浙江地区抗生素残留的环境分布特征及来源分析
Environmental Distribution Characteristics and Source Analysis of Antibiotics in Zhejiang Area
近年来在天然水体、土壤、动植物及其排泄物中都检测到了抗生素的存在,抗生素在环境中的残留已经引起广泛关注。本文调研和梳理了2011~2019年间针对浙江地区各种环境介质中抗生素残留状况的相关研究工作,对浙江地区废水、地表水、地下水、土壤和养殖畜禽粪便等环境介质中抗生素残留的主要种类、污染水平和分布特征进行了分析总结,并对抗生素残留的可能来源进行了分析。结果显示,浙江地区环境中抗生素残留的主要种类为四环素类、磺胺类、氟喹诺酮和氯霉素类。杭州、金华、嘉兴等地的畜禽养殖废水中检测出较高浓度抗生素,最高至994 μg·L-1;畜禽粪便中达到了66.62 mg·kg-1,为浙江地区环境中抗生素污染的主要来源之一。制药废水中的抗生素浓度更是达到了5.7 mg·L-1,这些废水虽然经过污水处理厂处理,但在部分处理过的废水中仍能检出抗生素,浓度最高达88 μg·L-1,并被直接排入天然水体。水产养殖区域中残留的抗生素也会不经处理直接进入地表水中,导致地表水污染,浙江地表水中抗生素浓度最高为508.7 ng·L-1,但是大部分流域小于100 ng·L-1。迄今为止,尚未在千岛湖、丽水石塘水库、衢州江山碗窑水库和东西苕溪等饮用水水源地中检测到抗生素,但舟山地区饮用水源中抗生素浓度达到了55 ng·L-1。虽然地表水中抗生素残留水平相对较低,由于这些水体用于水产养殖、畜禽饮水及农田灌溉,使得环境中的抗生素流入畜禽及农作物中,最终可能导致食品污染。因此,未来工作中需要对浙江各地区进行抗生素环境残留的全面、持续调查,结合浙江地区地域特征及经济发展特色,加强环境中抗生素迁移转化规律的研究,并及时开展抗生素环境污染对生态系统和人体健康效应的研究。
In recent years, antibiotics have been detected in natural water bodies, soil, animals and plants and their excreta and have attracted widespread attention. This review summarizes and analyzes the studies published between 2011 and 2019 on the investigations of antibiotic residues in various environmental media in Zhejiang area. The results show that tetracyclines, sulfonamides, fluoroquinolones and chloramphenicols are the dominant antibiotics in the aquatic environment of Zhejiang. The concentration of antibiotics reaches 994 μg·L-1 in the wastewater of farming livestock and poultry in Hangzhou, Jinhua, and Jiaxing, and it is as high as 66.62 mg·kg-1 in the livestock and poultry manure, suggesting that the livestock and poultry breeding industry is one of the major sources of antibiotic pollution in the environment in Zhejiang. Furthermore, the concentration of antibiotics in the pharmaceutical wastewater reaches 5.7 mg·L-1. It is noted that antibiotics are still detected in the effluents of wastewater treatment plants, and their concentrations could reach 88 μg·L-1. The treated wastewaters are directly discharged into natural water. Residual antibiotics in the aquaculture areas could also enter the surface water directly without treatment. The concentration of antibiotics in the surface water of Zhejiang is 508.7ng·L-1, but for most of the basin, the concentration is less than 100 ng·L-1. Until now no antibiotics have been detected in the drinking water sources in Zhejiang such as Qiandao Lake, Lishui Shitang Reservoir, Quzhou Jiangshan Wanyao Reservoir and Tiaoxi River. However, in Zhoushan, the concentration of antibiotics in drinking water sources has reached 55 ng·L-1. Although the levels of the antibiotic residues in the surface water are relatively low, their impacts should not be underestimated. These water bodies serve as water sources for aquaculture, livestock and poultry, and farmland irrigation, therefore the antibiotics residues could get back into livestock, poultry and crops, and potentially cause food contamination. It is thus recommended that future research could focus on continuous and comprehensive monitoring of antibiotic residues in the environment in Zhejiang, the fate and transformation of antibiotics due to the unique environmental factors and industrial structures of the region, and their potential adverse effect on ecological systems and human health.
1 Introduction
2 Environmental distribution of antibiotic residues in Zhejiang
2.1 Contamination of antibiotics in water
2.2 Distribution of antibiotics in the feces of farmed livestock and poultry
2.3 Distribution of antibiotics in soil and sediment
3 Antibiotic residues in food
4 Conclusion and outlook
antibiotics / environmental contamination / regional distribution / Zhejiang area
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
|
| [6] |
|
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
|
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
(陈国和, 赵章金, 顿雯静, 方琳姗. 绍兴文理学院学报(自然科学), 2019, 39(1): 64.) |
| [14] |
|
| [15] |
(牛天新, 周毅飞, 吴根良, 俞祥群. 安徽农业科学, 2015, 43(33): 336.) |
| [16] |
ZJ Water. ZSZ〔2020〕NO.5. |
| [17] |
(浙江省水利厅. 浙水资〔2020〕5号.) |
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
(卫丹, 万梅, 刘锐, 王根荣, 张汛达, 文晓刚, 赵远, 陈吕军. 环境科学, 2014, 35(7): 2650.) |
| [22] |
|
| [23] |
(宋小燕, 刘锐, 税勇, 董宝刚, 陈吕军. 环境工程, 2017, 35(3): 47.) |
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
(吴俐勤, 钱鸣蓉, 卢立志, 陶争荣, 李国勤, 冯尚连, 陈志民, 李锐, 方丽珍. 浙江农业学报, 2012, 24(4): 699.) |
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
(李佩佩, 张小军, 梅光明, 严忠雍, 喻亮, 龙举, 郭远明. 浙江大学学报(理学版), 2015, 42(3): 334.) |
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
(何欣, 李诗言, 王扬, 郑重莺, 张海琪, 金仁耀, 王鼎南, 王林雯, 戴志远. 水产学报, 2016, 40(4): 652.) |
| [35] |
|
| [36] |
(纵亚男, 邵美玲, 梁梦琦, 唐剑锋, 王瑞杰. 农业环境科学学报, 2018, 37(5): 965.) |
| [37] |
|
| [38] |
(王瑞杰, 裘钱玲琳, 李国祥, 纵亚男, 唐剑锋, 徐耀阳. 湖泊科学, 2018, 30(06): 1616.) |
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
(郑重莺, 吴洪喜, 黎飞, 杜伟. 浙江农业科学, 2017, 58(12): 2268.) |
| [51] |
|
| [52] |
(李勇, 蒋婷婷, 景龙飞, 倪利晓, 朱亮, 周超, 陈政. 水资源保护, 2014, 30(3): 31.) |
| [53] |
|
| [54] |
(王丽, 陈光才, 宋秋华, 汪庆兵, 李泽波, 张建锋. 上海农业学报, 2014, 30(2): 85.) |
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
(倪中应, 石一珺, 谢国雄, 章明奎. 浙江农业学报, 2017, 29(12): 2091.) |
| [60] |
|
| [61] |
(赵方凯, 陈利顶, 杨磊, 方力, 孙龙, 李守娟. 环境科学, 2017, 38(12): 5237.) |
| [62] |
|
| [63] |
(李颖, 孙珏, 李峰. 中国卫生检验杂志, 2018, 28(23): 2830.) |
| [64] |
|
| [65] |
(黄希汇, 刘少颖, 金铨, 薛鸣. 预防医学, 2019, 31(7): 735.) |
| [66] |
|
| [67] |
(刘少颖, 黄希汇, 胡柯君, 金铨. 中国卫生检验杂志, 2018, 28(18): 2280.) |
| [68] |
|
| [69] |
(华孝成, 杨飞萍, 邵歆, 虞贺新, 金叶舟. 农产品质量与安全, 2013(5): 36.) |
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
(崔海辉. 广西轻工业, 2011, 27(6): 3.) |
| [73] |
|
| [74] |
(李锐, 袁玉伟, 钱鸣蓉, 肖英平, 汪建妹, 吉小凤. 浙江农业科学, 2018, 59(9): 1700.) |
| [75] |
|
| [76] |
|
| [77] |
|
| [78] |
|
| [79] |
|
| [80] |
|
| [1] | Sarmah A K, Meyer M T, Boxall A B A. Chemosphere, 2006, 65(5): 725. |
| [2] | Phillips P J, Smith S G, Kolpin D W, Zaugg S D, Buxton H T, Furlong E T, Esposito K, Stinson B. Environ. Sci. Technol., 2010, 44(13): 4910. |
| [3] | Tolls J. Environ. Sci. Technol., 2001, 35(17): 3397. |
| [4] | Binh V N, Dang N, Nguyen T K A, Le X Y, Phong K. Thai. Chemosphere, 2018, 197:438. |
| [5] | Hirsch R, Ternes T, Haberer K, Kratz K L. Sci. Total. Environ., 1999, 225(1/2): 109. |
| [6] | Tamtam F, Mercier F, Le Bot B, Eurin J, Tuc Dinh Q, ClÉment M, Chevreuil M. Sci. Total. Environ., 2008, 393(1): 84. |
| [7] | Li Z, Yu Z Y, Cui C Z, Ai F T, Yin D Q. J. Hazard. Mater., 2020, 382: 121061. |
| [8] | Ramesh M, Thilagavathi T, Rathika R, Poopal R K. Aquaculture, 2018, 491: 10. |
| [9] | Hruba H, Abdelsalam E E E, Anisimov N, Bandouchova H, Havelkova B, Heger T, Kanova M, Kovacova V, Nemcova M, Piacek V, Sedlackova J, Vitula F, Pikula J. BMC Vet. Res., 2019, 15(1): 1. |
| [10] | Zhang Q, Cheng J P, Xin Q. Ecotoxicology, 2015, 24(4): 707. |
| [11] | Gallo A, Landi R, Rubino V di Cerbo A, Giovazzino A, Palatucci A T, Centenaro S, Guidetti G, Canello S, Cortese L, Ruggiero G, Alessandrini A, Terrazzano G. PeerJ, 2017, 5: e3236. |
| [12] | Chen G H, Zhao Z J, Dun W J, Fang L S. J. Shaoxing U. Nat. Sci., 2019, 39(1): 64. |
| [12] | (陈国和, 赵章金, 顿雯静, 方琳姗. 绍兴文理学院学报(自然科学), 2019, 39(1): 64.) |
| [13] | Niu T X, Zhou Y F, Wu G L, Yu X Q. J. Anhui Agric.Sci. 2015, 43(33): 336. |
| [13] | (牛天新, 周毅飞, 吴根良, 俞祥群. 安徽农业科学, 2015, 43(33): 336.) |
| [14] | ZJ Water. ZSZ〔2020〕NO.5. |
| [14] | (浙江省水利厅. 浙水资〔2020〕5号.) |
| [15] | Guo X Y, Yan Z, Zhang Y, Kong X J, Kong D Y, Shan Z J, Wang N. Environ. Sci. Pollut. Res., 2017, 24(9): 8769. |
| [16] | Chen H, Li X J, Zhu S C. Environ. Sci. Pollut. Res., 2012, 19(6): 2381. |
| [17] | Wei D, Wan M, Liu R, Wang G R, Zhang X D, Wen X G, Zhao Y, Chen L. J. Environ. Sci., 2014, 35(7): 2650. |
| [17] | (卫丹, 万梅, 刘锐, 王根荣, 张汛达, 文晓刚, 赵远, 陈吕军. 环境科学, 2014, 35(7): 2650.) |
| [18] | Song X Y, Liu R, Shou Y, Dong B G, Chen L J. Environ. Eng., 2017, 35(3): 47. |
| [18] | (宋小燕, 刘锐, 税勇, 董宝刚, 陈吕军. 环境工程, 2017, 35(3): 47.) |
| [19] | Wang J M, Wu H Z, Qian M R, Ma J W, Zhang H, Yang H. Asian J. Chem., 2018, 30(5): 1109. |
| [20] | Wu L Q, Qian M R, Lu L Z, Tao Z R, Li G Q, Feng S L, Chen Z M, Li R, Fang L Z. Acta Agric. Zhejiangensis, 2012, 24(4): 699. |
| [20] | (吴俐勤, 钱鸣蓉, 卢立志, 陶争荣, 李国勤, 冯尚连, 陈志民, 李锐, 方丽珍. 浙江农业学报, 2012, 24(4): 699.) |
| [21] | Li J N, Cheng W X, Xu L K, Jiao Y N, Baig S A, Chen H. Environ. Sci. Pollut. Res., 2016, 23(7): 6826. |
| [22] | Tong C L, Zhuo X J, Guo Y. J. Agric. Food Chem., 2011, 59(13): 7303. |
| [23] | Zhang Q Q, Ying G G, Pan C G, Liu Y S, Zhao J L. Environ. Sci. Technol., 2015, 49(11): 6772. |
| [24] | Li P P, Zhang X J, Mei G M, Yan Z Y, Yu L, Long J, Guo Y M. J. Zhejiang U. Sci. Ed., 2015, 42(3): 334. |
| [24] | (李佩佩, 张小军, 梅光明, 严忠雍, 喻亮, 龙举, 郭远明. 浙江大学学报(理学版), 2015, 42(3): 334.) |
| [25] | Yuan J L, Ni M, Liu M, Zheng Y, Gu Z M. Mar. Pollut. Bull., 2019, 138: 376. |
| [26] | He X, Li S Y, Wang Y, Zheng Z Y, Zhang H Q, Jin R Y, Wang D N, Wang L W, Dai Z Y. J. Fisher. Chin., 2016, 40(4): 652. |
| [26] | (何欣, 李诗言, 王扬, 郑重莺, 张海琪, 金仁耀, 王鼎南, 王林雯, 戴志远. 水产学报, 2016, 40(4): 652.) |
| [27] | Zong Y N, Shao M L, Liang M Q, Tang J F, Wang R J. J. Agro-Environ. Sci., 2018, 37(5): 965. |
| [27] | (纵亚男, 邵美玲, 梁梦琦, 唐剑锋, 王瑞杰. 农业环境科学学报, 2018, 37(5): 965.) |
| [28] | Wang R J, Qiu Q L L, Li G X, Zong Y N, Tang J F, Xu Y Y, J. Lake Sci., 2018, 30(06): 1616. |
| [28] | (王瑞杰, 裘钱玲琳, 李国祥, 纵亚男, 唐剑锋, 徐耀阳. 湖泊科学, 2018, 30(06): 1616.) |
| [29] | Liu X H, Lu S Y, Guo W, Xi B D, Wang W L. Sci. Total. Environ., 2018, 627: 1195. |
| [30] | Xie Z X, Lu G H, Yan Z H, Liu J C, Wang P F, Wang Y H. Environ. Pollut., 2017, 222: 356. |
| [31] | Xu J, Zhang Y, Zhou C B, Guo C S, Wang D M, Du P, Luo Y, Wan J, Meng W. Sci. Total. Environ., 2014, 497/498: 267. |
| [32] | Jiang L, Hu X L, Yin D Q, Zhang H C, Yu Z Y. Chemosphere, 2011, 82(6): 822. |
| [33] | Li W H, Shi Y L, Gao L H, Liu J M, Cai Y Q. Chemosphere, 2012, 89(11): 1307. |
| [34] | Yang Y Y, Cao X H, Lin H, Wang J. Microb. Ecol., 2016, 72(4): 791. |
| [35] | Ding H J, Wu Y X, Zhang W H, Zhong J Y, Lou Q, Yang P, Fang Y Y. Chemosphere, 2017, 184: 137. |
| [36] | Park M, Reckhow D, Lavine M, Rosenfeldt E, Stanford B, Park M H. Water Environ. Res., 2014, 86(11): 2233. |
| [37] | Murata A, Takada H, Mutoh K, Hosoda H, Harada A, Nakada N. Sci. Total. Environ., 2011, 409(24): 5305. |
| [38] | Carvalho I T, Santos L. Environ. Int., 2016, 94: 736. |
| [39] | Zheng Z Y, Wu H X, Li F, Du W. J. Zhejiang Agric. Sci., 2017, 58(12): 2268. |
| [39] | (郑重莺, 吴洪喜, 黎飞, 杜伟. 浙江农业科学, 2017, 58(12): 2268.) |
| [40] | Li Y, Jiang T T, Jing L F, Ni L X, Zhu L, Zhou C, Chen Z. Water Resour. Prot., 2014, 30(3): 31. |
| [40] | (李勇, 蒋婷婷, 景龙飞, 倪利晓, 朱亮, 周超, 陈政. 水资源保护, 2014, 30(3): 31.) |
| [41] | Wang L, Chen G C, Song Q H, Wang Q B, Li Z B, Zhang J F. Acta Agric. Shanghai, 2014, 30(2): 85. |
| [41] | (王丽, 陈光才, 宋秋华, 汪庆兵, 李泽波, 张建锋. 上海农业学报, 2014, 30(2): 85.) |
| [42] | Wang H, Chu Y X, Fang C R. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 2017, 98(4): 472. |
| [43] | Shen D S, Tao X Q, Shentu J L, Wang M Z. Adv. Mater. Res., 2014, 1010/1012: 301. |
| [44] | Qian M R, Wu H Z, Wang J M, Zhang H, Zhang Z L, Zhang Y Z, Lin H, Ma J W. Sci. Total. Environ., 2016, 559: 174. |
| [45] | Ni Z Y, Shi Y J, Xie G X, Zhang M K. Acta Agric. Zhejiangensis, 2017, 29(12): 2091. |
| [45] | (倪中应, 石一珺, 谢国雄, 章明奎. 浙江农业学报, 2017, 29(12): 2091.) |
| [46] | Zhao F K, Chen L D, Yang L, Fang L, Sun L, Li S J. Environ. Sci., 2017, 38(12): 5237. |
| [46] | (赵方凯, 陈利顶, 杨磊, 方力, 孙龙, 李守娟. 环境科学, 2017, 38(12): 5237.) |
| [47] | Li Y, Sun Y, Li F. Chin. J. Health Lab. Technol., 2018, 28(23): 2830. |
| [47] | (李颖, 孙珏, 李峰. 中国卫生检验杂志, 2018, 28(23): 2830.) |
| [48] | Huang X H, Liu S Y, Jin Q, Xue M. Prev. med., 2019, 31(7): 735. |
| [48] | (黄希汇, 刘少颖, 金铨, 薛鸣. 预防医学, 2019, 31(7): 735.) |
| [49] | Liu S Y, Huang X H, Hu K J, Jin Q. Chin. J. Heal. Lab. Technol., 2018, 28(18): 2280. |
| [49] | (刘少颖, 黄希汇, 胡柯君, 金铨. 中国卫生检验杂志, 2018, 28(18): 2280.) |
| [50] | Hua X C, Yang F P, Shao X, Yu H X, Jin Y Z. Qual. Saf. Agro Prod., 2013(5): 36. |
| [50] | (华孝成, 杨飞萍, 邵歆, 虞贺新, 金叶舟. 农产品质量与安全, 2013(5): 36.) |
| [51] | Zhao Y G, Zhou L X, Pan S D, Zhan P P, Chen X H, Jin M C. J. Chromatogr. A, 2014, 1345: 17. |
| [52] | Cui H H. Guang Xi J. Light Ind., 2011, 27(6): 3. |
| [52] | (崔海辉. 广西轻工业, 2011, 27(6): 3.) |
| [53] | Li R, Yuan Y W, Qian M R, Xiao Y P, Wang J M, Ji X F. J. Zhejiang Agric. Sci., 2018, 59(9): 1700. |
| [53] | (李锐, 袁玉伟, 钱鸣蓉, 肖英平, 汪建妹, 吉小凤. 浙江农业科学, 2018, 59(9): 1700.) |
| [54] | Yılmaz Ç, Özcengiz G. Biochem. Pharmacol., 2017, 133: 43. |
| [55] | Robles M, Toscano E, Cotta J, Isabel Lucena M, Andrade R J. Curr. Drug Saf., 2010, 5(3): 212. |
| [56] | Nahum G G, Uhl K, Kennedy D L. Obstet. Gynecol., 2006, 107(5): 1120. |
| [57] | Zadik D, Eidelman E. Community Dent. Oral Epidemiol., 1975, 3(2): 69. |
| [58] | Hurd H S, Malladi S. Risk Anal., 2008, 28(3): 695. |
| [59] | Ben Y J, Hu M, Zhang X Y, Wu S M, Wong M H, Wang M Y, Andrews C B, Zheng C M. Water Res., 2020, 175: 115699. |
国家自然科学基金项目(21878302)
/
| 〈 |
|
〉 |