基于邻苯二胺氧化反应的生物分子比色/荧光探针
李立清 , 郑明豪 , 江丹丹 , 曹舒心 , 刘昆明 , 刘晋彪
化学进展 ›› 2022, Vol. 34 ›› Issue (8) :1815-1830
基于邻苯二胺氧化反应的生物分子比色/荧光探针
Colorimetric and Fluorescent Probes Based on the Oxidation of o-Phenylenediamine for the Detection of Bio-Molecules
邻苯二胺(OPD)易被多种氧化剂氧化生成黄色荧光物质2, 3-二氨基吩嗪(OPDox),这一独特响应机制为反应型比色/荧光探针的设计提供了思路。基于OPD氧化反应的比色/荧光探针已被广泛应用于金属离子和有机小分子的检测中。近年来,由于该类探针灵敏度高、响应速度快、抗干扰能力强,在对细胞和组织内生物分子的识别方面备受青睐。本文综述了近年来(2014~2021年)基于OPD氧化反应的比色/荧光探针对生物硫醇、活性氧、尿酸、酶、抗原等重要生物分子检测的研究进展,并对此类探针的应用问题和发展前景进行了评述。
O-phenylenediamine (OPD) can be easily oxidized by a variety of oxidants to form yellow fluorescent substance 2, 3-diaminophenazine (OPDox), and the unique responding mechanism provides a principle in the design of reaction-based colorimetric/fluorescent probes. Up to now, colorimetric and fluorescent probes based on the OPD oxidative reactions have been widely applied in the detection of metal ions and organic molecules. In recent years, these probes have attracted much attention in the recognition of bio-molecules in cells and tissues due to their high sensitivity, fast response speed and strong anti-interference ability. This review summarizes the development of colorimetric and fluorescent probes based on the OPD oxidative reactions in the detection of important bio-molecules such as biothiols, reactive oxygen species, uric acid, enzyme, antigen and so on. We further make an in-depth perspectives on the application and development prospect of the probes.
Contents
1 Introduction
2 Detection of small bio-molecules
2.1 Biological thiols
2.2 Reactive oxygen species
2.3 Purine and its metabolites
2.4 Other small bio-molecules
3 Detection of biomacromolecules
3.1 Enzyme
3.2 Antigens
3.3 Bacteria and viruses
3.4 Other biomacromolecules
4 Conclusion and outlook
邻苯二胺 / 比色/荧光探针 / 氧化反应 / 生物分子 / 识别
o-phenylenediamine / colorimetric/fluorescent probe / oxidative reaction / bio-molecules / recognition
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
|
| [6] |
|
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
|
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
|
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
(a) |
| [18] |
(b) |
| [19] |
|
| [20] |
党耶城, 冯杨振, 陈杜刚. 化学进展, 2021, 33: 868.). |
| [21] |
|
| [22] |
(a) |
| [23] |
(b) |
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
(a) |
| [30] |
(b) |
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
|
| [62] |
|
| [63] |
(a) |
| [64] |
(b) |
| [65] |
|
| [66] |
|
| [67] |
|
| [68] |
|
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
(a) |
| [73] |
(b) |
| [74] |
|
| [75] |
|
| [76] |
|
| [77] |
|
| [78] |
|
| [79] |
|
| [80] |
|
| [81] |
|
| [82] |
|
| [83] |
Biomarkers Definitions Working Group. Clin. Pharmacol. Ther., 2001, 69: 89. |
| [84] |
(a) |
| [85] |
(b) |
| [86] |
|
| [87] |
|
| [88] |
|
| [89] |
|
| [90] |
|
| [91] |
|
| [92] |
|
| [93] |
|
| [94] |
|
| [95] |
(a) |
| [96] |
(b) |
| [97] |
|
| [98] |
|
| [99] |
|
| [100] |
(a) |
| [101] |
(b) |
| [102] |
(c) |
| [103] |
|
| [104] |
(a) |
| [105] |
(b) |
| [106] |
|
| [107] |
|
| [108] |
|
| [109] |
(a) |
| [110] |
(b) |
| [111] |
|
| [112] |
|
| [113] |
|
| [114] |
|
| [115] |
|
| [116] |
刘园园, 郭芸, 罗晓刚, 刘根炎, 孙琦. 化学进展, 2021, 33: 199.). |
| [1] | Holzinger M, Le Goff, Cosnier S. Front. Chem., 2014, 2: 63. |
| [2] | Kowada T, Maeda H, Kikuchi K, Chem. Soc. Rev., 2015, 44: 4953. |
| [3] | Labib M, Sargent E H, Kelley S O. Chem. Rev., 2016, 116: 9001. |
| [4] | Li X, Yang J M, Xie J Q, Jiang B Y, Yuan R, Xiang Y. Biosens. Bioelectron., 2018, 102: 296. |
| [5] | Kang B, Park S V, Soh H T, Oh S S. ACS Sensors, 2019, 4: 2802. |
| [6] | Li M J, Zheng Y N, Liang W B, Yuan R, Chai Y Q. ACS Appl. Mater. Inter., 2017, 9: 42111. |
| [7] | Zhang C, Rissman R A, Feng J. J. Alzheimers Dis. 2015, 44: 375. |
| [8] | Chen J M, Huang Y J, Kannan P, Zhang L, Lin Z Y, Zhang J W, Chen T, Guo L H. Anal. Chem., 2016, 88: 2149. |
| [9] | Pak Y L, Swamy K M K, Yoon J Y. Sensors, 2015, 15: 24374. |
| [10] | Minta A, Kao J Y, Tsien R Y. J. Biol. Chem., 1989, 264: 8171. |
| [11] | Wang Y, Zhang L, Han X Y, Zhang L W, Wang X Y, Chen L X. Chem. Eng. J., 2021, 406: 127166. |
| [12] | Jiao S, Wang X C, Sun Y H, Zhang L J, Sun W H, Sun Y, Wang X H, Ma P Y, Song D Q. Sens. Actuators B: Chem., 2018, 262: 188. |
| [13] | Weng H, Yan B. Sens. Actuators B: Chem., 2016, 228: 702. |
| [14] | Dong B L, Kong X Q, Lin W Y. ACS Chem. Biol. 2018, 13: 1714. |
| [15] | Ye Q X, Ren S F, Huang H, Duan G G, Liu K M, Liu J B. ACS Omega, 2020, 5: 20698. |
| [16] | Townsend D M, Tew K D, Tapiero H. Biomed. Pharmacoth., 2003, 57: 145. |
| [17] | (a) Zhao J J, Zhang K, Ji J, Liu B H. Talanta, 2016, 152: 196 |
| [17] | (b) Herzenberg L A,. De Rosa S C, Dubs J G, Roederer M, Anderson M T, Ela S W, Deresinski S C, Herzenberg L A,. Proc. Natl. Acad. Sci USA., 1997, 94: 1967. |
| [18] | Dang Y C, Feng Y Z, Cheng D G. Progress in Chemistry, 2021, 33: 868. |
| [18] | 党耶城, 冯杨振, 陈杜刚. 化学进展, 2021, 33: 868.). |
| [19] | Li R, Lei C H, Zhao X E, Gao Y, Gao H, Zhu S Y, Wang H. Spectrochim. Acta, Part A., 2018, 188: 20. |
| [20] | (a) Han B Y, Yuan J P, Wang E K. Anal. Chem., 2009, 81: 5569 |
| [20] | (b) Hu Y H, Wu Y M, Chen T T, Chu X, Yu R Q. Anal. Methods, 2013, 5: 3577. |
| [21] | Li F, Liu J C, Hu Y T, Deng N, He J B. Talanta, 2018, 186: 330. |
| [22] | Ma Z Y, Wu T T, Li P P, Liu M L, Huang S, Li H T, Zhang Y Y, Yao S Z. Microchim. Acta., 2019, 186: 498. |
| [23] | Jin H J, Jin Q, Liang Z H, liu Y Q, Qu X J, Sun Q J. Anal. Chem., 2019, 91: 8958. |
| [24] | Lv P Y, Xu Y Y, Liu Z, Li G P, Ye B X. Microchem. J., 2020, 152: 104255. |
| [25] | Cao Y, Liu J J, Zou L N, Ye B X, Li G P. Anal. Chim. Acta., 2021, 1145: 46. |
| [26] | (a) Fan D Q, Shuang C S, Gu W L, Wang E K, Dong S J. ACS Appl. Mater. Inter., 2017, 9: 25870 |
| [26] | (b) Tang X, Zeng X Y, Liu H M, Yang L L, Zhou H B, Cai H H. Mikrochim. Acta., 2019, 186: 572. |
| [27] | Zhang R L, Zhao J, Han G M, Liu Z J, Liu C, Zhang C, Liu B H, Jiang C L, Liu R Y, Zhao T T, Han M Y, Zhang Z P. J. Am. Chem. Soc., 2016, 138: 3769. |
| [28] | Li H D, Yao L C, Fan J L, Du J J, Wang J Y, Peng X J. Biosens. Bioelectron., 2017, 94: 536. |
| [29] | Deng W F, Peng Y, Yang H, Tan Y M, Ma M, Xie Q J, Chen S W. ACS Appl. Mater. Inter., 2019, 11: 29072. |
| [30] | Maity S, Bain D, Chakraborty S, Kolay S, Patra A. ACS Sustain. Chem. Eng., 2020, 8: 18335. |
| [31] | Hu L Z, Deng L, Alsaiari S, Zhang D Y, Khashab N M. Anal. Chem., 2014, 86: 4989. |
| [32] | Fang H F, Yu H, Lu Q, Fang X, Zhang Q L, Zhang J T, Zhu L L, Ma Q B. Anal. Chem., 2020, 92: 12825. |
| [33] | Wang Y, Deng M, Deng B G, Ye L M, Fei X F. J. Clin. Lab. Anal., 2019, 33: 22868. |
| [34] | Wang L Z, Liu Y, Yang Z P, Wang Y Y, Rao H B, Yue G Z, Wu C M, Lu C F, Wang X X. Dyes Pigm., 2020, 180: 108486. |
| [35] | Chen X J, Wang Y Z, Zhang Y Y, Chen Z H, Liu Yang, Li Z L, Li J H. Anal. Chem.; 2014, 86: 4278. |
| [36] | Wu C Y, Zhu L J, Lu Q J, Li H T, Zhang Y Y, Yao S Z. Microchim. Acta., 2019, 186: 754. |
| [37] | Liu M W, He Y, Zhou J, Ge Y L, Zhou J G, Song G W. Anal. Chim. Acta., 2020, 1103: 134. |
| [38] | Yuan C L, Qin X, Xu Y J, Shi R, Cheng S Q, Wang Y L. Spectrochim. Acta, Part A., 2021, 254: 119678. |
| [39] | Lin T R, Zhong L S, Chen H, Li Z H, Song Z P, Guo L Q, Fu F F. Microchim. Acta., 2017, 184: 1233. |
| [40] | Huang Y, Tan J, Cui L J, Zhou Z D, Zhang Z H, Zheng R, Xue Y W, Zhang M X, Li S S, Zhu N X, Liang J T, Li G Y, Zhou S F, Zhao Y X. Biosens. Bioelectron.; 2018, 102: 560. |
| [41] | Huang S, Yang, E L, Yao J D, Chu X, Liu Y, Zhang Y, Xiao Q. ACS Omega, 2019, 4: 9333. |
| [42] | Kim S K, Lee D H, Hong J, Yoon J. Acc. Chem. Res., 2009, 42: 23. |
| [43] | Doherty M, Belcher C, Regan M, Jones A, Ledingham J. Ann. Rheum. Dis., 1996, 55: 432. |
| [44] | Xu S Q, He M, Yu H Ping, Cai X K, Tan X L, Lu B, Shu B H. Anal. Biochem., 2001, 299: 188. |
| [45] | Chen C Y, Tan Y Z, Hsieh P H, Wang C M, Shibata H, Maejima K, Wang T Y, Hiruta Y, Cittero D, Liao W S. ACS Sens., 2020, 5: 1314. |
| [46] | Kusakari Y, Nishikawa S, Ishiguro S I, Tamai M. Curr. Eye Res., 1997, 16: 600. |
| [47] | Watanabe M, Suliman M E, Qureshi A R, Garcia-lopez E, BRNY P, Heimbrger O, Stenvinkel P, Lindholm B. Am. J. Clin. Nutr., 2008, 87: 1860. |
| [48] | Xu Y, Wu X Q, Shen J S, Zhang H W. RSC Adv., 2015, 5: 92114. |
| [49] | Wadud S, Orrashid M M, Onodera R. J. Chromatogr. B: Anal. Technol. Biomed. Life Sci., 2002, 767: 369. |
| [50] | Amini M K, Shahrokhian S, Tangestaninejad S. Anal.Chem., 1999, 71: 2502. |
| [51] | He Y, Wang X, Zhu J J, Zhong S H, Song G W. Analyst, 2012, 137: 4005. |
| [52] | Lee S, Yuen K K Y, Jolliffe K A, Yoon J. Chem. Soc. Rev., 2015, 44: 1749. |
| [53] | Agteresch H J, Dagnelie P C, Van Den Berg J W, Wilson J H. Drugs., 1999, 58: 211. |
| [54] | Gordon J L. Biochem. J., 1986, 233: 309. |
| [55] | Wu Z H, Chen R C, Pan S, Liu H, Hu X L. Microchem. J., 2021, 164: 105976. |
| [56] | Xu X, Nan D Y, Yang H, Pan S, Liu H, Hu X L. Sens. Actuators B: Chem., 2020, 304: 127324. |
| [57] | Tedsana W, Tuntulani T, Ngeontae W. Anal. Chim. Acta., 2013, 783: 65. |
| [58] | Caracciolo G, Palchetti S, Digiacomo L, Chiozzi R Z, Capriotti A L, Amenitsch H, Tentori P M, Palmieri V, Papi m, Cardarelli F, Pozzi D, Lagan A. ACS Appl. Mater. Inter., 2018, 10: 22951. |
| [59] | (a) Mathwig K, Albrecht T, Goluch E D, Rassaei L. Anal. Chem., 2015, 87: 5470 |
| [59] | (b) Ray P C. Chem. Rev., 2010, 110: 5332. |
| [60] | Fass D, Thorpe C. Chem. Rev., 2018, 118: 1169. |
| [61] | Zhao J H, Wang S, Lu S S, Liu G Y, Sun J, Yang X R. Anal. Chem., 2019, 91: 7828. |
| [62] | Chen C X, Zhao D, Wang B, Ni P J, Jiang Y Y, Zhang C H, Yang F, Lu Y Z, Sun J. Anal. Chem., 2020, 92: 4639. |
| [63] | Ni P J, Liu S Y, Jiang Y Y, Chen C X, Wang B, Zhang C H, Chen B, Lu Y Z. ACS Appl. Bio. Mater., 2020, 3: 6394. |
| [64] | Yang Q, Li C Y, Li J H, Arabi M, Wang X Y, Peng H L, Xiong H, Choo J, Chen L X. J. Mater. Chem. C, 2020, 8: 5554. |
| [65] | Wang M K, Wang S, Xie X M, Su X G. ACS Appl. Nano Mater., 2020, 3: 6034. |
| [66] | Sun J, Wang B, Zhao X, Li Z J, Yang X R. Anal. Chem., 2016, 88: 1355. |
| [67] | (a) Deng J J, Yu P, Yang L F, Mao L Q. Anal. Chem., 2013, 85: 2516 |
| [67] | (b) Zhang L L, Li M, Qin Y F, Chu Z D, Zhao S L. Analyst, 2014, 139: 6298. |
| [68] | Mikalsen A, Andersen R A, Alexander J. Comp. Biochem. Physiol., Part B: Biochem. Mol. Biol., 1986, 83: 447. |
| [69] | Soreq H, Seidman S. Nat. Rev. Neurosci., 2001, 2: 294. |
| [70] | Santarpia L, Grandone I, Contaldo F, Pasanisi F. J. Cachexia Sarcopeni., 2013, 4: 31. |
| [71] | Xu X M, Cen Y, Xu G H, Wei F D, Shi M L, Hu Q. Biosens. Bioelectron., 2019, 131: 232. |
| [72] | Ellman G L, Courtney K D, Andres V, Featherstone R M. Biochem. Pharmacol., 1961, 7: 88. |
| [73] | Shi Y J, Fei L, Matson C, Mulligan P, Whetstine J R, Cole P A, Casero R A, Shi Yang. Cell, 2004, 119: 941. |
| [74] | Pedersen M T, Helin K. Trends Cell Biol., 2010, 20: 662. |
| [75] | Deng L, Liu Q Q, Lei C Y, Zhang Y Y, Huang Y, Nie Z, Yao S Z. Anal. Chem., 2020, 92: 9421. |
| [76] | Li Y X, Li Y J, Huang L H, Bin Q, Lin Z Y, Yang H H, Cai Z W, Chen G N. J. Mater. Chem. B, 2013, 1: 1256. |
| [77] | Biomarkers Definitions Working Group. Clin. Pharmacol. Ther., 2001, 69: 89. |
| [78] | (a) Viger-Gravel J, Paruzzo F M, Cazaux C, Jabbour R, Leleu A, Canini F, Florian P, Ronzon F, Gajan D, Lesage A. Chem. Eur. J., 2020, 26: 8976 |
| [78] | (b) Baha Ö, Sinem E, Murat U. Biosens. Bioelectron., 2021, 191: 113454. |
| [79] | Gubala V, Harris L F, Ricco A J, Tan M X, Williams D E. Anal. Chem., 2012, 84: 487. |
| [80] | Zhu Y D, Peng J, Jiang L P, Zhu J J. Analyst, 2014, 139: 649. |
| [81] | Pinching A J, Jeffries D J, Harris J R W, Swirsky D, Weber J N. Nature, 1990, 347: 324. |
| [82] | Hopkins M, Hau S, Tiernan C, Papadimitropoulos A, Chawla A, Beloukas A, Gerettiet A M. J. Clin. Virol., 2015, 69: 56. |
| [83] | Zhang Y, Yang H, Yu J P, Wei H P. Anal. Bioanal. Chem., 2016, 408: 6115. |
| [84] | Tang S X, Hewlett I. J. Infect. Dis., 2010, 201: 59. |
| [85] | Khuntikeo N, Titapun A, Loilome W, Yongvanit P, Thinkhamrop B, Chamadol B, Boonmars T, Nethanomsak T, Andrews R H, Petney T N, Sithithaworn P. Front. Med., 2018, 5: 1. |
| [86] | Taron W, Jamnongkan W, Techasen A, Phetcharaburanin J, Namwat N, Sithithaworn P, Khuntikeo N, Mukdasai S, Sayasone S, Loilome W, Ngeontae W. Talanta, 2020, 209: 120592. |
| [87] | Taron W, Jamnongkan W, Phetcharaburanin J, Klanrit P, Namwat N, Techasen A, Sithithaworn P, Khuntikeo N, Boonmarsb T, Loilome W, Ngeontae W. Spectrochim. Acta, Part A, 2021, 254: 119633. |
| [88] | (a) Slupsky C M, Cheypesh A, Chao D V, Fu H, Rankin K N, Marrie T J, Lacy P J. Proteome Res., 2009, 8: 3029 |
| [88] | (b) Ferguson B S, Buchsbaum S F, Wu T T, Hsieh K W, Xiao Y, Sun R, Soh H T. J. Am. Chem. Soc., 2011, 133: 9129. |
| [89] | Xu Y G, Liu Z M, Zhang B Q, Qu M, Mo C S, Luo J, Li S L. Food Control., 2016, 64: 54. |
| [90] | Yamada K, Choi W, Cho B K, Jun S. Biosens. Bioelectron., 2016, 77: 137. |
| [91] | Su J, Zhang H J, Jiang B Y, Zheng H Z, Chai Y Q, Yuan R, Xiang Y. Biosens. Bioelectron., 2011, 29: 184. |
| [92] | (a) Chikkaveeraiah B V, Bhirde A A, Morgan N Y, Eden H S, Chen X Y. ACS Nano., 2012, 6: 6546 |
| [92] | (b) Wen W, Yan X, Zhu C Z, Du D, Lin Y H. Anal. Chem., 2017, 89: 138 |
| [92] | (c) Jones A, Dhanapala L, Kankanamage R N T, Kumar C V, Rusling J F. Anal. Chem., 2020, 92: 345. |
| [93] | Li Y X, Hong M, Qiu B, Lin Z Y, Chen Y T, Cai Z W, Chen G N. Biosens. Bioelectron., 2014, 54: 358. |
| [94] | (a) Cole M B, Jones M V, Holyoak C. J. Appl. Bacteriol. 1990, 69: 63 |
| [94] | (b) Sharma H, Mutharasan R. Anal. Chem., 2013, 85: 3222. |
| [95] | Liu Y S, Wang J, Song X L, Xu K, Chen H S, Zhao C, Li J. Microchim. Acta. 2018, 185: 360. |
| [96] | Muniesa M, Jofre J, Aljaro C, Anicet R. Environ. Sci. Technol., 2006, 40: 7141. |
| [97] | Zhang B Y, Zou H J, Qi Y F, Zhang X M, Sheng R T, Zhang Y, Sun R M, Chen L X, Lv R J. Microchem. J., 2021, 164: 106013. |
| [98] | (a) Meyfour A, Pooyan P, Pahlavan S, Rezaei-Tavirani M, Gourabi H, Baharvand H, Salekdehet G H. J. Proteome Res., 2017, 16: 4259 |
| [98] | (b) Jayaram S, Gupta M K, Shivakumar B M, Ghatge M, Sharma A, Vangala R K, Sirdeshmukh R. J. Proteome Res., 2015, 14: 3432. |
| [99] | Qian Z S, Shan X Y, Chai L J, Chen J R, Feng H. Biosens. Bioelectron., 2015, 68: 225. |
| [100] | Wang G L, Xin F, Wu X M, Hu X L. Biosens. Bioelectron., 2016, 81: 214. |
| [101] | Han T Q, Li X J, Li Y Y, Cao W, Wu D, Du B, Wei Q. Sens. Actuators B: Chem., 2014, 205: 176. |
| [102] | Zhuge W Y, Tan X F, Zhang R Y, Li H, Zheng, G X. Chin. Chem. Lett., 2019, 30: 1307. |
| [103] | Liu Y Y, Guo Y, Luo X G, Liu G Y, Sun Q. Progress in Chemistry, 2021, 33: 199. |
| [103] | 刘园园, 郭芸, 罗晓刚, 刘根炎, 孙琦. 化学进展, 2021, 33: 199.). |
国家自然科学基金(21762018)
国家自然科学基金(21961014)
江西省教育厅科技项目(GJJ160668)
江西省自然科学基金(20202BABL213007)
江西省自然科学基金(20212BAB203013)
江西省功能分子材料化学重点实验室(20212BCD42018)
大学生创新创业训练计划(202110407006)
/
| 〈 |
|
〉 |