无溶剂或少溶剂的固态化学反应
Solvent-Free or Less-Solvent Solid State Reactions
根据热力学,固态化学反应一般具有一旦发生就必完全的特征;但在固体之间存在组成可连续变化的溶液(固熔体)时,固态化学反应体系有可能出现化学平衡。固态化学反应还可能导致立体选择性产物、产物颗粒不易长大、最低反应温度等特征。本文特别指出,为了促进固态化学反应快速、有效、安全地发生,可使用少量溶剂而不用担心固态化学反应无平衡特征的丧失,同时获得良好流动性的反应物浆料,并因此能使用适当的搅拌技术来促进反应;其次,任何复杂的固态化学反应都可以分解成若干双组分反应,可以按一定步骤实现复杂化合物的合成或装配。因此,研究固态化学反应可能会产生更加绿色的化学过程,具有非常现实的理论和应用价值。本文以固态配位化学反应为例来说明如上理论推演结果。这里,固态配位化学反应是固体无机金属化合物与固体有机或无机配体之间的化学反应,它们与固态有机化学反应一样,可以在室温~300 ℃的温度下、不存在任何溶剂的情况下发生。
According to thermodynamics, solid state reactions will generally proceed to their 100% completion once they start; however, they may stop at the equilibrium state in case that there is a solid solution with continuously changing concentration. Solid state reactions also have the following characteristics:(1) they could produce stereoselective products;(2) the particle size of the products could be very small(nano-sized);(3) there is the lowest temperature for the reaction to be initiated. Here, it is particularly pointed out that a little solvent can be employed to accelerate solid state reactions with consequent safety and effectivity, but not the equilibrium; also, the solvent can make the solid mixture more fluidized, thus the mass transportation can be speeded up by a proper blender. In addition, solid state reactions can be used to assemble materials step by step, since any complex reactions can be decomposed to a series of reactions of two reactants. Consequently, studies on solid state reactions can lead to greener chemical processes. All those are demonstrated in this paper with solid state coordination reactions, which are the reactions of solid inorganic metal compounds and solid organic or inorganic ligands. The solid state coordination reactions are well known that they take place at near room temperature up to 300 ℃ without the help of solvents, just like the solid state organic reactions.
1 Introduction: how to develop a greener chemical process
1.1 Definition of greener chemical process
1.2 Greener chemical processes based on solid-state reactions
1.3 Brief history of solid-state coordination reactions
2 Physical chemistry of solid-state reactions
2.1 Thermodynamics of solid-state reactions
2.2 Thermodynamics of less solvent reactions
2.3 Kinetics of solid-state reactions
3 Syntheses based on solid-state coordination reactions
3.1 Syntheses based on non-solvation
3.2 Syntheses of nanoparticles based on diffusion difficulty in solids
4 Less solvent reactions and their applications in industrialization of solid-state reactions at near room temperatures
4.1 Examples of a few less solvent reactions
4.2 Problems in industrialization of solid-state reactions at near room temperatures
5 Conclusion and outlook
凝聚态化学 / 固态配位化学反应 / 少溶剂反应 / 绿色化学
condensed state chemistry / solid state coordination reaction / less solvent reaction / green chemistry
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
李道华(Li D H), 叶向荣(Ye X R), 忻新泉(Xin X Q). 化学研究与应用(Chemical Research and Application), 1999,11(4):415. |
| [6] |
李道华(Li D H), 叶向荣(Ye X R), 忻新泉(Xin X Q). 应用化学(Chinese Journal of Applied Chemistry), 1999,16(5):97. |
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
余富朝(Yu F Z), 严胜骄(Yan S J), 林军(Lin J). 有机化学(Chin. J. Org. Chem.), 2010,30(10):1421. |
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
杨翠凤(Yang C F), 刘文(Liu W), 林双政(Lin S Z), 徐泽刚(Xu Z G), 陈涛(Chen T), 卫天琪(Wei T Q), 李秉擘(Li B B). 合成化学(Chin. J. Syn. Chem.), 2016,24(5):464. |
| [13] |
|
| [14] |
忻新泉(Xin X Q), 郑丽敏(Zheng L M). 大学化学(University Chemistry), 1994,9(6):1. |
| [15] |
龙德良(Long D L), 梁斌(Liang B), 忻新泉(Xin X Q). 应用化学(Chinese Journal of Applied Chemistry), 1996,13(6):1. |
| [16] |
雷立旭(Lei L X), 忻新泉(Xin X Q). 化学通报(Chemistry Bulletin), 1997,(2):1. |
| [17] |
周益明(Zhou Y M), 忻新泉(Xin X Q). 无机化学学报(Chin. J. Inorg. Chem.), 1999,15(3):273. |
| [18] |
金春飞(Jin C F), 景苏(Jing S), 忻新泉(Xin X Q). 无机化学学报(Chin. J. Inorg. Chem.), 2002,18(9):859. |
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
忻新泉(Xin X Q), 汪信(Wang X), 张雪芹(Zhang X Q), 戴安邦(Dai A B). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 1982,40(12):1111. |
| [31] |
袁进华(Yuan J H), 忻新泉(Xin X Q), 戴安邦(Dai A B), 张毓昌(Zhang Y C). 无机化学学报(Chinese Journal of Inorganic Chemistry), 1988,4(2):82. |
| [32] |
|
| [33] |
景苏(Jing S), 忻新泉(Xin X Q). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 1995,53(1):26. |
| [34] |
李道华(Li D H), 忻新泉(Xin X Q). 无机化学学报(Chinese Journal of Inorganic Chemistry), 2004,20(7):873. |
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
赖芝(Lai Z), 忻新泉(Xin X Q), 周衡南(Zhou H N). 无机化学学报(Chinese Journal of Inorganic Chemistry), 1997,13(3):330. |
| [39] |
周益明(Zhou Y M), 叶向荣(Ye X R), 李道华(Li D H), 忻新泉(Xin X Q). 高等学校化学学报(Chemical Journal of Chinese Universities), 1999,20(3):361. |
| [40] |
贾殿赠(Jia D Z), 李昌雄(Li C X), 忻新泉(Xin X Q). 应用化学(Chinese Journal of Applied Chemistry), 1993,10(1):110. |
| [41] |
|
| [42] |
李昌雄(Li C X), 忻新泉(Xin X Q). 科学通报(Chin. Sci. Bull.), 1995,39(23):2204. |
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
朱慧珍(Zhu H Z), 丛蓉娟(Cong R J), 忻新泉(Xin X Q), 戴安邦(Dai A B), 段永恒(Duan Y H), 马礼敦(Ma L D). 无机化学学报(Chinese Journal of Inorganic Chemistry), 1988,4(3):1. |
| [47] |
刘世雄(Liu S X), 黄金陵(Huang J L), 高逢君(Gao F J), 朱慧珍(Zhu H Z), 忻新泉(Xin X Q). 高等学校化学学报(Chemical Journal of Chinese Universities), 1990,11(7):667. |
| [48] |
|
| [49] |
郎建平(Lang J P), 忻新泉(Xin X Q). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 1996,54(5):461. |
| [50] |
|
| [51] |
张有才(Zhang Y C), 梁凯(Liang K), 陈秋云(Chen Q Y), 郑和根(Zheng H G), 忻新泉(Xin X Q). 无机化学学报(Chin. J. Inorg. Chem.), 2005,21(6):783. |
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
张蔚玲(Zhang W L), 郑丽敏(Zheng L M), 雷立旭(Lei L X), 忻新泉(Xin X Q). 高等学校化学学报(Chemical Journal of Chinese Universities), 1994,15(10):1443. |
| [55] |
|
| [56] |
陈金喜(Chen J X), 潘涛(Pan T), 刘明光(Liu M GZZ), 林少凡(Lin S F), 忻新泉(Xin X Q). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 2002,60(1):60. |
| [57] |
贾殿赠(Jia D Z), 忻新泉(Xin X Q). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 1993,51(4):358. |
| [58] |
成全(Cheng Q), 贾殿赠(Jia D Z), 缪强(Miao Q), 忻新泉(Xin X Q). 应用化学(Chinese Journal of Applied Chemistry), 1991,8(5):77. |
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
|
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
杨彧(Yang Y), 贾殿赠(Jia D Z), 葛炜炜(Ge W W), 金春飞(Jin C F), 忻新泉(Xin X Q). 无机化学学报(Chin. J. Inorg. Chem.), 2004,20(8):881. |
| [67] |
|
| [68] |
|
| [69] |
沈茹娟(Shen R J), 贾殿赠(Jia D Z), 梁凯(Liang K), 忻新泉(Xin X Q), 王疆瑛(Wang J Y). 无机化学学报(Chin. J. Inorg. Chem.), 2000,16(6):906. |
| [70] |
|
| [71] |
雷立旭(Lei L X), 范珍珍(Fan Z Z), 李小恒(Li X H). CN201710601232 6, 2017. |
| [72] |
雷立旭(Lei L X), 张东(Zhang D), 邰建(Tai J) 魏会敏(Wei H M), 范珍珍(Fan Z Z), 周言庆(Zhou Y Q). CN201810418574. 9, 2019. |
| [1] | Galuszka A, Migaszewski Z, Namiesnik J. Trac-Trends Anal.Chem., 2013,50:78. |
| [2] | Anastas P, Eghbali N. Chem. Soc. Rev., 2010,39(1):301. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20023854 |
| [3] | Kaupp G. Top. Curr.Chem., 2005. 254:95. |
| [4] | Tanaka K, Toda F. Chem. Rev., 2000,100(3):1025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11749257 |
| [5] | 李道华(Li D H), 叶向荣(Ye X R), 忻新泉(Xin X Q). 化学研究与应用(Chemical Research and Application), 1999,11(4):415. |
| [6] | 李道华(Li D H), 叶向荣(Ye X R), 忻新泉(Xin X Q). 应用化学(Chinese Journal of Applied Chemistry), 1999,16(5):97. |
| [7] | Guillena G, del Carmen Hita M, Najera C, Viozquez S F. Org. Chem., 2008,73(15):5933. https://pubs.acs.org/doi/10.1021/jo800773q |
| [8] | Walsh P J, Li H, Anaya de Parrodi C. Chem. Rev., 2007,107(6):2503. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17530908 |
| [9] | 余富朝(Yu F Z), 严胜骄(Yan S J), 林军(Lin J). 有机化学(Chin. J. Org. Chem.), 2010,30(10):1421. |
| [10] | Kalita P, Kumar R. Micro. Meso. Mater., 2012,149(1):1. |
| [11] | Singh M S, Chowdhury S. RSC Advances, 2012,2(11):4547. |
| [12] | 杨翠凤(Yang C F), 刘文(Liu W), 林双政(Lin S Z), 徐泽刚(Xu Z G), 陈涛(Chen T), 卫天琪(Wei T Q), 李秉擘(Li B B). 合成化学(Chin. J. Syn. Chem.), 2016,24(5):464. |
| [13] | Sarkar A, Santra S, Kundu S K, Hajra A, Zyryanov G V, Chupakhin O N, Charushin V N, Majee A. Green Chem., 2016,18(16):4475. |
| [14] | 忻新泉(Xin X Q), 郑丽敏(Zheng L M). 大学化学(University Chemistry), 1994,9(6):1. |
| [15] | 龙德良(Long D L), 梁斌(Liang B), 忻新泉(Xin X Q). 应用化学(Chinese Journal of Applied Chemistry), 1996,13(6):1. |
| [16] | 雷立旭(Lei L X), 忻新泉(Xin X Q). 化学通报(Chemistry Bulletin), 1997,(2):1. |
| [17] | 周益明(Zhou Y M), 忻新泉(Xin X Q). 无机化学学报(Chin. J. Inorg. Chem.), 1999,15(3):273. |
| [18] | 金春飞(Jin C F), 景苏(Jing S), 忻新泉(Xin X Q). 无机化学学报(Chin. J. Inorg. Chem.), 2002,18(9):859. |
| [19] | Adell B.Z. Anorg. Allg. Chem., 1952,271:49. |
| [20] | Wendlandt W W, Stembridge C H. Inorg. Nucl. Chem., 1965,27(3):575. |
| [21] | Baker D J, Hauge S, Gerloch M, Lewis J. J. Chem. Soc. A, 1969,(8):1322. |
| [22] | Udupa M R, Aravamudan G. Curr. Sci., 1969,38(1):14. |
| [23] | Kutal C, Bailar J C. Phys. Chem., 1972,76(1):119. |
| [24] | Hennig H, Hempel K, Thomas P.Z. Chem., 1973,13(11):438. |
| [25] | Tsuchiya R, Murakami T, Kyuno E. Bull. Chem. Soc. Jap., 1973,46(10):3119. http://www.journal.csj.jp/doi/10.1246/bcsj.46.3119 |
| [26] | Tanaka K, Miyauchi Y, Tanaka T. Inorg. Chem., 1975,14(7):1545. https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ic50149a020 |
| [27] | Tsuchiya R, Uehara A, Otsuka K, Kyuno E. Chem. Lett., 1974,(8):833. |
| [28] | D’Ascenzo G, Ceipidor U B, Marino A. Thermochim. Acta, 1976,16(1):69. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0040603176850447 |
| [29] | Hennig H, Hempel K, Ackermann M, Thomas P.Z. Anorg. Allg. Chem., 1976,422(1):65. |
| [30] | 忻新泉(Xin X Q), 汪信(Wang X), 张雪芹(Zhang X Q), 戴安邦(Dai A B). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 1982,40(12):1111. f08de6e0-615e-46f1-8992-3ae3ef922b0bhttp://sioc-journal.cn/Jwk_hxxb/CN/abstract/abstract342167.shtml |
| [31] | 袁进华(Yuan J H), 忻新泉(Xin X Q), 戴安邦(Dai A B), 张毓昌(Zhang Y C). 无机化学学报(Chinese Journal of Inorganic Chemistry), 1988,4(2):82. bf2558f6-2df9-4d58-9cfd-ae129c2f3c86http://www.wjhxxb.cn/wjhxxbcn/ch/reader/view_abstract.aspx?file_no=19880211&flag=1 |
| [32] | Cohn G. Chem. Rev., 1948,42(3):527. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18871233 |
| [33] | 景苏(Jing S), 忻新泉(Xin X Q). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 1995,53(1):26. 7f33dc21-a400-4661-9225-1c910b689edchttp://sioc-journal.cn/Jwk_hxxb/CN/abstract/abstract328650.shtml |
| [34] | 李道华(Li D H), 忻新泉(Xin X Q). 无机化学学报(Chinese Journal of Inorganic Chemistry), 2004,20(7):873. fb322518-6a15-4fbe-82c0-72b61653a276http://www.wjhxxb.cn/wjhxxbcn/ch/reader/view_abstract.aspx?file_no=20040724&flag=1 |
| [35] | Hedvall J A. Z. Anorg. Allg. Chem., 1916,96(1):64. |
| [36] | Tammann G, Mansurl Q A. Z. Anorg. Allg. Chem., 1923,126(1/2):119. |
| [37] | Tammann G.Z Anorg. Allg. Chem., 1925,149(1/3):21. |
| [38] | 赖芝(Lai Z), 忻新泉(Xin X Q), 周衡南(Zhou H N). 无机化学学报(Chinese Journal of Inorganic Chemistry), 1997,13(3):330. |
| [39] | 周益明(Zhou Y M), 叶向荣(Ye X R), 李道华(Li D H), 忻新泉(Xin X Q). 高等学校化学学报(Chemical Journal of Chinese Universities), 1999,20(3):361. |
| [40] | 贾殿赠(Jia D Z), 李昌雄(Li C X), 忻新泉(Xin X Q). 应用化学(Chinese Journal of Applied Chemistry), 1993,10(1):110. |
| [41] | Li C X, Lei L X, Xin X Q. 科学通报(Chin. Sci. Bull.), 1994. 39:349. |
| [42] | 李昌雄(Li C X), 忻新泉(Xin X Q). 科学通报(Chin. Sci. Bull.), 1995,39(23):2204. |
| [43] | Lei L X, Xin X Q. Solid State Chem., 1995,119(2):299. |
| [44] | Lei L X, Xin X Q. Thermochim. Acta, 1996,273:61. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0040603195026835 |
| [45] | Lei L X, Jing S, Walton R I, Xin X Q, O’Hare D. J. Chem. Soc., Dalton Trans., 2002,(18):3477. |
| [46] | 朱慧珍(Zhu H Z), 丛蓉娟(Cong R J), 忻新泉(Xin X Q), 戴安邦(Dai A B), 段永恒(Duan Y H), 马礼敦(Ma L D). 无机化学学报(Chinese Journal of Inorganic Chemistry), 1988,4(3):1. 72be61e6-9467-47e5-bd91-790e9a9d630chttp://www.wjhxxb.cn/wjhxxbcn/ch/reader/view_abstract.aspx?file_no=19880301&flag=1 |
| [47] | 刘世雄(Liu S X), 黄金陵(Huang J L), 高逢君(Gao F J), 朱慧珍(Zhu H Z), 忻新泉(Xin X Q). 高等学校化学学报(Chemical Journal of Chinese Universities), 1990,11(7):667. 2b2de9ac-d21f-4f7b-806b-748dcb87762dhttp://www.cjcu.jlu.edu.cn/CN/abstract/abstract21653.shtml |
| [48] | Muller A, Bogge H, Schimanski U. Inorganica Chimica Acta-Articles, 1983,69:5. |
| [49] | 郎建平(Lang J P), 忻新泉(Xin X Q). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 1996,54(5):461. a39ab69c-35a0-4062-8000-e7c16637b2ddhttp://sioc-journal.cn/Jwk_hxxb/CN/abstract/abstract327834.shtml |
| [50] | Li J G, Xin X Q, Zhou Z Y, Yu K B. J. Chem. Soc., Chem. Commun, 1991,(4):249. |
| [51] | 张有才(Zhang Y C), 梁凯(Liang K), 陈秋云(Chen Q Y), 郑和根(Zheng H G), 忻新泉(Xin X Q). 无机化学学报(Chin. J. Inorg. Chem.), 2005,21(6):783. dbec7d8e-b634-4c7a-91cc-251896474b92http://www.wjhxxb.cn/wjhxxbcn/ch/reader/view_abstract.aspx?file_no=20050601&flag=1 |
| [52] | Hou H W, Xin X Q, Shi S. Coord. Chem. Rev., 1996,153:25. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0010854595012249 |
| [53] | Yao X B, Zheng L M, Xin X Q. Solid State Chem., 1995,117(2):333. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022459685712819 |
| [54] | 张蔚玲(Zhang W L), 郑丽敏(Zheng L M), 雷立旭(Lei L X), 忻新泉(Xin X Q). 高等学校化学学报(Chemical Journal of Chinese Universities), 1994,15(10):1443. d59dc3e0-ac7b-43b4-b8a1-a504b8a08d68http://www.cjcu.jlu.edu.cn/CN/abstract/abstract19800.shtml |
| [55] | Liang B, Dai Q, Xin X Q. Synth. React. Inorg. Met.-Org. Chem., 1998,28(2):165. http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00945719809351896 |
| [56] | 陈金喜(Chen J X), 潘涛(Pan T), 刘明光(Liu M GZZ), 林少凡(Lin S F), 忻新泉(Xin X Q). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 2002,60(1):60. 2faa9510-7775-4ae4-b75e-9dbcdf98dcfehttp://sioc-journal.cn/Jwk_hxxb/CN/abstract/abstract335517.shtml |
| [57] | 贾殿赠(Jia D Z), 忻新泉(Xin X Q). 化学学报(Acta Chimica Sinica), 1993,51(4):358. 60180af1-4ddd-42a0-932f-8a752bdd3c87http://sioc-journal.cn/Jwk_hxxb/CN/abstract/abstract329681.shtml |
| [58] | 成全(Cheng Q), 贾殿赠(Jia D Z), 缪强(Miao Q), 忻新泉(Xin X Q). 应用化学(Chinese Journal of Applied Chemistry), 1991,8(5):77. |
| [59] | Matsuda R. Bull. Chem. Soc. Jpn., 2013,86(10):1117. http://www.journal.csj.jp/doi/10.1246/bcsj.20130157 |
| [60] | Kole G K, Vittal J J. Chem. Soc. Rev., 2013,42(4):1755. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23034597 |
| [61] | Lang J P, Liu J, Chen M Q, Lu J M, Bian G Q, Xin X Q. J. Chem. Soc. ,Chem. Commun., 1994,(23):2665. |
| [62] | Chen J, Yin P, Zhang Q, Li C, Xin X. Spectrochim. Acta, Part A, 2001,57A(12):2485. |
| [63] | Chen J, Zhang R. Chem. Let., 2011,40(1):56. http://www.journal.csj.jp/doi/10.1246/cl.2011.56 |
| [64] | Chen J X(陈金喜), Zhang R B(张若冰). 东南大学学报,自然科学版(Journal of Southeast University (Natural Science Edition)), 2011,41(4):889. |
| [65] | Pichon A, James S L. Crystengcomm, 2008,10(12):1839. http://xlink.rsc.org/?DOI=b810857a |
| [66] | 杨彧(Yang Y), 贾殿赠(Jia D Z), 葛炜炜(Ge W W), 金春飞(Jin C F), 忻新泉(Xin X Q). 无机化学学报(Chin. J. Inorg. Chem.), 2004,20(8):881. b719f42d-283e-4831-b06f-2bccea2817cbhttp://www.wjhxxb.cn/wjhxxbcn/ch/reader/view_abstract.aspx?file_no=20040801&flag=1 |
| [67] | Ye X R, Jia D Z, Yu J Q, Xin X Q, Xue Z L. Adv. Mater., 1999,11(11):941. http://doi.wiley.com/10.1002/%28ISSN%291521-4095 |
| [68] | Xu J F, Ji W, Shen Z X, Tang S H, Ye X R, Jia D Z, Xin X Q. Solid State Chem., 1999,147(2):516. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022459699984098 |
| [69] | 沈茹娟(Shen R J), 贾殿赠(Jia D Z), 梁凯(Liang K), 忻新泉(Xin X Q), 王疆瑛(Wang J Y). 无机化学学报(Chin. J. Inorg. Chem.), 2000,16(6):906. 18fec11f-4144-43a6-9986-65f53d077167http://www.wjhxxb.cn/wjhxxbcn/ch/reader/view_abstract.aspx?file_no=20000608&flag=1 |
| [70] | Li F, Chen L Y, Chen Z Q, Xu J Q, Zhu J M, Xin X Q. Mater. Chem. Phys., 2002,73(2/3):335. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0254058401003571 |
| [71] | 雷立旭(Lei L X), 范珍珍(Fan Z Z), 李小恒(Li X H). CN201710601232 6, 2017. |
| [72] | 雷立旭(Lei L X), 张东(Zhang D), 邰建(Tai J) 魏会敏(Wei H M), 范珍珍(Fan Z Z), 周言庆(Zhou Y Q). CN201810418574. 9, 2019. |
/
| 〈 |
|
〉 |