材料表面性质调控细胞黏附
Regulating Cell Adhesion by Material Surface Properties
生物医用材料旨在通过调控材料和细胞之间的相互作用来实现组织的再生和修复。黏附过程直接决定了细胞是否能够充分发挥生物学性能,因此通过对材料表面的物理和化学改性来调控细胞黏附,对于生物材料具有至关重要的意义,也是非常活跃的研究热点。材料表面物理改性通常通过对包括表面粗糙度、形貌、模量和多孔结构等物理性质的调控,为细胞构建适合黏附的材料表面。而化学改性则借助于表面电荷及亲疏水性调控、促黏分子修饰等化学手段来提高材料表面与细胞间的相互作用力,进而促进细胞黏附。近年来,材料表面调控细胞黏附的研究取得了许多新的突破性进展。例如在传统的促黏分子表面修饰之外,人们逐步发现对促黏分子序构的精准调控也可以有效地提高材料表面的促黏性能。而刺激响应性表面则可以根据外界信号的刺激,使得材料表面在促黏和抗黏之间实现智能的转换。本文从物理改性、化学修饰、刺激响应性表面构建等角度出发,全面总结和讨论了材料表面性质对细胞黏附的调控作用,梳理了材料表面的设计思路,多种材料表面的修饰改性方法等最新进展,并展望了未来材料表面对细胞黏附的调控思路。
Biomaterials aim to achieve tissue regeneration and repair by regulating the interaction between materials and cells. The adhesion determines whether cells could perform the expected biological functions absolutely. Therefore, it is critical for biomaterials to regulate cell adhesion by surface physical and chemical properties, which have aroused more and more attention recently. The physical modification on materials surface usually includes the regulation of surface roughness, morphology, modulus, and porous properties in order to build a suitable environment for cell adhesion. On the other hand, the chemical modifications such as surface charge and hydrophobicity regulation, covalently grafting and encapsulating adhesion-promoting molecules into the surface have made great effort to improve the interaction between the material surface and the cell, which will be capable of promoting cell adhesion. In recent years, a great number of breakthroughs have been accomplished in the field. In addition to covalently graft various adhesion-promoting molecules on the surface, it is reported that the adhesion performance would be significantly promoted by precise control of the sequence of the adhesion-promoting molecules. The sequence modulation represents a new strategy of surface modification, which can greatly enhance cell adhesion without the introduction of more powerful cell-promoting molecules or increasing their density. Besides, the intelligent change of adhesion-promoting and anti-adhesion surface can be accomplished according to the stimuli of external signals, which has been successfully applied in cell sheet tissue engineering and shows promising potential to be put into clinical application. Consequently, the review comprehensively summarizes the influences of material surface properties on cell adhesion by physical and chemical surface modification as well as the regulation of stimuli-responsive surface, the designs of adhesion-promoting surface, the technologies of adhesion-promoting surface preparation, and discusses their prospects.
1 Introduction
2 Cell adhesion regulated by surface physical properties
2.1 Surface roughness
2.2 Surface topography
2.3 Surface modulus and viscoelasticity
3 Cell adhesion regulated by surface chemical properties
3.1 Hydrophilicity and surface charge
3.2 Surface chemical modification by adhesion-promoting molecules and their sequence modulation
3.3 Surface encapsulation of adhesion-promoting molecules
4 Cell adhesion regulated by stimuli-responsive surface
4.1 Cell sheet tissue engineering
4.2 Supramolecular hydrogel with dynamic surface modulus
5 Conclusion and outlook
细胞黏附 / 生物医用材料 / 表面修饰 / 序构调控 / 刺激响应性表面
cell adhesion / biomedical materials / surface modification / sequence regulation / stimuli-responsive surface
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
|
| [6] |
|
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
|
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
|
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
(张田. 重庆大学硕士论文, 2016.). |
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
(汤勇, 罗科宇, 陈玥奇, 高小亮, 谭玖林, 代其杰, 许建中, 董世武, 罗飞. 中国修复重建外科杂志, 2020, 34: 1594.). |
| [60] |
|
| [61] |
|
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
|
| [67] |
|
| [68] |
|
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
|
| [73] |
|
| [74] |
|
| [75] |
|
| [76] |
|
| [77] |
|
| [78] |
|
| [79] |
|
| [80] |
|
| [81] |
|
| [82] |
|
| [83] |
|
| [84] |
|
| [85] |
|
| [86] |
|
| [87] |
|
| [88] |
|
| [89] |
|
| [90] |
|
| [91] |
|
| [92] |
|
| [93] |
|
| [94] |
|
| [95] |
|
| [96] |
|
| [97] |
|
| [98] |
|
| [99] |
|
| [100] |
|
| [101] |
|
| [102] |
|
| [103] |
|
| [104] |
|
| [105] |
|
| [106] |
|
| [107] |
|
| [108] |
|
| [109] |
|
| [110] |
|
| [111] |
|
| [112] |
|
| [113] |
|
| [114] |
|
| [115] |
|
| [116] |
|
| [117] |
|
| [118] |
|
| [119] |
(邹薇, 刘慧通, 李腾, 王民. 中国组织工程研究, 2012, 16(41): 7762.) |
| [120] |
|
| [121] |
|
| [1] | Pashneh-Tala S, MacNeil S, Claeyssens F. Tissue Eng. B: Rev., 2016, 22(1): 68. |
| [2] | Gumbiner B M. Cell, 1996, 84(3): 345. |
| [3] | Shattil S J, Ginsberg M H. J. Clin. Invest., 1997, 100(1): 1. |
| [4] | Parsons J T, Horwitz A R, Schwartz M A. Nat. Rev. Mol. Cell Biol., 2010, 11(9): 633. |
| [5] | Takeichi M. Science, 1991, 251(5000): 1451. |
| [6] | Albelda S M, Buck C A. FASEB J., 1990, 4(11): 2868. |
| [7] | Grinnell B W, Hermann R B, Yan S B. Glycobiology, 1994, 4(2): 221. |
| [8] | Hynes R O. Cell, 1992, 69(1): 11. |
| [9] | Ruoslahti E, Pierschbacher M D. Science, 1987, 238(4826): 491. |
| [10] | Huang J, Gra Ter S V, Corbellini F, Rinck S, Bock E, Kemkemer R. Nano Lett., 2009, 9: 1111. |
| [11] | Hersel U, Dahmen C, Kessler H. Biomaterials, 2003, 24(24): 4385. |
| [12] | Wang Y F, Yu Z, Li K M, Hu J. Appl. Surf. Sci., 2020, 501: 144279. |
| [13] | Liang Y, Song D, Chen J. Chin. J. Mech. Eng., 2008, 44: 867. |
| [14] | Donaghy C, McFadden R, Smith G, Kelaini S, Carson L, Malinov S, Margariti A, Chan C W. Coatings, 2019, 9(3): 186. |
| [15] | Schnell G, Staehlke S, Duenow U, Nebe J B, Seitz H. Materials, 2019, 12(13): 2210. |
| [16] | Stepanovska J, Matejka R, Otahal M, Rosina J, Bacakova L. Coatings, 2020, 10(8): 762. |
| [17] | Uzer B. Front. Mater., 2020, 7: 99. |
| [18] | Jiang C, Wang K, Jiang X Z, Zhang C, Wang B. Polymers, 2020, 12(11): 2475. |
| [19] | Bernhardt A, Schneider J, Schroeder A, Papadopoulous K, Lopez E, Brückner F, Botzenhart U. Mater. Sci. Eng. C, 2021, 119: 111631. |
| [20] | Xue J J, Xie J W, Liu W Y, Xia Y N. Acc. Chem. Res., 2017, 50: 1976. |
| [21] | Metwally S, Ferraris S, Spriano S, Krysiak Z J, Kaniuk Ł, Marzec M M, Kim S K, Szewczyk P K, Gruszczyński A, Wytrwal-Sarna M, Karbowniczek J E, Bernasik A, Kar-Narayan S, Stachewicz U. Mater. Des., 2020, 194: 108915. |
| [22] | Zhou K, Li Y T, Zhang L, Jin L, Yuan F, Tan J Y, Yuan G Y, Pei J. Bioact. Mater., 2021, 6(1): 262. |
| [23] | Daskalova A, Angelova L, Carvalho A, Trifonov A, Nathala C, Monteiro F, Buchvarov I. Appl. Surf. Sci., 2020, 513: 145914. |
| [24] | Kunrath M, dos Santos R, de Oliveira S, Hubler R, Sesterheim P, Teixeira E. Int. J. Oral Maxillofac. Implants, 2020, 35(4): 773. |
| [25] | Liu H, Liu R, Ullah I, Zhang S Y, Sun Z Q, Ren L, Yang K. J. Mater. Sci. Technol., 2020, 48: 130. |
| [26] | Xu L N, Shao S Y, Zhu W Q, Chen C, Zhang S M, Qiu J. RSC Adv., 2019, 9(32): 18589. |
| [27] | Schaeske J, Fadeeva E, Schlie-Wolter S, Deiwick A, Chichkov B N, Ingendoh-Tsakmakidis A, Stiesch M, Winkel A. Int. J. Mol. Sci., 2020, 21(22): 8442. |
| [28] | Weiss L, Nessler Y, Novelli M, Laheurte P, Grosdidier T. Metals, 2019, 9(12): 1344. |
| [29] | Huo B, Zhao Y, Bai X, Sun Q, Jiao F. Acta Mech. Sin., 2020, 36(5): 1158. |
| [30] | Rigolin M S M, Barbugli P A, Jorge J H, Reis M R D, Adabo G L, Casemiro L A, Martins C H G, de Lima O J, Mollo F D A. J. Prosthet. Dent., 2019, 122(6): 564.e1. |
| [31] | Czwartos J, Budner B, Bartnik A. eXPRESS Poly. Lett., 2020, 14: 1063. |
| [32] | Ge J P, Wang F, Xu Z Y, Shen X N, Gao C, Wang D L, Hu G F, Gu J L, Tang T T, Wei J. J. Mater. Chem. B, 2020, 8(13): 2618. |
| [33] | Behera R R, Das A, Hasan A, Pamu D, Pandey L M, Sankar M R. J. Alloys Compd., 2020, 842: 155683. |
| [34] | Purnama A, Furlan V, Dessi D, Demir A G, Tolouei R, Paternoster C, Levesque L, Previtali B, Mantovani D. Surf. Eng., 2020, 36(12): 1240. |
| [35] | Yu M Z, Wan Y, Ren B, Wang H W, Zhang X, Qiu C, Liu A Q, Liu Z Q. ACS Omega, 2020, 5(49): 31738. |
| [36] | Qi X, Zheng G, Sui L. Int. J. Stomatology, 2018, 45: 527. |
| [37] | Wang W, Wang Z B, Fu Y T, Dunne N, Liang C, Luo X, Liu K D, Li X M, Pang X N, Lu K. J. Biomed. Mater. Res. A, 2020, 108(9): 1824. |
| [38] | Meng X C, Zhang J, Chen J, Nie B N, Yue B, Zhang W, Lyu Z C, Long T, Wang Y. J. Mater. Chem. B, 2020, 8(44): 10190. |
| [39] | Ding R, Chen T J, Xu Q Z, Wei R, Feng B, Weng J, Duan K, Wang J X, Zhang K, Zhang X D. ACS Biomater. Sci. Eng., 2020, 6(2): 842. |
| [40] | Wang Z H, Cui Y, Wang J N, Yang X H, Wu Y F, Wang K, Gao X, Li D, Li Y J, Zheng X L, Zhu Y, Kong D L, Zhao Q. Biomaterials, 2014, 35(22): 5700. |
| [41] | Raczkowska J, Orzechowska B. Micron, 2020, 139: 102948. |
| [42] | Balion Z, Cėpla V, Svirskiene N, Svirskis G, Druceikaitė K, Inokaitis H, Rusteikaitė J, Masilionis I, Stankevičienė G, Jelinskas T, Ulčinas A, Samanta A, Valiokas R, Jekabsone A. Biomolecules, 2020, 10(5): 754. |
| [43] | Chen J L, Backman L J, Zhang W, Ling C, Danielson P. ACS Biomater. Sci. Eng., 2020, 6(9): 5162. |
| [44] | Zhang T. Master Dissertation of Chongqing University, 2016. |
| [44] | (张田. 重庆大学硕士论文, 2016.). |
| [45] | Chaudhuri O, Cooper-White J, Janmey P A, Mooney D J, Shenoy V B. Nature, 2020, 584(7822): 535. |
| [46] | Krishnan A. Doctoral Dissertation of the Pennsylvania State University, 2005. |
| [47] | Oster M, Schlatter G, Gallet S, Baati R, Pollet E, Gaillard C, AvÉrous L, Fajolles C, HÉbraud A. J. Mater. Chem. B, 2017, 5(11): 2181. |
| [48] | Zhang Y J, Zhang Z K, C W Z. Acta Polym. Sinica. 2017, 2: 306. |
| [49] | Zhang J M, Wang J N, Wei Y Z, Gao C, Chen X J, Kong W, Kong D L, Zhao Q. Colloids Surf. B: Biointerfaces, 2016, 146: 280. |
| [50] | Cao J, Geng X, Wen J, Li Q X, Ye L, Zhang A Y, Feng Z G, Guo L R, Gu Y Q. J. Biomed. Mater. Res., 2017, 105(10): 2806. |
| [51] | Ye L, Wu X, Mu Q, Chen B, Duan Y H, Geng X, Gu Y Q, Zhang A Y, Zhang J, Feng Z G. J. Biomater. Sci. Polym. Ed., 2011, 22(1/3): 389. |
| [52] | Ye L, Wu X, Duan H Y, Geng X, Chen B, Gu Y Q, Zhang A Y, Zhang J, Feng Z G. J. Biomed. Mater. Res., 2012, 100A(12): 3251. |
| [53] | Geng X, Ye L, Chen B. Chem. J. Chin. U., 2010, 1: 205. |
| [54] | Metwally S, Stachewicz U. Mater. Sci. Eng. C, 2019, 104: 109883. |
| [55] | Kwan C S, Cerullo A R, Braunschweig A B. ChemPlusChem, 2020, 85(12): 2704. |
| [56] | Wang K, Zheng W T, Pan Y W, Ma S Y, Guan Y, Liu R M, Zhu M F, Zhou X, Zhang J, Zhao Q, Zhu Y, Wang L Y, Kong D L. Macromol. Biosci., 2016, 16(4): 608. |
| [57] | Tang Y, Luo K Y, Chen Y Q, Gao X L, Tan J L, Dai Q J, Xu J Z, Dong S W, Luo F. Zhongguo Xiu Fu Chong Jian Wai Ke Za Zhi, 2020, 34: 1594. |
| [57] | (汤勇, 罗科宇, 陈玥奇, 高小亮, 谭玖林, 代其杰, 许建中, 董世武, 罗飞. 中国修复重建外科杂志, 2020, 34: 1594.). |
| [58] | Oliver-Cervelló L, Martin-Gómez H, Reyes L, Noureddine F, Ada Cavalcanti-Adam E, Ginebra M P, Mas-Moruno C. Adv. Healthcare Mater., 2021, 10(7): 2001757. |
| [59] | Martin-Gómez H, Oliver-Cervelló L, Buxadera-Palomero J, Ginebra M P, Mas-Moruno C. ChemBioChem, 2021, 22(5): 839. |
| [60] | Li T, Hao L, Li J, Du C, Wang Y. Bioact. Mater., 2020, 5: 1044. |
| [61] | Xiao X, Chen C S, Liu W Q. Prog. Chem., 2017, 5: 513. |
| [62] | Li J S, Kwiatkowska B, Lu H, Voglstätter M, Ueda E, Grunze M, Sleeman J, Levkin P A, Nazarenko I. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2016, 8(42): 28554. |
| [63] | Park G H, Kang M S, Knowles J C, Gong M S. J. Biomater. Appl., 2016, 30(9): 1350. |
| [64] | Jia Z J, Shi Y Y, Xiong P, Zhou W H, Cheng Y, Zheng Y F, Xi T F, Wei S C. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2016, 8(27): 17151. |
| [65] | Ren X K, Feng Y K, Guo J T, Wang H X, Li Q, Yang J, Hao X F, Lv J, Ma N, Li W Z. Chem. Soc. Rev., 2015, 44(15): 5745. |
| [66] | Shan Y P, Jia B, Ye M, Shen H, Chen W C, Zhang H F. Artif. Organs, 2018, 42(8): 824. |
| [67] | Butruk-Raszeja B A, Dresler M S, Kuźmińska A, Ciach T. Colloids Surf. B: Biointerfaces, 2016, 144: 335. |
| [68] | Tang D, Chen S Y, Hou D, Gao J C, Jiang L, Shi J, Liang Q G, Kong D L, Wang S F. Mater. Sci. Eng. C, 2017, 84: 1. |
| [69] | Zheng W T, Guan D, Wang Z H, Kong D L, Zhang J. Using RGD peptide to realize PCL fiber membrane functionalization through natural condensation reaction. Beijing: Chinese scientific papers online. [2015-12-17]. http://www.paper.edu.cn/releasepaper/content/201512-954. |
| [70] | Arnold M, Hirschfeld-Warneken V C, Lohmüller T, Heil P, Blümmel J, Cavalcanti-Adam E A, LÓpez-García M, Walther P, Kessler H, Geiger B, Spatz J P. Nano Lett., 2008, 8(7): 2063. |
| [71] | Huang J H, Gräter S V, Corbellini F, Rinck S, Bock E, Kemkemer R, Kessler H, Ding J D, Spatz J P. Nano Lett., 2009, 9(3): 1111. |
| [72] | Wong S H D, Yin B H, Yang B G, Lin S E, Li R, Feng Q, Yang H R, Zhang L, Yang Z M, Li G, Choi C H J, Bian L M. Adv. Funct. Mater., 2019, 29(8): 1806822. |
| [73] | Harada A. Advances in Polymer Science. Berlin Heidelberg, 1997. 142. |
| [74] | Yasuda Y, Hidaka Y, Mayumi K, Yamada T, Fujimoto K, Okazaki S, Yokoyama H, Ito K. J. Am. Chem. Soc., 2019, 141(24): 9655. |
| [75] | Yasuda Y, Toda M, Mayumi K, Yokoyama H, Morita H, Ito K. Macromolecules, 2019, 52(10): 3787. |
| [76] | Cho I S, Ooya T. Chem. Eur. J., 2020, 26(4): 913. |
| [77] | Yan Z, Ye L, Zhang A Y, Feng Z G. Chin. J. Polym. Sci., 2017, 35(6): 752.f. |
| [78] | Yan Z, Guo A J, Ye L, Zhang A Y, Feng Z G. RSC Adv., 2016, 6(39): 33221. |
| [79] | Ye L, Liu X Q, Ito K, Feng Z G. J. Mater. Chem. B, 2014, 2(35): 5746. |
| [80] | Guo A J, Yan Z, Ye L, Zhang A Y, Feng Z G. Macromol. Chem. Phys., 2016, 217(5): 617. |
| [81] | Inoue Y, Ye L, Ishihara K, Yui N. Colloids Surf. B: Biointerfaces, 2012, 89: 223. |
| [82] | Rajendran A K, Arisaka Y, Iseki S, Yui N. ACS Biomater. Sci. Eng., 2019, 5(11): 5652. |
| [83] | Hyun H, Yui N. Macromol. Biosci., 2011, 11(6): 765. |
| [84] | Seo J H, Kakinoki S, Inoue Y, Yamaoka T, Ishihara K, Yui N. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135(15): 5513. |
| [85] | Masuda H, Arisaka Y, Sekiya-Aoyama R, Yoda T, Yui N. Polymers, 2020, 12(4): 924. |
| [86] | Hyodo K, Arisaka Y, Yamaguchi S, Yoda T, Yui N. Macromol. Biosci., 2019, 19(4): 1800346. |
| [87] | Arisaka Y, Yui N. Biomater. Sci., 2021, 9(6): 2271. |
| [88] | Sekiya-Aoyama R, Arisaka Y, Hakariya M, Masuda H, Iwata T, Yoda T, Yui N. Biomater. Sci., 2021, 9(3): 675. |
| [89] | Kulka M W, Nie C X, Nickl P, Kerkhoff Y, Garg A, Salz D, Radnik J, Grunwald I, Haag R. Adv. Mater. Interfaces, 2020, 7(24): 2000931. |
| [90] | Lee H, Dellatore S M, Miller W M, Messersmith P B. Science, 2007, 318(5849): 426. |
| [91] | Xiao Y, Wang W X, Tian X H, Tan X, Yang T, Gao P, Xiong K Q, Tu Q F, Wang M, Maitz M F, Huang N, Pan G Q, Yang Z L. Research, 2020, 2020: 7236946. |
| [92] | Yang Z L, Zhao X, Hao R, Tu Q F, Tian X H, Xiao Y, Xiong K Q, Wang M, Feng Y H, Huang N, Pan G Q. PNAS, 2020, 117(28): 16127. |
| [93] | Bao S H, Kang J L, Tu C Z, Xu C F, Ye L, Zhang H, Zhao H, Zhang A Y, Feng Z G, Zhang F X. New J. Chem., 2018, 42(5): 3722. |
| [94] | Ku S H, Ryu J, Hong S K, Lee H, Park C B. Biomaterials, 2010, 31(9): 2535. |
| [95] | Jalali F, Oveisi H, Meshkini A. J. Mater. Sci.: Mater. Med., 2020, 31(12): 114. |
| [96] | Lenis J A, Rico P, Ribelles J L G, Pacha-Olivenza M A, González-Martín M L, Bolívar F J. Mater. Sci. Eng. C, 2020, 116: 111268. |
| [97] | Sistanipour E, Meshkini A, Oveisi H. Colloids Surf. B: Biointerfaces, 2018, 169: 329. |
| [98] | Mohd Pu’ad N A S, Koshy P, Abdullah H Z, Idris M I, Lee T C. Heliyon, 2019, 5(5): e01588. |
| [99] | Yang Y S, Wu Q Z, Wang M, Long J, Mao Z, Chen X H. Cryst. Growth Des., 2014, 14(9): 4864. |
| [100] | Shams M, Karimi M, Heydari M, Salimi A. Mater. Sci. Eng. C, 2020, 117: 111271. |
| [101] | Scialla S, Palazzo B, Sannino A, Verri T, Gervaso F, Barca A. Biology, 2020, 9(11): 357. |
| [102] | Nifant’ev I, Shlyakhtin A, Komarov P, Tavtorkin A, Kananykhina E, Elchaninov A, Vishnyakova P, Fatkhudinov T, Ivchenko P. Polymers, 2020, 12(12): 3039. |
| [103] | da Silva B A, Valério A, Cesca K, Hotza D, Gómez González S Y. ChemistrySelect, 2020, 5(44): 14050. |
| [104] | Ye L, Cao J, Chen L, Geng X, Zhang A Y, Guo L R. J. Biomed. Mater. Res. A, 2015, 103A: 3863. |
| [105] | Duan N N, Geng X, Ye L, Zhang A Y, Feng Z G, Guo L R, Gu Y Q. Biomed. Mater., 2016, 11(3): 035007. |
| [106] | Geng X, Xu Z Q, Tu C Z, Peng J, Jin X, Ye L, Zhang A Y, Gu Y Q, Feng Z G. ACS Appl. Bio Mater., 2021, 4(3): 2373. |
| [107] | Imashiro C, Shimizu T. Int. J. Mol. Sci., 2021, 22(1): 425. |
| [108] | Sekine H, Okano T. Int. J. Mol. Sci., 2020, 22(1): 92. |
| [109] | Cole M A, Voelcker N H, Thissen H, Griesser H J. Biomaterials, 2009, 30(9): 1827. |
| [110] | Pelham R J, Wang Y L. PNAS, 1997, 94: 25. |
| [111] | Nakamura T, Takashima Y, Hashidzume A, Yamaguchi H, Harada A. Nat. Commun., 2014, 5(1): 4622. |
| [112] | Zheng Y T, Hashidzume A, Takashima Y, Yamaguchi H, Harada A. Nat. Commun., 2012, 3(1): 831. |
| [113] | Zheng Y T, Hashidzume A, Harada A. Macromol. Rapid Commun., 2013, 34(13): 1062. |
| [114] | Hörning M, Nakahata M, Linke P, Yamamoto A, Veschgini M, Kaufmann S, Takashima Y, Harada A, Tanaka M. Sci. Rep., 2017, 7(1): 7660. |
| [115] | Zhu Y T, Zhang Q, Shi X L, Han D. Adv. Mater., 2019, 31(45): 1804950. |
| [116] | Zou W, Liu H T, Li T, Wang M. Chin. J. Tissue Eng. Res., 2012, 16(41): 7762. |
| [116] | (邹薇, 刘慧通, 李腾, 王民. 中国组织工程研究, 2012, 16(41): 7762.) |
| [117] | Vishnu V, Muralikrishna B, Verma A, Nayak S C, Sowpati D T, Radha V, Shekar P C. Stem Cell Rev. Rep., 2021, 17(4): 1465. |
| [118] | Pacelli S, Paolicelli P, Petralito S, Subham S, Gilmore D, Varani G, Yang G, Lin D, Casadei M A, Paul A. ACS Appl. Bio Mater., 2020, 3(2): 945. |
国家自然科学基金项目(2017YFC1104101)
/
| 〈 |
|
〉 |