于自体血管供应不足,人工血管在心血管疾病的临床治疗中发挥着非常重要的作用。人工血管由于表面缺乏活性内皮层,经常面临术后再狭窄等问题,严重限制了其在临床中的应用。人工血管内皮化能够提高其血液相容性并维持其长期通畅率。大量研究表明,多功能基因递送系统可以促进血管内皮细胞增殖,从而实现人工血管快速内皮化。近年来,功能多肽和阳离子聚合物为开发低毒且高效的多功能基因递送系统提供了有效途径。本文详细介绍了目前用于血管内皮细胞基因转染的功能多肽和聚阳离子基因载体,重点阐述了促进内皮细胞增殖的多功能逐级靶向基因递送系统的研究进展,对采用基因转染方式促进人工血管快速内皮化进行了分析和展望。
Artificial vascular grafts play an important role in the clinical treatment of cardiovascular diseases due to the lack of autografts. Artificial vascular grafts, especially for small-diameter artificial vascular grafts, usually encounter the problems such as in-stent restenosis, thus limiting their application in clinical treatment. Endothelialization of artificial vascular grafts can improve their hemocompatibility and maintain their long-term patency. It has been confirmed that multifunctional gene delivery systems can promote the proliferation of vascular endothelial cells(ECs) and help achieve the rapid endothelialization of artificial vascular grafts. Recently, functional peptides and cationic polymers have provided an effective approach for the development of low-toxic and highly efficient multifunctional gene delivery systems. In this review, functional peptides, target genes and polycationic gene carriers used in the transfection of vascular ECs are detailedly introduced. Based on polycationic gene carriers, the current development of multifunctional step-by-step targeting gene delivery systems for promoting the proliferation of ECs and endothelialization are highlighted. Finally, some perspectives on achieving rapid endothelialization via gene transfection are also presented.
人工血管 / 内皮化 / 基因递送系统 / 功能多肽 / 基因载体
artificial vascular graft / endothelialization / gene delivery system / functional peptide / gene carrier
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
|
| [6] |
|
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
|
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
|
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
|
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
|
| [67] |
|
| [68] |
|
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
|
| [73] |
|
| [74] |
|
| [75] |
|
| [76] |
|
| [77] |
|
| [78] |
|
| [79] |
|
| [80] |
|
| [81] |
|
| [82] |
|
| [83] |
|
| [84] |
|
| [85] |
|
| [86] |
|
| [87] |
|
| [88] |
|
| [89] |
|
| [90] |
|
| [91] |
|
| [92] |
|
| [93] |
|
| [94] |
|
| [1] | Benjamin E J, Blaha M J, Chiuve S E, Cushman M, Das S R, Deo R, Ferranti S, Floyd J, Fornage M, Gillespie C, Lsasi C R, Jiménez M C, Jordan L C, Judd S E, Lackland D, Lichtman J H, Lisabeth L, Liu S, Longenecker C T, Mackey R H, Matsushita K, Mozaffarian D, Mussolino M E, Nasir K, Neumar R W, Palaniappan L, Pandey D K, Thiagarajan R R, Reeves M J, Ritchey M, Rodriguez C J, Roth G A, Rosamond W D, Sasson C, Towfighi A, Tsao C W, Turner M B, Virani S S, Jenifer H, Voeks J HS, Willey J Z, Wilkins J T, Wu J, Alger H M, Wong S S, Muntner P . Circulation, 2017,135:e146. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28122885 |
| [2] | Seifu D G, Purnama A, Mequanint K, Mantovani D . Nat. Rev. Cardiol., 2013,10:410. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23689702 |
| [3] | Ward M R, Stewart D J, Kutryk M J B . Catheter Cardiovasc. Intervention, 2007,70:983. |
| [4] | Shin Y M, Lee Y B, Kim S J, Kang J K, Park J C, Jang W, Shin H . Biomacromolecules, 2012,13:2020. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22617001 |
| [5] | Lu S, Zhang P, Sun X, Gong F, Yang S, Shen L, Huang Z, Wang C . ACS Appl. Mater. Interfaces, 2013,5:7360. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23859593 |
| [6] | Bedair T M, ElNaggar M A, Joung Y K, Han D K . J. Tissue Eng., 2017,8:1. |
| [7] | Ren X, Feng Y, Guo J, Wang H, Li Q, Yang J, Hao X, Lv J, Ma N, Li W . Chem. Soc. Rev., 2015,44:5680. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26023741 |
| [8] | Palmaz J C, Benson A, Sprague E A . J. Vasc. Interv. Radiol., 1999,10:439. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10229473 |
| [9] | Mel A, Jell G, Stevens M M, Seifalian A M . Biomacromolecules, 2008,9:2969. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18831592 |
| [10] | Meng S, Liu Z, Shen L, Guo Z, Chou L, Zhong W, Du Q, Ge J . Biomaterials, 2009,30:2276. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19168214 |
| [11] | Taite L J, Yang P, Jun H W, West J L . J. Biomed. Mater. Res. Part B, 2008,84:108. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17497680 |
| [12] | Liu T, Liu S, Zhang K, Chen J Y, Huang N . J. Biomed. Mater. Res. Part A, 2014,102:3754. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24243819 |
| [13] | Lin Q, Ding X, Qiu F, Song X X, Fu G S, Ji J . Biomaterials, 2010,31:4017. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20149438 |
| [14] | Avci-Adali M, Paul A, Ziemer G, Wendel H P . Biomaterials, 2008,29:3936. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18640715 |
| [15] | Zhang M, Wang Z, Wang Z, Feng S, Xu H, Zhao Q, Wang S, Fang J, Qiao M, Kong D . Colloids Surf. B, 2011,85:32. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21123036 |
| [16] | Chuang T W, Masters K S . Biomaterials, 2009,30:5341. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19577800 |
| [17] | Carmeliet P . Nat. Med., 2003,9:653. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12778163 |
| [18] | Sinn P L, Sauter S L, McCray P B . Gene Ther., 2005,12:1089. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16003340 |
| [19] | Grigsby C L, Leong K W . J. R. Soc. Interface, 2010,7:S67. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19734186 |
| [20] | Morille M, Passirani C, Vonarbourg A, Clavreul A, Benoitet J . Biomaterials, 2008,29:3477. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18499247 |
| [21] | Zhou Z, Liu X, Zhu D, Wang Y, Zhang Z, Zhou X, Qiu N, Chen X, Shen Y . Adv. Drug Delivery Rev., 2017,115:115. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28778715 |
| [22] | Liu X, Xiang J, Zhu D, Jiang M, Zhou Z, Tang J, Liu X, Huang Y, Shen Y . Adv. Mater., 2016,28:1743. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26663349 |
| [23] | Yang B, Dong X, Lei Q, Zhuo R, Feng J, Zhang X . ACS Appl. Mater. Interfaces, 2015,7:22084. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26398113 |
| [24] | Wang J, Wu W, Jiang X . Nanomedicine, 2015,10:1149. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25929571 |
| [25] | Zhu Y, Zheng X, Yu B, Yang W, Zhao N, Xu F . Macromol. Biosci., 2014,14:1135. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24789347 |
| [26] | Ping Y, Liu C, Tang G, Li J, Li J, Yang W, Xu F . Adv. Funct. Mater., 2010,20:3106. |
| [27] | Gao Y, Yang C, Liu X, Ma R, Kong D, Shi L . Macromol. Biosci., 2012,12:251. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22076739 |
| [28] | Gao H, Cheng T, Liu J, Liu J, Yang C, Chu L, Zhang Y, Ma R, Shi L . Biomacromolecules, 2014,15:3634. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25308336 |
| [29] | Yang J, Zeng Y, Zhang C, Chen Y, Yang Z, Li Y, Leng X, Kong D, Wei X, Sun H, Song C . Biomaterials, 2013,34:1635. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23199742 |
| [30] | Yin T, He S, Su C, Chen X, Zhang D, Wan Y, Ye T, Shen G, Wang Y, Shi H, Yang L, Wei Y . Mol. Med. Rep., 2015,12:5093. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26239842 |
| [31] | Sun H Y, Wei S P, Xu R C, Xu P X, Zhang W C . Biochem. Biophys. Res. Commun., 2010,395:366. |
| [32] | Luo Y, Hu W, Xu R X, Hou B, Zhang L, Zhang W C . Cell Biol. Int., 2011,35:1153. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21599657 |
| [33] | Wei S P, Huang J, Li Y, Zhao J, Luo Y, Meng X, Sun H Y, Zhou X, Zhang M, Zhang W C . J. Mol. Cell. Cardiol., 2015,87:17. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26268592 |
| [34] | Liddington R C, Ginsberg M H . J. Cell Biol., 2002,158:833. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12213832 |
| [35] | Pierschbacher M, Ruoslahti E . Nature, 1984,309:30. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6325925 |
| [36] | Chollet C, Chanseau C, Remy M, Guignandon A, Bareille R, Labrugère C, Bordenave L, Durrieu M . Biomaterials, 2009,30:711. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19010529 |
| [37] | Humphries M J, Akiyama S K, Komoriya A, Olden K, Yamada K M . J. Cell Biol., 1986,103:2637. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3025221 |
| [38] | Yang J, Khan M, Zhang L, Ren X, Guo J, Feng Y, Wei S, Zhang W . J. Mater. Chem. B, 2015,3:7682. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32264578 |
| [39] | Wei Y, Ji Y, Xiao L L, Lin Q K, Xu J P, Ren K F, Ji J . Biomaterials, 2013,34:2588. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23352039 |
| [40] | Wei Y, Ji Y, Xiao L L, Lin Q K, Ji J . Colloids Surf. B, 2011,84:369. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21333506 |
| [41] | Ji Y, Wei Y, Liu X, Wang J L, Ren K F, Ji J . J. Biomed. Mater. Res. Part A, 2012,100:1387. |
| [42] | Yu S, Gao Y, Mei X, Ren T, Liang S, Mao Z, Gao C . ACS Appl. Mater. Interfaces, 2016,8:29280. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27723284 |
| [43] | Kanie K, Narita Y, Zhao Y, Kuwabara F, Satake M, Honda S, Kaneko H, Yoshioka T, Okochi M, Honda H, Kato R . Biotech. Bioeng., 2012,109:1808. |
| [44] | Kato R, Kaga C, Kanie K, Kunimatsu M, Okochi M, Honda H . Mini-Rev. Org. Chem., 2011,8:171. |
| [45] | Khan M, Yang J, Shi C, Lv J, Feng Y, Zhang W . Acta Biomater., 2015,20:69. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25839123 |
| [46] | Kuwabara F, Narita Y, Yamawaki-Ogata A, Kanie K, Kato R, Satake M, Kaneko H, Oshima H, Usui A, Ueda Y . Ann. Thorac. Surg., 2012,93:156. 119e7bd1-8bde-4a08-9dab-6397e0430666http://dx.doi.org/10.1016/j.athoracsur.2011.07.055 |
| [47] | Zhao J, Li Q, Hao X, Ren X, Guo J, Feng Y, Shi C . J. Mater. Chem. B, 2017,5:8035. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32264643 |
| [48] | Yang B S, Mallick S, Kwon Y E, Kim Y J, Kim G H, Choi J S . Bull. Korean Chem. Soc., 2015,36:2477. |
| [49] | Hu Q, Wang J, Shen J, Liu M, Jin X, Tang G, Chu P K . Biomaterials, 2012,33:1135. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22071097 |
| [50] | Pack D W, Hoffman A S, Pun S, Stayton P S . Nat. Rev. Drug Discovery, 2005,4:581. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16052241 |
| [51] | Zhao B, Zhou Z, Shen Y . Chin. J. Polym. Sci., 2016,34:94. |
| [52] | Liu, Q, Hong C, Pan C . Acta Polym. Sin., 2015,1:15. |
| [53] | Cheng Y . Acta Polym. Sin., 2017,8:1234. |
| [54] | Zhang W, Xu N, Yao Z, Li K, Yu Z, Chen L, Ye W, Deng W . Chin. J. Org. Chem., 2016,36:2039. |
| [55] | Lu Y . Biotechnol. Bull., 2013,2:61. |
| [56] | Zhang Y, Zhou Z . Appl. Chem. Ind., 2018,47:145. |
| [57] | He Y, Cheng G, Xie L, Nie Y, He B, Gu Z . Biomaterials, 2013,34:1235. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23127334 |
| [58] | Xie L, Jiang Q, He Y, Nie Y, Yue D, Gu Z . Biomater. Sci., 2015,3:446. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26222288 |
| [59] | Gu Z, Luo K, She W, Wu Y, He B . Sci. China Chem., 2010,53:458. |
| [60] | Luo K, Li C, Li L, She W, Wang G, Gu Z . Biomaterials, 2012,33:4917. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22484048 |
| [61] | Wei H, Zhang X, Cheng C, Cheng S, Zhuo R . Biomaterials, 2007,28:99. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16959312 |
| [62] | Godbey W T, Wu K K, Mikos A G . J. Control. Release, 1999,60:149. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10425321 |
| [63] | Neu M, Fischer D, Kissel T . J. Gene Med., 2005,7:992. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15920783 |
| [64] | Yang J, Feng Y, Zhang L . Polym. Adv. Technol., 2015,26:1370. |
| [65] | Sim T, Park G, Min H, Kang S, Lim C, Bae S, Lee E S, Youn Y S, Oh K T . J. Bioact. Compat. Polym., 2017,32:280. |
| [66] | Abebe D G, Kandil R, Kraus T, Elsayed M, Merkel O M, Fujiwara T . Macromol. Biosci., 2015,15:698. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25644720 |
| [67] | Li J, Yang G, Feng M, Liang H, Zhang J, Huang D, Deng S, Shen Y . Biotechnol. Bioprocess Eng., 2012,17:1182. |
| [68] | Li Q, Shi C, Zhang W, Behl M, Lendlein A, Feng Y . Adv. Healthcare Mater., 2015,4:1225. |
| [69] | Shi C, Yao F, Huang J, Han J, Li Q, Khan M, Feng Y, Zhang W . J. Mater. Chem. B, 2014,2:1825. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32261519 |
| [70] | Duo X, Li Q, Wang J, Lv J, Hao X, Feng Y, Ren X, Shi C, Zhang W . Langmuir, 2017,33:13315. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29100464 |
| [71] | Shi C, Yao F, Li Q, Khan M, Ren X, Feng Y, Huang J, Zhang W . Biomaterials, 2014,35:7133. dd5d0dee-a88d-423a-91b9-5255c9b48858http://dx.doi.org/10.1016/j.biomaterials.2014.04.110 |
| [72] | Lv J, Yang J, Hao X, Ren X, Feng Y, Zhang W . J. Mater. Chem. B, 2016,4:997. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32263173 |
| [73] | Feng Y, Guo M, Liu W, Hao X, Lu W, Ren X, Shi C, Zhang W . Int. J. Nanomed., 2017,12:137. https://www.dovepress.com/international-journal-of-nanomedicine-journal |
| [74] | Suh W, Han S O, Yu L, Kim S W . Mol. Ther., 2002,6:664. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12409265 |
| [75] | Tian S, Cao D, Zou H, Bai F, Wang Z, Pan S, Feng M . Int. J. Nanomed., 2015,10:5751. |
| [76] | Zhou F, Jia X, Yang Q, Yang Y, Zhao Y, Fan Y, Yuan X . Biomater. Sci., 2016,4:849. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27055482 |
| [77] | Wang H, Feng Y, Yang J, Guo J, Zhang W . J. Mater. Chem. B, 2015,3:3379. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32262332 |
| [78] | Yang J, Liu W, Lv J, Feng Y, Ren X, Zhang W . J. Mater. Chem. B, 2016,4:3365. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32263272 |
| [79] | Hao X, Li Q, Lv J, Yu L, Ren X, Zhang L, Feng Y, Zhang W . ACS Appl. Mater. Interfaces, 2015,7:12128. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26011845 |
| [80] | Shi C, Li Q, Zhang W, Feng Y, Ren X . ACS Appl. Mater. Interfaces, 2015,7:20389. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26373583 |
| [81] | Li Q, Hao X, Lv J, Ren X, Zhang K, Ullah I, Feng Y, Shi C, Zhang W . J. Mater. Chem. B, 2017,5:1673. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32263940 |
| [82] | Lv J, Hao X, Li Q, Akpanyung M, Nejjari A, Neve A L, Ren X, Feng Y, Shi C, Zhang W . Biomater. Sci., 2017,5:511. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28094352 |
| [83] | Wang H, Li Q, Yang J, Guo J, Ren X, Feng Y, Zhang W . J. Mater. Chem. B, 2017,5:1408. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32264633 |
| [84] | Yang J, Hao X, Li Q, Akpanyung M, Nejjari A, Neve A L, Ren X, Guo J, Feng Y, Shi C, Zhang W . ACS Appl. Mater. Interfaces, 2017,9:4485. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28117580 |
| [85] | Duo X, Wang J, Li Q, Neve A L, Akpanyung M, Nejjari A, Ali Z S S, Feng Y, Zhang W, Shi C . Polymers, 2017,9:158. |
| [86] | Jeong C, Yoo J, Lee D Y, Kim Y C . Biomater. Res., 2016,20:28. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27606074 |
| [87] | Wu D, Zhang Y, Xu X, Guo T, Xie D, Zhu R, Chen S, Ramakrishna S, He L . Acta Biomater., 2018,72:266. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29578088 |
| [88] | Aronsohn A I, Hughes J A . J. Drug Targeting, 1998,5:163. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9606006 |
| [89] | Doh K O . J. Microbiol. Biotechnol., 2015,25:788. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25588561 |
| [90] | Zhao W, Liu K, Chen S, Zhu M, Lv H, Hu J, Mao Y . Bio-med. Mater. Eng., 2014,24:1933. |
| [91] | Li Q, Hao X, Zaidi S S A, Guo J T, Ren X K, Shi C C, Zhang W C, Feng Y K . J. Nanobiotechnol., 2018,16:29. |
| [92] | Hao X, Li Q, Guo J T, Ren X K, Feng Y K, Shi C C, Zhang W C . ACS Appl. Mater. Interfaces, 2017,9:35613. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28948764 |
| [93] | Yang J, Li Q, Yang X, Feng Y K, Ren X K, Shi C C, Zhang W C . Macromol. Rapid Commun., 2016,37:1926. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27677898 |
| [94] | Wang J, Zaidi S S A, Hasnain A, Guo J T, Ren X K, Xia S, Zhang W C, Feng Y K . ACS Biomater. Sci. Eng., 2018,4:2155. |
国家重点研发项目(2016YFC1100300)
国家自然科学基金项目(31370969)
国家自然科学基金项目(51673145)
国家自然科学基金项目(51873149)
/
| 〈 |
|
〉 |