酶催化原子转移自由基聚合
Enzyme-Catalyzed Atom Transfer Radical Polymerization
原子转移自由基聚合(ATRP)是制备分子量以及分散度可控聚合物的重要途径。然而,受制于除氧步骤复杂、金属催化剂残留以及单体适用范围有限等因素,ATRP难以应用于批量制备功能化聚合物/共聚物材料,限制了其进一步应用。近年来提出和发展的酶催化聚合,为高效便捷除氧、拓展单体适用范围以及制备具有特殊(纳米)结构的纯净聚合物/共聚物提供了新思路。本文详细介绍了酶的结构与催化机理,以酶的种类进行分类,系统总结了具有不同结构的酶催化体系(包括过氧化辣根酶、血红蛋白、血红素、漆酶等)的催化机理、适用单体、优缺点及应用等;综述了酶以及酶模拟物催化ATRP体系的发展现状;最后,对酶催化ATRP的发展前景和挑战进行了探讨和展望。
Atom transfer radical polymerization (ATRP) is an important method for preparing polymers with controllable molecular weight and polydispersity. However, due to the complex oxygen removal steps, metal catalysts residue, and limited monomer scope, it is difficult for ATRP to be widely used in the large-scale preparation of functionalized polymers/copolymers. With the development of enzyme-catalyzed polymerization, radical polymerization has made significant progress in efficient and convenient oxygen removal, expanding monomer scope, and the synthesis of polymers/copolymers with special (nano) structures. This review highlights the structure of enzymes and their catalytic mechanism in enzyme-catalyzed ATRP. Various enzyme/ enzyme mimics catalysis system (including horseradish peroxidase, hemoglobin, heme, laccase, etc.) employed in ATRP are carefully summarized in order. Finally, the opportunities and challenges of enzyme-catalyzed ATRP are discussed for the further development in this field.
Enzyme-Catalyzed Atom Transfer Radical Polymerization
Contents
1 Introduction
2 Horseradish peroxidase(HRP)catalyzed ATRP
3 Hemoglobin catalyzed ATRP
4 Hemin and Enzyme mimic catalyzed ATRP
5 Laccase catalyzed ATRP
6 GOx-HRP cascade catalysis applied as initiator
7 Conclusion and outlook
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
|
| [6] |
|
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
|
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
|
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
|
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
|
| [67] |
|
| [68] |
|
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
|
| [73] |
|
| [74] |
|
| [75] |
|
| [76] |
|
| [77] |
|
| [78] |
|
| [79] |
|
| [80] |
|
| [81] |
|
| [82] |
|
| [83] |
|
| [84] |
|
| [85] |
|
| [86] |
|
| [87] |
|
| [88] |
|
| [89] |
|
| [90] |
|
| [91] |
|
| [92] |
|
| [93] |
|
| [94] |
|
| [95] |
|
| [96] |
|
| [97] |
|
| [98] |
|
| [99] |
|
| [100] |
|
| [101] |
|
| [102] |
|
| [103] |
|
| [104] |
|
| [105] |
|
| [106] |
|
| [107] |
|
| [108] |
|
| [109] |
|
| [1] | Corrigan N, Jung K, Moad G, Hawker C J, Matyjaszewski K, Boyer C. Prog. Polym. Sci., 2020, 111: 101311. |
| [2] | Wang Z H, Wang Z H, Pan X C, Fu L Y, Lathwal S, Olszewski M, Yan J J, Enciso A E, Wang Z Y, Xia H S, Matyjaszewski K. ACS Macro Lett., 2018, 7(3): 275. |
| [3] | Pan X C, Lathwal S, Mack S, Yan J J, Das S R, Matyjaszewski K. Angew. Chem. Int. Ed., 2017, 56(10): 2740. |
| [4] | Matyjaszewski K, Xia J H. Chem. Rev., 2001, 101(9): 2921. |
| [5] | An Z X, Zhu S L, An Z S. Polym. Chem., 2021, 12(16): 2357. |
| [6] | Matyjaszewski K. Macromolecules, 2012, 45(10): 4015. |
| [7] | Falireas P G, Ladmiral V, Debuigne A, Detrembleur C, Poli R, Ameduri B. Macromolecules, 2019, 52(3): 1266. |
| [8] | Dadashi-Silab S, Matyjaszewski K. Molecules, 2020, 25(7): 1648. |
| [9] | Ding M, Jiang X, Zhang L, Cheng Z, Zhu X. Macromol. Rapid Commun., 2015, 36: 1702. |
| [10] | Li S P, Mohamed A I, Pande V, Wang H, Cuthbert J, Pan X C, He H K, Wang Z Y, Viswanathan V, Whitacre J F, Matyjaszewski K. ACS Energy Lett., 2018, 3(1): 20. |
| [11] | Pan X C, Fantin M, Yuan F, Matyjaszewski K. Chem. Soc. Rev., 2018, 47(14): 5457. |
| [12] | Ribelli T G, Lorandi F, Fantin M, Matyjaszewski K. Macromol. Rapid Commun., 2019, 40(1): 1800616. |
| [13] | Shi B Y, Zhang H, Liu Y, Wang J, Zhou P, Cao M Y, Wang G W. Macromol. Rapid Commun., 2019, 40(24): 1900547. |
| [14] | Wang G W, Wang Z Y, Lee B, Yuan R, Lu Z, Yan J J, Pan X C, Song Y, Bockstaller M R, Matyjaszewski K. Polymer, 2017, 129: 57. |
| [15] | Li X, He C Z, Matyjaszewski K, Pan X C. ACS Macro Lett., 2021, 10(10): 1327. |
| [16] | Li W, Wu J, Wu L, Zhang Z, Lu Y. Polym. Bull., 2020: 18. |
| [17] | Uttley O F, Brummitt L A, Worrall S D, Edmondson S. Polym. Chem., 2020, 11(23): 3831. |
| [18] | Chmielarz P, Fantin M, Park S, Isse A A, Gennaro A, Magenau A J D, Sobkowiak A, Matyjaszewski K. Prog. Polym. Sci., 2017, 69: 47. |
| [19] | Rolland M, Whitfield R, Messmer D, Parkatzidis K, Truong N P, Anastasaki A. ACS Macro Lett., 2019, 8(12): 1546. |
| [20] | Martinez M R, Sobieski J, Lorandi F, Fantin M, Dadashi-Silab S, Xie G J, Olszewski M, Pan X C, Ribelli T G, Matyjaszewski K. Macromolecules, 2020, 53(1): 59. |
| [21] | Zhang W J, He J H, Lv C N, Wang Q Y, Pang X C, Matyjaszewski K, Pan X C. Macromolecules, 2020, 53(12): 4678. |
| [22] | He J H, Zhang W J, Lv C N, Chen R Y, Wang L N, Wang Y D, Pan X C. Polymer, 2021, 215: 123345. |
| [23] | Hu X, Zhu N, Guo K. Adv. Polym. Technol., 2019, 2019: 7971683. |
| [24] | Huang W J, Zhai J L, Hu X, Duan J D, Fang Z, Zhu N, Guo K. Eur. Polym. J., 2020, 126: 109565. |
| [25] | Lorandi F, Matyjaszewski K. Isr. J. Chem., 2020, 60(1/2): 108. |
| [26] | Rodriguez K J, Gajewska B, Pollard J, Pellizzoni M M, Fodor C, Bruns N. ACS Macro Lett., 2018, 7(9): 1111. |
| [27] | Song W, Ko J, Choi Y H, Hwang N S. APL Bioeng., 2021, 5(2): 021502. |
| [28] | Bilal M, Hussain N, AmÉrico-Pinheiro J H P, Almulaiky Y Q, Iqbal H M N. Int. J. Biol. Macromol., 2021, 186: 735. |
| [29] | Reshmy R, Philip E, Sirohi R, Tarafdar A, Arun K B, Madhavan A, Binod P, Kumar Awasthi M, Varjani S, Szakacs G, Sindhu R. Bioresour. Technol., 2021, 337: 125491. |
| [30] | Wu J, Wang X Y, Wang Q, Lou Z P, Li S R, Zhu Y Y, Qin L, Wei H. Chem. Soc. Rev., 2019, 48(4): 1004. |
| [31] | Engel J, Cordellier A, Huang L, Kara S. ChemCatChem, 2019, 11(20): 4983. |
| [32] | Bao C Y, Xu X L, Chen J, Zhang Q. Polym. Chem., 2020, 11(3): 682. |
| [33] | Huang W J, Zhu N, Liu Y H, Wang J, Zhong J, Sun Q, Sun T, Hu X, Fang Z, Guo K. Chem. Eng. J., 2019, 356: 592. |
| [34] | Zhu N, Huang W J, Hu X, Liu Y H, Fang Z, Guo K. Chem. Eng. J., 2018, 333: 43. |
| [35] | Zhu N, Huang W J, Hu X, Liu Y H, Fang Z, Guo K. Macromol. Rapid Commun., 2018, 39(8): 1700807. |
| [36] | Cao P, Liu H, Wu D Z, Wang X D. Chem. Eng. J., 2021, 405: 126695. |
| [37] | Cao T T, Zheng J, Xu J L, Alharbi N S, Hayat T, Zhang M. New J. Chem., 2019, 43(40): 15946. |
| [38] | Zhang Y R, Spinella S, Xie W C, Cai J L, Yang Y X, Wang Y Z, Gross R A. Eur. Polym. J., 2013, 49(4): 793. |
| [39] | Ragupathy L, Ziener U, Dyllick-Brenzinger R, von Vacano B, Landfester K. J. Mol. Catal. B Enzym., 2012, 76: 94. |
| [40] | Reyhani A, McKenzie T G, Fu Q, Qiao G G. Aust. J. Chem., 2019, 72(7): 479. |
| [41] | Yeow J, Chapman R, Gormley A J, Boyer C. Chem. Soc. Rev., 2018, 47(12): 4357. |
| [42] | Ma K, An Z S. Macromol. Rapid Commun., 2016, 37(19): 1632. |
| [43] | Penfold N J W, Yeow J, Boyer C, Armes S P. ACS Macro Lett., 2019, 8(8): 1029. |
| [44] | Wang X, Shen L, An Z. Prog. Polym. Sci., 2018, 83: 1. |
| [45] | Ng Y H, di Lena F, Chai C L L. Polym. Chem., 2011, 2(3): 589. |
| [46] | Ng Y H, di Lena F, Chai C L L. Chem. Commun., 2011, 47(22): 6464. |
| [47] | Simakova A, MacKenzie M, Averick S E, Park S, Matyjaszewski K. Angew. Chem. Int. Ed., 2013, 52(46): 12148. |
| [48] | Fang C, Fantin M, Pan X C, de Fiebre K, Coote M L, Matyjaszewski K, Liu P. J. Am. Chem. Soc., 2019, 141(18): 7486. |
| [49] | Wang Z H, Pan X C, Li L C, Fantin M, Yan J J, Wang Z Y, Wang Z H, Xia H S, Matyjaszewski K. Macromolecules, 2017, 50(20): 7940. |
| [50] | Wang Z H, Pan X C, Yan J J, Dadashi-Silab S, Xie G J, Zhang J N, Wang Z H, Xia H S, Matyjaszewski K. ACS Macro Lett., 2017, 6(5): 546. |
| [51] | Dadashi-Silab S, Pan X C, Matyjaszewski K. Macromolecules, 2017, 50(20): 7967. |
| [52] | Liu Z F, Lv Y, Zhu A Q, An Z S. ACS Macro Lett., 2018, 7(1): 1. |
| [53] | Slagman S, Zuilhof H, Franssen M C R. ChemBioChem, 2018, 19(4): 288. |
| [54] | Grigoras A G. Biochem. Eng. J., 2017, 117: 1. |
| [55] | Liu X H, Zheng H L, Li Y, Wang L P, Wang C E. Fibers Polym., 2019, 20(3): 520. |
| [56] | Szczepaniak G, Fu L Y, Jafari H, Kapil K, Matyjaszewski K. Acc. Chem. Res., 2021, 54(7): 1779. |
| [57] | Iwata H, Hata Y, Matsuda T, Ikada Y. J. Polym. Sci. A Polym. Chem., 1991, 29(8): 1217. |
| [58] | Oytun F, Kahveci M U, Yagci Y. J. Polym. Sci. A Polym. Chem., 2013, 51(8): 1685. |
| [59] | Chapman R, Gormley A J, Herpoldt K L, Stevens M M. Macromolecules, 2014, 47(24): 8541. |
| [60] | He J, Cao J P, Chen Y, Zhang L, Tan J B. ACS Macro Lett., 2020, 9(4): 533. |
| [61] | Xu Q, Zhang Y X, Li X L, He J, Tan J B, Zhang L. Polym. Chem., 2018, 9(39): 4908. |
| [62] | Wang Y, Fu L Y, Matyjaszewski K. ACS Macro Lett., 2018, 7(11): 1317. |
| [63] | Mariconti M, Morel M, Baigl D, Rudiuk S. Biomacromolecules, 2021, 22(8): 3431. |
| [64] | Liu D D, He J, Zhang L, Tan J B. ACS Macro Lett., 2019, 8(12): 1660. |
| [65] | Messina M S, Messina K M M, Bhattacharya A, Montgomery H R, Maynard H D. Prog. Polym. Sci., 2020, 100: 101186. |
| [66] | Carlsson G H, Nicholls P, Svistunenko D, Berglund G I, Hajdu J. Biochemistry, 2005, 44(2): 635. |
| [67] | Sigg S J, Seidi F, Renggli K, Silva T B, Kali G, Bruns N. Macromol. Rapid Commun., 2011, 32(21): 1710. |
| [68] | Dinu M V, Spulber M, Renggli K, Wu D L, Monnier C A, Petri-Fink A, Bruns N. Macromol. Rapid Commun., 2015, 36(6): 576. |
| [69] | Renggli K, Sauter N, Rother M, Nussbaumer M G, Urbani R, Pfohl T, Bruns N. Polym. Chem., 2017, 8(14): 2133. |
| [70] | Qi M Y, Pan H, Shen H D, Xia X M, Wu C, Han X K, He X Y, Tong W, Wang X, Wang Q G. Angew. Chem. Int. Ed., 2020, 59(29): 11748. |
| [71] | Kosmachevskaya O V, Topunov A F. Appl. Biochem. Microbiol., 2009, 45(6): 563. |
| [72] | Reeder B J. Antioxid. Redox Signal., 2010, 13(7): 1087. |
| [73] | Everse J, Hsia N. Free. Radic. Biol. Med., 1997, 22(6): 1075. |
| [74] | Pollard J, Rifaie-Graham O, Raccio S, Davey A, Balog S, Bruns N. Anal. Chem., 2020, 92(1): 1162. |
| [75] | Silva T B, Spulber M, Kocik M K, Seidi F, Charan H, Rother M, Sigg S J, Renggli K, Kali G, Bruns N. Biomacromolecules, 2013, 14(8): 2703. |
| [76] | Divandari M, Pollard J, Dehghani E, Bruns N, Benetti E M. Biomacromolecules, 2017, 18(12): 4261. |
| [77] | Magenau A J D, Strandwitz N C, Gennaro A, Matyjaszewski K. Science, 2011, 332(6025): 81. |
| [78] | Sun Y, Zhang J M, Li J, Zhao M Y, Liu Y T. RSC Adv., 2017, 7(45): 28461. |
| [79] | Hajizadeh S, Bülow L, Ye L. ACS Omega, 2021, 6(15): 10462. |
| [80] | Yamashita K, Yamamoto K, Kadokawa J I. Polymer, 2013, 54(7): 1775. |
| [81] | Fu L Y, Simakova A, Fantin M, Wang Y, Matyjaszewski K. ACS Macro Lett., 2018, 7(1): 26. |
| [82] | Zhou H, Jiang W, An N, Zhang Q P, Xiang S D, Wang L P, Tang J. RSC Adv., 2015, 5(53): 42728. |
| [83] | Jiang W, Wang X H, Chen J W, Liu Y, Han H B, Ding Y, Li Q S, Tang J. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2017, 9(32): 26948. |
| [84] | Witayakran S, Ragauskas A. Adv. Synth. Catal., 2009, 351(9): 1187. |
| [85] | Gao G Z, Karaaslan M A, Kadla J F, Ko F. Green Chem., 2014, 16(8): 3890. |
| [86] | Yin K, Zhang Z X, Yang L, Hirano S I. J. Power Sources, 2014, 258: 150. |
| [87] | Asayama S, Hakamatani T, Kawakami H. Bioconjugate Chem., 2010, 21(4): 646. |
| [88] | Rinkenauer A C, Schubert S, Traeger A, Schubert U S. J. Mater. Chem. B, 2015, 3(38): 7477. |
| [89] | Santanakrishnan S, Hutchinson R A. Macromol. Chem. Phys., 2013, 214(10): 1140. |
| [90] | Bessbousse H, Rhlalou T, Verchère J F, Lebrun L. Chem. Eng. J., 2010, 164(1): 37. |
| [91] | Fodor C, Gajewska B, Rifaie-Graham O, Apebende E A, Pollard J, Bruns N. Polym. Chem., 2016, 7(43): 6617. |
| [92] | Zhang A T, Meng X C, Bao C Y, Zhang Q. Polym. Chem., 2020, 11(8): 1525. |
| [93] | Kovaliov M, Zhang B R, Konkolewicz D, Szczéniak K, Jurga S, Averick S. Polym. Int., 2021, 70(6): 775. |
| [94] | Gajewska B, Raccio S, Rodriguez K J, Bruns N. Polym. Chem., 2019, 10(1): 125. |
| [95] | Lv C N, Li N, Du Y X, Li J H, Pan X C. Chin. J. Polym. Sci., 2020, 38(11): 1178. |
| [96] | Li N, Pan X C. Chin. J. Polym. Sci., 2021, 39(9): 1084. |
| [97] | Lv C N, He C Z, Pan X C. Angew. Chem. Int. Ed., 2018, 57(30): 9430. |
| [98] | Enciso A E, Fu L Y, Russell A J, Matyjaszewski K. Angew. Chem. Int. Ed., 2018, 57(4): 933. |
| [99] | Liu Z F, Lv Y, An Z S. Angew. Chem. Int. Ed., 2017, 56(44): 13852. |
| [100] | Zhang B H, Wang X J, Zhu A Q, Ma K, Lv Y, Wang X, An Z S. Macromolecules, 2015, 48(21): 7792. |
| [101] | Lv Y, Liu Z F, Zhu A Q, An Z S. J. Polym. Sci. A Polym. Chem., 2017, 55(1): 164. |
| [102] | Tan J B, Liu D D, Bai Y H, Huang C D, Li X L, He J, Xu Q, Zhang L. Macromolecules, 2017, 50(15): 5798. |
| [103] | Tan J B, Xu Q, Li X L, He J, Zhang Y X, Dai X C, Yu L L, Zeng R M, Zhang L. Macromol. Rapid Commun., 2018, 39(9): 1870022. |
| [104] | Yu L L, Zhang Y X, Dai X C, Xu Q, Zhang L, Tan J B. Chem. Commun., 2019, 55(79): 11920. |
| [105] | Tan J B, Dai X C, Zhang Y X, Yu L L, Sun H, Zhang L. ACS Macro Lett., 2019, 8(2): 205. |
| [106] | Enciso A E, Fu L Y, Lathwal S, Olszewski M, Wang Z H, Das S R, Russell A J, Matyjaszewski K. Angew. Chem. Int. Ed., 2018, 57(49): 16157. |
| [107] | Luo J Y, Ma L, Svec F, Tan T W, Lv Y Q. Biotechnol. J., 2019, 14(10): 1900028. |
| [108] | Zhou F F, Li R Y, Wang X, Du S M, An Z S. Angew. Chem. Int. Ed., 2019, 58(28): 9479. |
| [109] | Li R Y, An Z S. Angew. Chem. Int. Ed., 2020, 59(49): 22258. |
国家重点研发计划(2019YFA0905000)
国家自然科学基金(21604037)
江苏省先进生物制造创新中心项目(XTD1823)
江苏省先进生物制造创新中心项目(XTB1802)
/
| 〈 |
|
〉 |