红光/近红外光硫醇荧光探针
Red/Near-Infrared Biothiol Fluorescent Probes
小分子生物硫醇,包括半胱氨酸(Cys)、同型半胱氨酸(Hcy)和谷胱甘肽(GSH),在生理活动中扮演了重要的角色,其浓度的异常变化常与多种疾病息息相关,因此对其进行检测就显得尤为重要。近几年来,荧光探针因具有操作简便、时空分辨率高、损伤小和可视化等优势,在硫醇的识别领域成为了研究热点之一。而在已报道的众多的硫醇荧光探针中,红光或近红外光发射的荧光探针又因其具有背景干扰小、穿透深度深、拉曼散射影响小等特点,而受到研究者的青睐。本综述重点回顾了近三年来文献中报道的性能优异、发射红光或近红外光信号的硫醇荧光探针,根据构成探针分子荧光团的种类不同而进行分类介绍,包括罗丹明类、二吡咯氟硼类、花菁类、天然色素类、给受体型共轭化合物和聚集诱导发光型化合物六类。本文主要从分子设计、荧光性质、识别机理和成像应用等方面对各种荧光探针进行综述,同时展望了长波长发射的硫醇荧光探针的应用前景及待解决的问题。
Small molecular biothiols, including cysteine(Cys), homocysteine(Hcy), and glutathione(GSH), play an import role in physiological and pathological processes. The abnormal levels of biothiols in cells and organisms are closely relevant to various kinds of diseases. Therefore, the detection of biothiols is of great importance. In recent years, the fluorescent probe has shown favorable advantages compared to various other detecting techniques, owing to its facile operation, high temporal-spatial resolution, low destructiveness and visualization. Among the numerous reported thiol fluorescent probes, the probes with red/near-infrared(NIR) emission signal are especially concerned, because of the low background interferences, less disturbance by Raman scattering, deeper penetration depth and less photodamage to biological tissues. All these features endow the thiol fluorescent probes with better properties in cell imaging and great potential in in vivo imaging. Here, we mainly review the paper published in recent three years concerning a variety of thiol fluorescent probes with red or NIR emission. The probes are classified according to their fluorogens, with six kinds described here: rhodamine, BODIPY, cyanine, natural pigment(anthocyanidins and curcumin), donor-acceptor(D-A) conjugated molecules and fluorophores with aggregation induced-emission(AIE). We discuss the molecular design, fluorescent property, recognition mechanism and bioimaging application of each probe. At the same time, the unsolved problems and the prospect of biothiol fluorescent probes with long wavelength emission are also presented.
1 Introduction
2 Rhodamine-based biothiol fluorescent probes
3 BODIPY-based biothiol fluorescent probes
4 Cyanine-based biothiol fluorescent probes
4.1 Cy7-based biothiol fluorescent probes
4.2 Hemicyanines-based biothiol fluorescent probes
5 Natural pigments-based biothiol fluorescent probes
5.1 Anthocyanin-based biothiol fluorescent probes
5.2 Curcumin-based biothiol fluorescent probes
6 D-A compound-based biothiol fluorescent probes
7 AIE-based biothiol fluorescent probes
8 Conclusion and outlook
red emission / near-infrared / biothiol / fluorescent probe / imaging
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
|
| [6] |
|
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
|
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
|
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
|
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
|
| [67] |
|
| [68] |
|
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
|
| [73] |
|
| [74] |
|
| [75] |
|
| [76] |
|
| [1] | Wang B J, Liu R J, Fang J G, Wang Y W, Peng Y. Chem. Commun., 2019, 55(78):11762. |
| [2] | Chen D G, Long Z, Dang Y C, Chen L. Anal., 2018, 143(23):5779. |
| [3] | Long Z, Chen L, Dang Y C, Chen D G, Lou X D, Xia F. Talanta, 2019, 204:762. |
| [4] | Tian M, Liu X Y, He H, Ma X Z, Liang C, Liu Y, Jiang F L. Anal. Chem., 2020, 92(14):10068. |
| [5] | Yang Y T, Zhou T T, Jin M, Zhou K Y, Liu D D, Li X, Huo F J, Li W, Yin C X. J. Am. Chem. Soc., 2020, 142:1614. |
| [6] | Gates T M, Cysique L A, Siefried K J, Chaganti J, Moffat K J, Brew B J. AIDS, 2016, 30(4):591. |
| [7] | Wang L, Ren M G, Li Z H, Dai L X, Lin W Y. Anal. Methods, 2019, 11(34):4323. |
| [8] | Wang S G, Yin H H, Huang Y, Guan X M. Anal. Chem., 2018, 90(13):8170. |
| [9] | Chen S, Dong Z P, Cheng M, Zhao Y Q, Wang M Y, Sai N, Wang X, Liu H, Huang G W, Zhang X M. J. Neuroinflammation, 2017, 14:187. |
| [10] | Jiang Y Q, Ji X R, Zhang C Y, Xi Z, Sun L, Yi L. Org. Biomol. Chem., 2019, 17(36):8435. |
| [11] | Zeng H H, Zhou Z Y, Liu F, Deng J, Huang S Y, Li G P, Lai P Q, Xie Y P, Xiao W. Anal., 2019, 144(24):7368. |
| [12] | Jin X, Kang S, Tanaka S, Park S. Angew. Chem. Int. Ed., 2016, 55:7939. |
| [13] | Zhang Y D, Wang X, Bai X Y, Li P, Su D, Zhang W, Zhang W, Tang B. Anal. Chem., 2019, 91(13):8591. |
| [14] | Du Q Q, Hu X, Zhang X D, Cao H Y, Huang Y M. Anal. Methods, 2019, 11(27):3446. |
| [15] | Song K, Kai R, Lu C W, Gao L H, Wang G Y, Guo L Q. Sensor Actuat. B: Chem., 2016, 236:249. |
| [16] | Yin C X, Xiong K M, Huo F J, Salamanca J C, Strongin R M. Angew. Chem. Int. Ed., 2017, 56(43):13188. |
| [17] | Peng H P, Jian M L, Huang Z N, Wang W J, Deng H H, Wu W H, Liu A L, Xia X H, Chen W. Biosens. Bioelectron., 2018, 105:71. |
| [18] | Wang Y, Zhang C H, Zheng Y H, Ge Y, Yu X Y. Anal. Lett., 2019, 52(9):1487. |
| [19] | Dang Y C, Chen L, Yuan L, Li J B, Chen D G. ChemistrySelect, 2020, 5:584. |
| [20] | Kailass K, Sadovski O, Capello M, Kang Y A, Fleming J B, Hanash S M, Beharry A A. Chem. Sci., 2019, 10(36):8428. |
| [21] | Hou L L, Ning P, Feng Y, Ding Y Q, Bai L, Li L, Yu H Z, Meng X M. Anal. Chem., 2018, 90(12):7122. |
| [22] | Ren T B, Xu W, Zhang W, Zhang X X, Wang Z Y, Xiang Z, Yuan L, Zhang X B. J. Am. Chem. Soc., 2018, 140(24):7716. |
| [23] | Fang X N, Zheng Y Z, Duan Y K, Liu Y, Zhong W W. Anal. Chem., 2019, 91(1):482. |
| [24] | Kim K H, Singha S, Jun Y W, Reo Y J, Kim H R, Ryu H G, Bhunia S, Ahn K H. Chem. Sci., 2019, 10(39):9028. |
| [25] | Wu Y L, Huang S L, Wang J, Sun L H, Zeng F, Wu S Z. Nat. Commun., 2018, 9:3983. |
| [26] | Liu X J, Zhang Q Y, Wang F L, Jiang J H. Anal., 2019, 144(20):5980. |
| [27] | Wang R C, Chen J, Gao J, Chen J A, Xu G, Zhu T L, Gu X F, Guo Z Q, Zhu W H, Zhao C C. Chem. Sci., 2019, 10(30):7222. |
| [28] | Wang L L, Du W, Hu Z J, Uvdal K, Li L, Huang W. Angew. Chem. Int. Ed., 2019, 58(40):14026. |
| [29] | Chen X Q, Pradhan T, Wang F, Kim J S, Yoon J. Chem. Rev., 2012, 112(3):1910. |
| [30] | Yang M W, Fan J L, Sun W, Du J J, Peng X J. Anal. Chem., 2019, 91(19):12531. |
| [31] | Liu J, Liu M X, Zhang H X, Wei X H, Wang J J, Xian M, Guo W. Chem. Sci., 2019, 10(43):10065. |
| [32] | Umezawa K, Yoshida M, Kamiya M, Yamasoba T, Urano Y. Nat. Chem., 2017, 9(3):279. |
| [33] | Xia S, Zhang Y B, Fang M X, Mikesell L, Steenwinkel T E, Wan S L, Phillips T, Luck R L, Werner T, Liu H Y. ChemBioChem, 2019, 20(15):1986. |
| [34] | Porubsky M, Gurská S, Stanková J, Hajdúch M, D?ubák P, Hlavá? J. RSC Adv., 2019, 9(43):25075. |
| [35] | Kowada T, Maeda H, Kikuchi K. Chem. Soc. Rev., 2015, 44(14):4953. |
| [36] | Chen J A, Zhang Z Y, Gao J, Tan J H, Gu X F. Tetrahedron Lett., 2019, 60(18):1226. |
| [37] | Huang C M, Qian Y. Spectrochimica Acta Part A: Mol. Biomol. Spectrosc., 2019, 217:68. |
| [38] | Wang C J, Xia X, Luo J R, Qian Y. Dye. Pigment., 2018, 152:85. |
| [39] | Xia X, Qian Y, Shen B X. J. Mater. Chem. B, 2018, 6(19):3023. |
| [40] | Wang F F, Fan X Y, Liu Y J, Gao T, Huang R, Jiang F L, Liu Y. Dye. Pigment., 2017, 145:451. |
| [41] | McNamara L E, Rill T A, Huckaba A J, Ganeshraj V, Gayton J, Nelson R A, Sharpe E A, Dass A, Hammer N I, Delcamp J H. Chem. Eur. J., 2017, 23(51):12494. |
| [42] | Williams C G. Proc. R. Soc. Edinb., 1857, 3:370. |
| [43] | Mishra A, Behera R K, Behera P K, Mishra B K, Behera G B. Chem. Rev., 2000, 100(6):1973. |
| [44] | Xu Y, Li R X, Zhou X J, Li W Q, Ernest U, Wan H, Li L, Chen H Y, Yuan Z W. Talanta, 2019, 205:120125. |
| [45] | Xu Z Q, Zhang M X, Xu Y, Liu S H, Zeng L T, Chen H Y, Yin J. Sens. Actuators, B, 2019, 290:676. |
| [46] | Xu Z Q, Huang X T, Han X, Wu D, Zhang B B, Tan Y, Cao M J, Liu S H, Yin J, Yoon J. Chem, 2018, 4(7):1609. |
| [47] | Yang X J, Wang Y Y, Zhao M X, Yang W. Spectrochimica Acta Part A: Mol. Biomol. Spectrosc., 2019, 212:10. |
| [48] | Sun W, Guo S G, Hu C, Fan J L, Peng X J. Chem. Rev., 2016, 116(14):7768. |
| [49] | Ren M H, Wang L F, Lv X, Sun Y Q, Chen H, Zhang K Y, Wu Q, Bai Y R, Guo W. Anal., 2019, 144(24):7457. |
| [50] | Yang Y, Wang Y Z, Feng Y, Cao C, Song X R, Zhang G L, Liu W S. J. Mater. Chem. B, 2019, 7(48):7723. |
| [51] | Lin X, Hu Y L, Yang D L, Chen B. Dye. Pigment., 2020, 174:107956. |
| [52] | Wang H, Zhang Y X, Yang Y Y, He Z X, Wu C C, Zhang W, Zhang W, Liu J, Li P, Tang B. Chem. Commun., 2019, 55(65):9685. |
| [53] | Zhang S P, Cai F Y, Hou B, Chen H, Gao C J, Shen X C, Liang H. New J. Chem., 2019, 43(17):6696. |
| [54] | Sinopoli A, Calogero G, Bartolotta A. Food Chem., 2019, 297:124898. |
| [55] | Liu D J, Lv Y, Chen M, Cheng D, Song Z L, Yuan L, Zhang X B. J. Mater. Chem. B, 2019, 7:3970. |
| [56] | Jiao S, He X, Xu L B, Ma P Y, Liu C M, Huang Y B, Sun Y, Wang X H, Song D Q. Sensor Actuat. B: Chem., 2019, 290:47. |
| [57] | Rai M, Ingle A P, Pandit R, Paralikar P, Anasane N, Santos C A D. Expert. Rev. Anti-Infect. Ther., 2020, 18(4):367. |
| [58] | Luis P B, Boeglin W E, Schneider C. Chem. Res. Toxicol., 2018, 31(4):269. |
| [59] | Chen D G, Yang J L, Dai J, Lou X D, Zhong C, Yu X L, Xia F. J. Mater. Chem. B, 2018, 6(32):5248. |
| [60] | Chen D G, Long Z, Dang Y C, Chen L. Dye. Pigment., 2019, 166:266. |
| [61] | Chen X Q, Zhou Y, Peng X J, Yoon J. Chem. Soc. Rev., 2010, 39(6):2120. |
| [62] | Chen M, Chen R, Shi Y, Wang J G, Cheng Y H, Li Y, Gao X D, Yan Y, Sun J Z, Qin A J, Kwok R T K, Lam J W Y, Tang B Z. Adv. Funct. Mater., 2018, 28(6):1704689. |
| [63] | Wang K, Leng T H, Liu Y J, Wang C Y, Shi P, Shen Y J, Zhu W H. Sensor Actuat. B: Chem., 2017, 248:338. |
| [64] | Han C Y, Song B, Liang X, Pan H, Dong W. Anal. Methods, 2019, 11(19):2513. |
| [65] | Chen D G, Long Z, Sun Y M, Luo Z J, Lou X D. J. Photochem. Photobiol. A: Chem., 2019, 368:90. |
| [66] | Dai Y P, Xue T Z, Zhang X X, Misal S, Ji H F, Qi Z J. Spectrochimica Acta Part A: Mol. Biomol. Spectrosc., 2019, 216:365. |
| [67] | Zhang W, Liu J, Yu Y W, Han Q R, Cheng T, Shen J, Wang B X, Jiang Y L. Talanta, 2018, 185:477. |
| [68] | Zhou J L, Xu S, Dong X C, Zhao W L, Zhu Q G. Dye. Pigment., 2019, 167:157. |
| [69] | Luo J D, Xie Z L, Lam J W Y, Cheng L, Tang B Z, Chen H Y, Qiu C F, Kwok H S, Zhan X W, Liu Y Q, Zhu D B. Chem. Commun., 2001, (18):1740. |
| [70] | Mei J, Leung N L C, Kwok R T K, Lam J W Y, Tang B Z. Chem. Rev., 2015, 115(21):11718. |
| [71] | Cai X L, Liu B. Angew. Chem. Int. Ed., 2020, 59:9868. |
| [72] | Pan L X, Cai Y J, Wu H Z, Zhou F, Qin A J, Wang Z M, Tang B Z. Mater. Chem. Front., 2018, 2(7):1310. |
| [73] | Zhao Z, Gao S M, Zheng X Y, Zhang P F, Wu W T, Kwok R T K, Xiong Y, Leung N L C, Chen Y C, Gao X K, Lam J W Y, Tang B Z. Adv. Funct. Mater., 2018, 28(11):1705609. |
| [74] | Yamaguchi M, Ito S, Hirose A, Tanaka K, Chujo Y. Mater. Chem. Front., 2017, 1(8):1573. |
| [75] | Gu Y, Zhao Z, Niu G L, Zhang R Y, Zhang H, Shan G G, Feng H T, Kwok R T K, Lam J W Y, Yu X Q, Tang B Z. ACS Appl. Bio Mater., 2019, 2(7):3120. |
| [76] | Huang Y H, Mei J, Ma X. Dye. Pigment., 2019, 165:499. |
国家自然科学基金项目(51703171)
武汉工程大学研究生教育创新基金项目(CX2019003)
/
| 〈 |
|
〉 |