电控离子(交换)膜分离技术——从ESIX到ESIPM
高凤凤 , 杨言言 , 杜晓 , 郝晓刚 , 官国清 , 汤兵
化学进展 ›› 2020, Vol. 32 ›› Issue (9) :1344-1351
电控离子(交换)膜分离技术——从ESIX到ESIPM
Electrically Switched Ion Membrane for Ion Selective Separation and Recovery: From ESIX to ESIPM
电控离子膜(Electrically Switched Ion Membrane, ESIM)分离是近年来发展起来的一种新型离子选择性高效分离技术,已被用于多种金属阳离子及阴离子的选择性分离与回收。电控膜分离源于电控离子交换(Electrically Switched Ion Exchange, ESIX)技术,其高效运行依赖于具有离子交换功能的电活性材料(Electroactive Ion Exchange Material, EIXM)。EIXM既能传递电子又能传递离子,通过调节其氧化/还原电位可以控制离子的可逆置入/释放,同时实现目标离子的高效分离和EIXM的再生,因而不产生二次污染。本文从EIXM简介、结构设计与可控合成、各种电控离子选择性分离机制的研究进展以及新型ESIX-ESIM膜组件开发和应用几个方面,分析总结了从最初的ESIX技术到基于ESIX原理的电控离子选择渗透膜(Electrically Switched Ion Permselective Membrane, ESIPM)分离的发展历程。展望未来ESIM分离技术,应针对目标离子的选择性分离要求,设计合成新型结构ESIM材料和研发相关膜组件系统,可望最终实现ESIM技术的工业应用。
Electrically switched ion membrane(ESIM) separation is a novel ion selective separation and recovery technology developed in recent years. To date, the target ion species separated by using ESIM have involved various metal cations and anions. ESIM separation is originated from electrically switched ion exchange(ESIX) technology, whose highly efficient operation depends on the electroactive ion exchange material(EIXM) with unique ion exchange function. Reversible ion loading/unloading can be easily controlled by modulating the redox states of the EIXM with both electronic and ionic conductivity to perform the separation of target ions from mixed solution and regeneration of the matrix. Therefore, the secondary waste is eliminated due to that the chemical regeneration of the ion-exchange matrix is not necessary. This paper begins with a brief introduction of EIXM to the structure design and controllable preparation of membrane/film materials, then the research progress of various mechanisms of ESIX and the development and application of some novel ESIX-ESIM modules are outlined. The development course from intermittent operation of ESIX to electrically switched ion permselective membrane(ESIPM) based on the ESIX principle is summarized. It is necessary to emphasize the design and synthesis of novel structural ESIM materials and the development of the corresponding membrane modules focused on the selective separation of target ions, then finally the industrial application of ESIM could be realized.
1 Introduction
2 Design, structure and controllable preparation of EIXM
3 Electrically switched ion exchange/separation mechanism
3.1 Traditional ESIX mechanism
3.2 ESIX-PTPS mechanism
3.3 ESIX-IIP coupling mechanism
3.4 ESIX-pH conversion mechanism
3.5 Electrically switched ion permselective membrane separation mechanism
4 Membrane modules development and application
5 Conclusion and outlook
电控离子膜 / 离子交换 / 电活性材料 / 选择渗透性 / 膜分离 / 分离机理 / 膜组件
electrically switched ion membrane / ion exchange / electroactive material / permselectivity / membrane separation / separation mechanism / membrane module
| [1] |
王忠德( |
| [2] |
郝晓刚( |
| [3] |
|
| [4] |
肖俊强( |
| [5] |
|
| [6] |
杨言言( |
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
|
| [10] |
鞠健( |
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
|
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
陈如意( |
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
郝晓刚( |
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
李越( |
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
李越( |
| [49] |
李慧( |
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
孙斌( |
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
郝晓刚( |
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
郝晓刚( |
| [67] |
张忠林( |
| [68] |
郝晓刚( |
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [1] | 王忠德( Wang Z D ), 郝晓刚(Hao X G), 杜晓(Du X). 电控离子交换技术及应用(Electrically Switched Ion Exchange Technology and Its Application). 北京:化学工业出版社(Beijing: Chemical Industry Press), 2017, 1. |
| [2] | 郝晓刚( Hao X G ), 杜晓(Du X), 张权 104264206A, 2015. |
| [3] | Li N , Li Z J , Yuan J H , Hu J G , Miao J G , Zhang Q X , Niu L , Song J X. Electrochim. Acta, 2012, 72: 150. |
| [4] | 肖俊强( Xiao J G ), 郝晓刚(Hao X G). 化学进展(Progress in Chemistry), 2010, 22(12): 2420. |
| [5] | Liu D F , Sun S Y , Yu J G. Chem. Eng. J., 2018, 377: 119825. |
| [6] | 杨言言( Yang Y Y ), 张贝蕾(Zhang B L), 杜晓(Du X), 郝晓刚(Hao X G). 水处理技术(Technology of Water Treatment), 2019, 45(11): 42. |
| [7] | Sun B , Hao X G , Wang Z D , Guan G Q , Zhang Z L , Li Y B , Liu S B. J Hazard Mater., 2012, 233/234: 177. |
| [8] | Lin Y H , Cui X L , Bontha J. Environ. Sci. Technol., 2006, 40: 4004. |
| [9] | Zhang P L , Zheng J L , Zheng J L , Du X , Gao F F , Hao X G , Guan G Q , Li C C , Liu S B. Ind. Eng. Chem. Res., 2016, 55: 6194. |
| [10] | 鞠健( Ju J ), 郝晓刚(Hao X G), 张忠林(Zhang Z L), 刘世斌(Liu S B), 孙彦平(Sun Y P). 无机材料学报(Journal of Inorganic Materials), 2008, 23(6): 1115. |
| [11] | Du X , Sun X L , Zhang H , Wang Z D , Hao X G , Guan G Q , Abudula A. Electrochim. Acta, 2015, 176: 1313. |
| [12] | Du X , Zhang H , Hao X G , Guan G Q , Abudula A. ACS Appl.Mater. Interfaces, 2014, 6: 9543. |
| [13] | Du X , Zhang D , Ma X L , Qiao W L , Wang Z D , Hao X G , Guan G Q. Electrochim. Acta, 2018, 282: 384. |
| [14] | Wang Z D , Ma Y , Hao X G , Huang W , Guan G Q , Abuliti A. Electrochim. Acta, 2014, 130: 40. |
| [15] | Liu M M , Du X , Gao F F , Luo J H , Wang Q , Liu F F , Chang L T , Hao X G. J. Solid State Electr., 2019, 23: 2541. |
| [16] | 陈如意( Chen R Y ), 张朋乐(Zhang P L), 廖森梁(Liao S L), 李馨然(Li X R), 王忠德(Wang Z D), 郝晓刚(Hao X G). 电化学(Journal of Electrochemistry), 2015, 21: 344. |
| [17] | Luo J H , Du X , Gao F F , Yang Y Y , Hao X Q , Li S S , Hao X G , Tang K Y , Guan G Q. Chem. Eng. J., 2020, 380: 122529. |
| [18] | Yang Y Y , Du X , An X W , Ding S Q , Liu F F , Zhang Z L , Ma X L , Hao X G , Guan G Q , Zhang H. J. Colloid Interface Sci., 2018, 523: 159. |
| [19] | Zhang S , Shao Y , Liu J , Aksay I A , Lin Y H. ACS Appl.Mater. Interfaces, 2011, 3(9): 3633. |
| [20] | Cui H , Qian Y , An H , Sun C C , Zhai J P , Li Q. |
| [21] | Yang Y Y , Du X , Abuliti A , Zhang Z L , Ma X L , Tang K Y , Hao X G , Guan G Q. Sep. Purif. Technol., 2019, 223: 154. |
| [22] | Wang J , Gao F F , Du X , Ma X L , Hao X G , Ma W B , Wang K Z , Guan G Q , Abuliti A. Electrochim. Acta, 2019, 135288. |
| [23] | Du X , Hao X , Wang Z D , Guan G Q. J. Mater. Chem. A, 2016, 4: 6236. |
| [24] | 郝晓刚( Hao X G ), 郭金霞(Guo J X), 张忠林(Zhang Z L), 刘世斌(Liu S B), 孙彦平(Sun Y P). 化工学报(Journal of Chemical Industry and Engineering(China)), 2005, 56(12): 2380. |
| [25] | Hao X G , Schwartz D T. Chem. Mater., 2005, 17: 5831. |
| [26] | Hao X G , Li Y G , Pritzker M. Sep. Purif. Technol., 2008, 63: 407. |
| [27] | Hao X G , Yan T , Wang Z D , Liu S B , Liang Z H , Shen Y H , Pritzker M. Thin Solid Films, 2012, 520: 2438. |
| [28] | Du X , Hao X G , Wang Z D , Ma X L , Guan G Q , Abuliti A , Ma G Z , Liu S B. Synth. Met., 2013, 175: 138. |
| [29] | Li Y , Zhao K , Du X , Wang Z D , Hao X G , Liu S B , Guan G Q. Synth. Met., 2012, 162: 107. |
| [30] | Chen W , Xia X H. Adv. Funct. Mater., 2007, 17: 2943. |
| [31] | Hao G X , Guo J X , Liu S B , Sun Y P. Trans. Nonferrous Met.Soc. China, 2006, 16: 556. |
| [32] | Takei T , Yonesaki Y , Kumada N , Kinomura N. Langmuir, 2008, 24: 8554. |
| [33] | Wang Z D , Feng Y T , Hao X G , Huang W , Feng X S. J. Mater. Chem. A, 2014, 2: 10263. |
| [34] | Wang Z D , Feng Y T , Hao X G , Huang W , Guan G Q , Abudula A. J. Hazard. Mater., 2014, 274: 436. |
| [35] | Zhang Q , Du X , Ma X L , Hao X G , Guan G Q , Wang Z D , Xue C F , Zhang Z L , Zuo Z J. J. Hazard. Mater., 2015, 289: 91. |
| [36] | Lilga M A , Orth R J , Sukamto J P H, Haight S M, Schwartz D T. Sep. Purif. Technol., 1997, 11: 147. |
| [37] | Jeerage K M , Schwartz D T. Sep. Sci. Technol., 2000, 35: 2375. |
| [38] | Li N , Li Z J , Yuan J H , Hu J G , Miao J G , Zhang Q X , Niu L , Song J X. Electrochim. Acta, 2012, 72: 150. |
| [39] | Jin X L , Huang L , Yu S , Ye M N , Yuan J H , Shen J F , Fang K M , Weng X X. Sep. Purif. Technol., 2019, 209: 65. |
| [40] | Su J Y , Jin G P , Chen T , Liu X D , Chen C N , Tian J J. Electrochim. Acta, 2017, 230: 399. |
| [41] | Chen R Z , Tanaka H , Kawamoto T , Asai M , Fukushima C , Na H , Kurihara M , Watanabe M , Arisaka M , Nankawa T. Electrochim. Acta, 2013, 87: 119. |
| [42] | Weidlich C , Mangold K M , Jüttner K. Electrochim. Acta, 2005, 50: 1547. |
| [43] | 李越( Li Y ), 李慧(Li H), 郝晓刚(Hao X G), 张忠林(Zhang Z L), 梁镇海(Liang Z H), 刘世斌(Liu S B). 化工学报(Journal of Chemical Industry and Engineering(China)), 2010, 61(S1): 56. |
| [44] | Du X , Guan G Q , Li X M , Jagadale A D , Ma X L , Wang Z D , Hao X G , Abudula A. J. Mater. Chem. A, 2016, 4: 13989. |
| [45] | Guo Z Z , Shams M , Zhu C Z , Shi Q R , Tian Y H , Engelhard M H , Du D , Chowdhury I , Lin Y H. Environ. Sci. Technol., 2019, 53: 2612. |
| [46] | Weidlich C , Mangold K M. Electrochim. Acta, 2005, 50: 5247. |
| [47] | Cui H , Li Q , Qian Y , Tang R , An H , Zhai J P. Water Res., 2011, 45: 5736. |
| [48] | 李越( Li Y ), 郝晓刚(Hao X G), 王忠德(Wang Z D), 张忠林(Zhang Z L), 梁镇海(Liang Z H), 刘世斌(Liu S B). 化工学报(Journal of Chemical Industry and Engineering(China)), 2010, 61(S1): 120. |
| [49] | 李慧( Li H ), 李越(Li Y), 郝晓刚(Hao X G), 张忠林(Zhang Z L), 刘世斌(Liu S B). 高等学校化学学报(Chemical Journal of Chinese Universities), 2011, 32(7): 1645 |
| [50] | Du X , Zhang Q , Qiao W L , Sun X L , Ma X L , Hao X G , Wang Z D , Abudula A , Guan G Q. Chem. Eng. J., 2016, 302: 516. |
| [51] | Kang C C , Li W M , Tan L , Li H , Wei C H , Tang Y W. J. Mater. Chem. A, 2013, 1: 7147. |
| [52] | Le X T , Viel P , Sorin A , Jegou P , Palacin S. Electrochim. Acta, 2009, 54: 6089. |
| [53] | Le X T , Viel P , Jegou P , Sorin A , Palacin S. Sep. Purif. Technol., 2009, 69: 135. |
| [54] | Gao F F , Du X , Hao X G , Li S S , Zheng J L , Yang Y Y , Han N C , Guan G Q. Electrochim. Acta, 2017, 236: 434. |
| [55] | Gao F F , Du X , Hao X G , Li S S , Zheng J L , Yang Y Y , Han N C , Guan G Q. J. Membr. Sci., 2017, 535: 20. |
| [56] | Gao F F , Du X , Hao X G , Li S S , An X W , Liu M M , Han N C , Wang T H , Guan G Q. Chem. Eng. J., 2017, 328: 293. |
| [57] | Gao F F , Du X , Hao X G , Ma X L , Chang L T , Han N C , Guan G Q , Tang K Y. Chem. Eng. J., 2020, 380: 122413. |
| [58] | 孙斌( Sun B ), 郝晓刚(Hao X G), 王忠德(Wang Z D), 张忠林(Zhang Z L). 化工进展(Chemical Industry and Engineering Progress), 2011, 30(S1): 25. |
| [59] | Sun B , Hao X G , Wang Z D , Zhang Z L , Liu S B , Guan G Q. Chinese J. Chem. Eng., 2012, 20(5): 837. |
| [60] | Liao S L , Xue C F , Wang Y H , Zheng J L , Hao X G , Guan G Q , Abuliti A , Zhang H , Ma G Z. Sep. Purif. Technol., 2015, 139: 63. |
| [61] | 郝晓刚( Hao X G ), 韩念琛(Han N C), 孙斌 102583664B, 2012. |
| [62] | Saleh M M. Desalination, 2009, 235: 319. |
| [63] | Price W E , Too C Q , Wallace G G , Zhou D. , Synth. Met. 1999, 102: 1338. |
| [64] | Davey J M , Ralph S F , Too C O , Wallace G G , Partridge A C. React. Funct. Polym., 2001, 49: 87. |
| [65] | Akieh M N , Ralph S F , Bobacka J , Ivaska A. J. Membrane Sci., 2010, 354: 162. |
| [66] | 郝晓刚( Hao X G ), 郑君兰(Zheng J L), 孙斌 102718292B, 2012. |
| [67] | 张忠林( Zhang Z L ), 郝晓刚(Hao X G), 郑君兰 104587835A, 2015. |
| [68] | 郝晓刚( Hao X G ), 杜晓(Du X), 蔡富刚 105948188A, 2016. |
| [69] | Zhang H C , Hou J , Hu Y X , Wang P Y , Ou R , Jiang L , Liu Z J , Freeman B D , Hill A J , Wang H T. Sci. adv., 2018,4(2): eaaq0066. |
| [70] | Lu P , Liu Y , Zhou T , Wang, Q, Li Y S. J. Membrane Sci.,2018, 567: 89. |
| [71] | Anasori B , Lukatskaya M R , Gogotsi Y. Nat. Rev. Mater, 2017, 2(2): 16098. |
* 国家重点研发计划政府间国际科技创新合作重点专项项目(2017YFE0129200)
国家自然科学基金项目(21276173, 21476156, 21576184, 21706181, 21776191)
山西省自然科学基金项目(201901D211054)
/
| 〈 |
|
〉 |