超轻纳米纤维气凝胶的制备及其应用
Preparation and Application of Ultralight Nanofiber Aerogels
超轻纳米纤维气凝胶是一种以一维纳米纤维为基本构筑单元的新型气凝胶材料,相比于传统气凝胶,其不仅具有更高的孔隙率和更低的密度,还拥有更优异的机械性能和理化性质,因此该材料的先进制备技术和在新兴领域的创新性应用是近年来超轻气凝胶领域的研究热点。本文结合国内外研究现状,按照材料体系分类系统综述了超轻纤维气凝胶的制备方法、结构特点以及在隔热、吸附、电化学、传感和生物医学等领域的重要应用,提出了现阶段该材料面临的一些挑战,并展望了其在未来的发展方向。
Ultralight nanofiber aerogel is a new type of aerogel material with one-dimensional nanofibers as the basic building unit. Compared with traditional aerogels, it not only has a higher porosity and lower density but also with more excellent mechanical properties and physical and chemical properties thus the advanced preparation technology of this material and its innovative applications in emerging fields have become a research hotspot in the field of ultralight aerogels. Based on the research status, this paper systematically reviewed the preparation methods and structural characteristics of ultralight fiber aerogels and their important applications in the fields of thermal insulation, adsorption, electrode, sensing and biomedicine according to different materials systems. Moreover, some challenges faced by the material at this stage are put forward, and its future development direction has prospected.
1 Introduction
2 Preparation of ultralight nanofiber aerogels
2.1 Ultralight inorganic nanofiber aerogels
2.2 Ultralight carbon nanofiber aerogels
2.3 Ultralight organic nanofiber aerogels
3 Application of ultralight nanofiber aerogels
3.1 Thermal insulation materials
3.2 Adsorption materials
3.3 Electrode materials
3.4 Sensing materials
3.5 Biomedicine materials
4 Conclusion and outlook
超轻 / 纳米纤维气凝胶 / 冷冻干燥 / 静电纺丝 / 超弹性
ultralight / nanofiber aerogel / freeze drying / electrospinning / superelastic
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
( 张秀华, 赵海雷, 何方, 李雪, 仇卫华, 吴卫江, 曲选辉. 北京科技大学学报, 2006, 28(2): 157.) |
| [6] |
|
| [7] |
( 胡子君, 周洁洁, 陈晓红, 孙陈诚. 硅酸盐通报, 2009, 28(5): 1002.) |
| [8] |
|
| [9] |
( 张贺新, 赫晓东, 李垚, 洪长青. 航空材料学报, 2006, 26(3): 337.) |
| [10] |
|
| [11] |
( 肖芸芸, 冯坚, 姜勇刚, 冯军宗. 材料导报, 2014(13): 20.). |
| [12] |
|
| [13] |
( 肖芸芸, 冯军宗, 姜勇刚, 冯坚. 材料导报, 2018, 32(S1): 449.) |
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
|
| [22] |
( 冯坚, 冯军宗, 姜勇刚. 宇航材料工艺, 2012, 42(2): 42.) |
| [23] |
|
| [24] |
( 薛云伟. 太原理工大学硕士论文, 2018.). |
| [25] |
|
| [26] |
( 肖铁群. 同济大学博士论文, 2007.). |
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
( 冯军宗. 国防科技大学硕士论文, 2007.). |
| [30] |
|
| [31] |
( 徐超, 周斌, 解德滨. 材料导报, 2006, 20(6): 105.) |
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
( 周粮. 哈尔滨工业大学硕士论文, 2019.). |
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
|
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
|
| [67] |
|
| [68] |
|
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
|
| [73] |
|
| [74] |
|
| [75] |
|
| [76] |
|
| [77] |
|
| [78] |
|
| [79] |
|
| [80] |
|
| [81] |
|
| [82] |
|
| [83] |
|
| [84] |
|
| [85] |
|
| [86] |
|
| [87] |
|
| [88] |
|
| [89] |
|
| [90] |
|
| [91] |
|
| [92] |
|
| [93] |
|
| [94] |
|
| [95] |
|
| [96] |
|
| [97] |
|
| [98] |
|
| [99] |
|
| [100] |
|
| [101] |
|
| [102] |
|
| [103] |
|
| [104] |
|
| [105] |
|
| [106] |
|
| [107] |
|
| [108] |
|
| [109] |
|
| [110] |
|
| [111] |
|
| [112] |
|
| [113] |
|
| [114] |
|
| [115] |
|
| [116] |
|
| [117] |
|
| [1] | Fricke J, Emmerling A. J. Sol Gel Sci. Technol., 1998, 13(1/3): 299. |
| [2] | Novak Z, Kotnik P, Knez Ž. J. Non Cryst. Solids, 2004, 350: 308. |
| [3] | Kistler S S. Nature, 1931, 127(3211): 741. |
| [4] | Zhang X H, Zhao H L, He F, Li X, Qiu W H, Wu W J, Qu X H. J. Univ. Sci. Technol. Beijing, 2006, 28(2): 157. |
| [4] | ( 张秀华, 赵海雷, 何方, 李雪, 仇卫华, 吴卫江, 曲选辉. 北京科技大学学报, 2006, 28(2): 157.) |
| [5] | Hu Z J, Zhou J J, Chen X H, Sun C C. Bull. Chin. Ceram. Soc., 2009, 28(5): 1002. |
| [5] | ( 胡子君, 周洁洁, 陈晓红, 孙陈诚. 硅酸盐通报, 2009, 28(5): 1002.) |
| [6] | Zhang H X, He X D, Li Y, Hong C Q. J. Aeronaut. Mater., 2006, 26(3): 337. |
| [6] | ( 张贺新, 赫晓东, 李垚, 洪长青. 航空材料学报, 2006, 26(3): 337.) |
| [7] | Xiao Y Y, Feng J, Jiang Y G, Feng J Z. Mater. Rev., 2014(13): 20. |
| [7] | ( 肖芸芸, 冯坚, 姜勇刚, 冯军宗. 材料导报, 2014(13): 20.). |
| [8] | Xiao Y Y, Feng J Z, Jiang Y G, Feng J. Mater. Rev., 2018, 32(S1): 449. |
| [8] | ( 肖芸芸, 冯军宗, 姜勇刚, 冯坚. 材料导报, 2018, 32(S1): 449.) |
| [9] | Song J W, Chen C J, Yang Z. ACS Nano, 2018, 12: 140. |
| [10] | Katti A, Shimpi N, Roy S. Chem. Mater., 2006, 18: 285. |
| [11] | Nguyen B N, Meador M A B, Tousley M E. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2009, 1: 621. |
| [12] | Rao A V, Bhagat S D, Hirashima H J. Colloid Interface Sci., 2006, 300: 279. |
| [13] | Chen K, Bao Z, Du A J. Sol-Gel Sci. Technol., 2012, 62: 294. |
| [14] | Biedunkiewicz A, Figiel P M, Krawczy K J. Therm. Anal. Calorim., 2013, 113: 253. |
| [15] | Li C, Shi G Q. Adv. Mater., 2014, 26(24): 3992. |
| [16] | Feng J, Feng J Z, Jiang Y G. Aerosp. Mater. Technol., 2012, 42(2): 42. |
| [16] | ( 冯坚, 冯军宗, 姜勇刚. 宇航材料工艺, 2012, 42(2): 42.) |
| [17] | Xue Y W. Master Thesis of Taiyuan University of Technology, 2018. |
| [17] | ( 薛云伟. 太原理工大学硕士论文, 2018.). |
| [18] | Xiao T Q. Doctoral Dissertation of Tongji University, 2007. |
| [18] | ( 肖铁群. 同济大学博士论文, 2007.). |
| [19] | Li W, Prbstle H, Fricke J J. Non-Cryst. Solids, 2003, 325: 1. |
| [20] | Feng J Z. Master Thesis of National University of Defense Technology, 2007. |
| [20] | ( 冯军宗. 国防科技大学硕士论文, 2007.). |
| [21] | Xu C, Zhou B, Xie D B. Materials Reports, 2006, 20(6): 105. |
| [21] | ( 徐超, 周斌, 解德滨. 材料导报, 2006, 20(6): 105.) |
| [22] | Sun H Y, Xu Z, Gao C. Adv. Mater., 2013, 25(18): 2554. |
| [23] | Xu X, Zhang Q Q, Hao M L. Science, 2019, 363: 723. |
| [24] | Zhang Q, Xu X, Lin D. Adv. Mater., 2016, 28: 2229. |
| [25] | Kim Y J, Ahn C H, Lee M B, Choi M S. Mater. Chem. Phys., 2011, 127(1/2): 137. |
| [26] | Jiang Y, Chen Y, Liu Y J, Sui G X. Chem. Eng. J., 2018, 337: 522. |
| [27] | Jan D, Morgiel J, Tatarko P. Scr. Mater., 2009, 61: 253. |
| [28] | Si Y, Yu J, Tang X. Nat. Commun., 2014, 5: 5802. |
| [29] | Si Y, Wang X Q, Dou L Y, Yu J Y, Ding B. Sci. Adv., 2018, 4(4): 1322. |
| [30] | Wang F, Dou L, Ding B. Angew. Chem. Int. Ed., 2020, 16: 246. |
| [31] | Wei G S, Liu Y S, Zhang X X, Yu F, Du X Z. Int. J. Heat Mass Transf., 2011, 54(11/12): 2355. |
| [32] | Shen X D, Chin. J. Inorg. Chem., 2012, 28: 2071. |
| [33] | Su L, Wang H, Niu M. ACS Nano, 2018, 12: 3103. |
| [34] | Ren B, Liu J J, Rong Y D. ACS Nano, 2019, 13: 11603. |
| [35] | Li B B, Yuan X S, Gao Y. Mater. Res. Express, 2019, 6: 045030. |
| [36] | Cheng Y H, Tan M Y, Hu P. Appl. Surf. Sci., 2018, 448: 138. |
| [37] | Ferraro C, Garcia T E, Rocha V G. Adv. Funct. Mater., 2016, 26: 1636. |
| [38] | Liang P P, Li H X, Wang G. Mater. Lett., 2021, 284: 129014. |
| [39] | Zhou L. Master Thesis of Harbin Institute of Technology, 2019. |
| [39] | ( 周粮. 哈尔滨工业大学硕士论文, 2019.). |
| [40] | Hayase G, Nonomura K, Hasegawa G. Chem. Mater., 2015, 27: 3. |
| [41] | Peng F, Jiang Y G, Feng J. Int. J. Inorg. Mater., 2020, 404. |
| [42] | Dong X, Sui G, Yun Z. Mater. Des., 2016, 90: 942. |
| [43] | Liu R L, Dong X, Xie S T. Chem. Eng. J., 2019, 360: 464. |
| [44] | Xian L, Zhang Y, Wu Y J. Ceram. Int., 2020, 46: 1869. |
| [45] | Zhang E, Zhang W, Lv T. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2021, 13: 20548. |
| [46] | Zhang X X, Wang F, Dou L Y. ACS Nano, 2020, 14: 15616. |
| [47] | Biener J, Stadermann M, Suss M. Energy Environ. Sci., 2011, 4: 656. |
| [48] | ElKhatat A M, Al-Muhtaseb S A. Adv. Mater., 2011, 23(26): 2887. |
| [49] | Huang Y, Lai F, Zhang L. Sci. Rep., 2016, 6: 31541. |
| [50] | Lai F L, Huang Y P, Zuo L Z, Gu H H, Miao Y E, Liu T X. J. Mater. Chem. A, 2016, 4(41): 15861. |
| [51] | Xu T, Ding Y C, Wang Z J. Mater. Chem. C., 2017, 5: 10288. |
| [52] | Wu Z Y, Liang H W, Hu B C, Yu S H. Angew. Chem. Int. Ed., 2018, 57(48): 15646. |
| [53] | White R J, Brun N, Budarin V L. Chemsuschem., 2014, 7: 670. |
| [54] | Titirici M M, White R J, Brun N. Chem. Soc. Rev., 2014, 44: 250. |
| [55] | Zhao Q, Fellinger T P, Antonietti M, Yuan J Y. J. Mater. Chem. A, 2013, 1(16): 5113. |
| [56] | Liang H W, Guan Q F, Chen L F. Angew. Chem. Int. Ed., 2012, 51: 5101. |
| [57] | Yu Z L, Qin B, Yu S H. Adv. Mater., 2019, 21: 4331. |
| [58] | Meng Y, Yong T M, Liu P. Cellulose, 2015, 22: 435. |
| [59] | Xue Z, Xiong Q, Zou C. Mater. Res. Bull., 2021, 133: 111049. |
| [60] | Yu Z L, Qin B, Yu S H. Adv. Mater., 2019, 19: 2151. |
| [61] | Sepahvand S, Jonoobi M, Ashori A. Carbohydr. Polym., 2020, 230: 115571. |
| [62] | Qin H, Zhang Y, Jiang J. Adv. Funct. Mater., 2021: 2106269. |
| [63] | Darabitabar F, Yavari V, Hedayati A. Environ. Technol. Innovation, 2020, 18: 100786. |
| [64] | Ebrahimi A, Dahrazma B, Adelifard M. J. Porous Mater., 2020, 27(4): 1219. |
| [65] | Zhang F, Ren H, Tong G. Cellulose, 2016, 23: 1. |
| [66] | Guo H, Meador M A B, Mccorkle L. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2011, 3: 546. |
| [67] | Meador M A B, Christlan R A, Hanson K. ACS Appl. Mater. Interface, 2015, 7: 1240. |
| [68] | Jiang S H, Uch B, Agarwal S, Greiner A. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2017, 9(37): 32308. |
| [69] | Shen Y, Li D W, Deng B Y R. Soc. Open Sci., 2019, 6: 190596. |
| [70] | Qian Z C, Wang Z, Chen Y, Tong S R, Ge M F, Zhao N, Xu J. J. Mater. Chem. A, 2018, 6(3): 828. |
| [71] | Xu T, Miszuk J M, Zhao Y, Sun H L, Fong H. Adv. Healthcare Mater., 2015, 4(15): 2238. |
| [72] | Li Y Q, Liu Y Q, Xun X W, Zhang W, Xu Y, Gu D Y. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2019, 11(40): 36359. |
| [73] | Xu T, Liang Z, Ding B. Polymer, 2018, 151: 299. |
| [74] | Spearman S S, Irin F, Rivero I V. Polymer, 2015, 56: 476. |
| [75] | Sant S, Iyer D, Gaharwar A K. Acta Biomater., 2013, 9: 5963. |
| [76] | Chen M C, Sun Y C, Chen Y H. Acta Biomater., 2013, 9(3): 5562. |
| [77] | Ghorbani F M, Kaffashi B, Shokrollahi P A. Carbohydr. Polym., 2015, 118: 133. |
| [78] | Ding Y, Yao Q, Li W. Colloids Surf., B., 2015, 136: 93. |
| [79] | Chen W M, Ma J, Zhu L. Colloids Surf., B., 2016, 142: 165. |
| [80] | Chen W M, Chen S, Morsi Y. ACS Appl. Mater. Interface, 2016, 8: 24415. |
| [81] | Chen J, Zheng T H, Hua W K. Colloids Surf., A., 2020, 585: 124048. |
| [82] | Deuber F, Mousavi S, Federer L, Hofer M, Adlhart C. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2018, 10(10): 9069. |
| [83] | Deuber F, Mousavi S, Federer L, Adlhart C. Adv. Mater. Interfaces, 2017, 4(12): 1700065. |
| [84] | Xu Z Y, Jiang X D, Zhou H, Li J Y. Cellulose, 2018, 25(2): 1217. |
| [85] | Xu T, Zheng F, Chen Z. Chem. Eng. J., 2019, 360: 280. |
| [86] | Duan G G, Jiang S H, Jerome V. Adv. Funct. Mater., 2015, 25: 2850. |
| [87] | Duan G G, Bagheri A R, Jiang S H. Biomacromolecules, 2017, 18: 3215. |
| [88] | Zhu J, Ding Y, Agarwal S. Nanoscale, 2017, 9: 18169. |
| [89] | Zhu J, Jiang S, Hou H. Macromol. Mater. Eng., 2018, 303: 1700615. |
| [90] | Hu Z, Yan S, Li X. ACS Nano, 2021, 15: 8171. |
| [91] | Zhou S, Apostolopoulou-Kalkavoura V, da Costa M V T. Nano-Micro Lett., 2020, 12: 1. |
| [92] | Huang D M, Guo C N, Zhang M Z, Shi L. Mater. Des., 2017, 129: 82. |
| [93] | Ma J, Ye F, Yang C. Mater. Des., 2017, 131: 226. |
| [94] | Dou L, Zhang X, Cheng X. ACS Appl. Mater. Interface, 2019, 11: 29056. |
| [95] | Wang B, Liang W X, Guo Z G, Liu W M. Chem. Soc. Rev., 2015, 44(1): 336. |
| [96] | Xu T, Zheng F, Chen Z J, Ding Y C, Liang Z P, Fong H. Chem. Eng. J., 2019, 360:288. |
| [97] | Xu T, Wang Z, Ding Y. Carbohydr. Polym., 2018, 179: 164. |
| [98] | Chen L F, Feng Y, Liang H W, Wu Z Y, Yu S H. Adv. Energy Mater., 2017, 7(23): 1700826. |
| [99] | Nardecchia S, Carriazo D, Ferrrer M L. Chem. Soc. Rev., 2013, 42: 794. |
| [100] | Chabot V, Higgins D, Yu A. Energy Environ. Sci., 2014, 7: 1564. |
| [101] | Wang G P, Zhang L, Zhang J J. Chem. Soc. Rev., 2012, 41(2): 797. |
| [102] | Zhang M, Yang D, Zhang S. Carbon, 2020, 158: 873. |
| [103] | He W, Li G, Zhang S. ACS Nano, 2015, 9: 4244. |
| [104] | Hsu S H, Hung K C, Chen C W. J. Mater. Chem. B, 2016, 4(47): 7493. |
| [105] | Badylak S F, Freytes D O, Gilbert T W. Acta Biomater., 2009, 5(1): 1. |
| [106] | Yao Q, Cosme J G L, Xu T. Acta Biomater., 2017, 115: 115. |
湖南省自然科学基金项目(2018JJ2469)
/
| 〈 |
|
〉 |