基于1,8⁃萘酰亚胺的多分析物荧光探针的构建和应用
赖燕琴 , 谢振达 , 付曼琳 , 陈暄 , 周戚 , 胡金锋
化学进展 ›› 2022, Vol. 34 ›› Issue (9) :2024-2034
基于1,8⁃萘酰亚胺的多分析物荧光探针的构建和应用
Construction and Application of 1,8⁃Naphthalimide⁃Based Multi⁃Analyte Fluorescent Probes
生命受细胞内复杂的代谢过程控制。科学界正在进行的努力之一是研究和理解这些动态生化反应以及生物分子在维持生命中的作用。荧光探针具有操作简单、成本低、灵敏度高、可在活体中多通道和实时可视化等优点,已被广泛用于分析物在生理和病理过程中的可视化研究。然而,多数荧光探针只可响应单分析物,不适于复杂生物体系中多分析物的分析检测。近5年来,以1,8⁃萘酰亚胺为荧光报告基团的多分析物荧光探针在生物或环境领域得到了快速的发展。依据探针荧光发光机制,本文将其分为单发光机制(PET、ICT和FRET)、双发光机制(PET⁃ICT、PET⁃FRET和ICT⁃FRET等双机制协同作用)等方式,综述了国内外基于1,8⁃萘酰亚胺的多分析物荧光探针在设计策略、识别过程、光学性质和细胞成像等方面的新进展,并对此类荧光探针的发展趋势和挑战进行了展望。
Life are governed by cellular complex metabolic processes. One of the on⁃going endeavours in the scientific community is to study and understand these dynamic biochemical reactions and the roles of biomolecules in sustaining life. Fluorescent probes have been widely used in the visualization of analytes in physiological and pathological processes, due to their advantages such as easy operation, low cost, high sensitivity, capability of multi⁃channel and real⁃time visualization in vivo. However, most fluorescent probes can only respond to single analyte, which is not suitable to mornitor multiple analytes in complex biological system. In recent five years, significantly more multi⁃analyte fluorescent probes based on 1,8⁃naphthimide fluorophore have been designed in biological or environmental field. Categorized by the fluorescent mechanisms, such as single fluorescent mechanism (e.g. photoinduced electron transfer (PET), intramolecular charge transfer (ICT) and fluorescence resonance energy transfer (FRET)), dual fluorescent mechanisms (e.g. PET⁃ICT, PET⁃FRET, and ICT⁃FRET) and so on, this review highlights the recent progress in designing strategies, corresponding recognition process, optical property and cell imaging of 1,8⁃naphthalimide⁃based multi⁃analyte fluorescent probes. Finally, the development trend and possible challenges of such fluorescent probes are prospected.
1,8⁃萘酰亚胺 / 荧光探针 / 多分析物检测 / 荧光发光机制
1,8⁃naphthalimide / fluorescent probes / multi⁃analyte detection / fluorescent mechanisms
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
|
| [6] |
( 任春平, 聂雯, 冷俊强, 刘振波. 化学进展, 2021, 33(6): 942. ). |
| [7] |
|
| [8] |
( 王学川, 王岩松, 韩庆鑫, 孙晓龙. 化学进展, 2021, 33(9): 1496. ). |
| [9] |
|
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
( 陈思鸿, 庞楚明, 陈孝云, 严智浩, 黄诗敏, 李香弟, 钟雅婷, 汪朝阳, 有机化学, 2019, 39: 1846). |
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
( 王欣宇, 戚少龙, 杜建时, 李强, 祝录宝, 薛龙启, 赵晴, 杨清彪, 李耀先, 丛宪玲. 有机化学, 2021, 41: 719.). |
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
|
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
|
| [67] |
( 李娇娇, 班立夫, 汤立军. 有机化学, 2021(1): 241.). |
| [68] |
|
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
|
| [73] |
|
| [74] |
|
| [75] |
|
| [76] |
|
| [1] | Liu H W, Chen L L, Xu C Y, Li Z, Zhang H Y, Zhang X B, Tan W H. Chem. Soc. Rev., 2018, 47(18): 7140. |
| [2] | Jiang C Y, Huang H J, Kang X Y, Yang L, Xi Z, Sun H Y, Pluth M D, Yi L. Chem. Soc. Rev., 2021, 50(13): 7436. |
| [3] | Jiao X Y, Li Y, Niu J Y, Xie X L, Wang X, Tang B. Anal. Chem., 2018, 90(1): 533. |
| [4] | Liu X, Li N, Li M, Chen H, Zhang N N, Wang Y L, Zheng K B. Coord. Chem. Rev., 2020, 404: 213109. |
| [5] | Ren C P, Nie W, Leng J Q, Liu Z B. Prog. Chem., 2021, 33(6): 942. |
| [5] | ( 任春平, 聂雯, 冷俊强, 刘振波. 化学进展, 2021, 33(6): 942. ). |
| [6] | Wang X C, Wang Y S, Han Q X, Sun X L. Prog. Chem., 2021, 33(9): 1496. |
| [6] | ( 王学川, 王岩松, 韩庆鑫, 孙晓龙. 化学进展, 2021, 33(9): 1496. ). |
| [7] | Wang S, Ren W X, Hou J T, Won M, An J, Chen X Y, Shu J, Kim J S. Chem. Soc. Rev., 2021, 50(16): 8887. |
| [8] | Zhou Y Q, Wang X, Zhang W, Tang B, Li P. Front. Chem. Sci. Eng., 2022, 16(1): 4. |
| [9] | Kolanowski J L, Liu F, New E J. Chem. Soc. Rev., 2018, 47(1): 195. |
| [10] | Chen S H, Pang C M, Chen X Y, Yan Z H, Huang S M, Li X D, Zhong Y T, Wang Z Y. Chin. J. Org. Chem., 2019, 39: 1846. |
| [10] | ( 陈思鸿, 庞楚明, 陈孝云, 严智浩, 黄诗敏, 李香弟, 钟雅婷, 汪朝阳, 有机化学, 2019, 39: 1846). |
| [11] | Yu H B, Xiao Y, Jin L J. J. Am. Chem. Soc., 2012, 134(42): 17486. |
| [12] | Ma Q Q, Zhuo W F, Zhai Z D, Gong G S, Zhang T, Xiao H B, Zhou Z Y, Liu Y Y. Spectrochimica Acta A Mol. Biomol. Spectrosc., 2021, 261: 120031. |
| [13] | Ma Q J, Wang C Y, Mao G J, Tian M J, Sun J G, Feng S X. New J. Chem., 2020, 44(42): 18389. |
| [14] | Hou X F, Li Z S, Li Y Q, Zhou Q H, Liu C H, Fan D, Wang J J, Xu R J, Xu Z H. Spectrochimica Acta A Mol. Biomol. Spectrosc., 2021, 246: 119030. |
| [15] | Xie Z D, Ge J Y, Zhang H T, Bai T W, He S Y, Ling J, Sun H Y, Zhu Q. Sens. Actuat. B Chem., 2017, 241: 1050. |
| [16] | Wang X Y, Qi S L, Du J S, Li Q, Zhu L B, Xue L Q, Zhao Q, Yang Q B, Li Y X, Cong X L. Chin. J. Org. Chem., 2021, 41: 719. |
| [16] | ( 王欣宇, 戚少龙, 杜建时, 李强, 祝录宝, 薛龙启, 赵晴, 杨清彪, 李耀先, 丛宪玲. 有机化学, 2021, 41: 719.). |
| [17] | Zhu L Q, Fu M L, Yin B, Wang L, Chen Y J, Zhu Q. Dyes Pigments, 2020, 172: 107859. |
| [18] | Zhu Z F, Ding H C, Wang Y S, Fan C B, Tu Y Y, Liu G, Pu S Z. Tetrahedron, 2020, 76(26): 131291. |
| [19] | Dong B L, Song X Z, Wang C, Kong X Q, Tang Y H, Lin W Y. Anal. Chem., 2016, 88(7): 4085. |
| [20] | Shen W, Ge J Y, He S Y, Zhang R Y, Zhao C Y, Fan Y, Yu S A, Liu B, Zhu Q. Chem. Asian J., 2017, 12(13): 1532. |
| [21] | Geraghty C, Wynne C, Elmes R B P. Coord. Chem. Rev., 2021, 437: 213713. |
| [22] | Chen Y J, Wang K, Fu M L, Zhou H H, Shen W, Hu Y, Zhu Q. Dyes Pigments, 2021, 195: 109717. |
| [23] | Dong H Q, Wei T B, Ma X Q, Yang Q Y, Zhang Y F, Sun Y J, Shi B B, Yao H, Zhang Y M, Lin Q. J. Mater. Chem. C, 2020, 8(39): 13501. |
| [24] | Zhou L, Xie L J, Liu C H, Xiao Y. Chin. Chem. Lett., 2019, 30(10): 1799. |
| [25] | Zhu H C, Liu C Y, Su M J, Rong X D, Zhang Y, Wang X, Wang K, Li X W, Yu Y M, Zhang X, Zhu B C. Coord. Chem. Rev., 2021, 448: 214153. |
| [26] | Yu H T, Guo Y, Zhu W C, Havener K, Zheng X J. Coord. Chem. Rev., 2021, 444: 214019. |
| [27] | Oshchepkov A S, Oshchepkov M S, Oshchepkova M V, Al-Hamry A, Kanoun O, Kataev E A. Adv. Optical Mater., 2021, 9(6): 2001913. |
| [28] | Xie Z D, Yin B, Shen J J, Hong D Q, Zhu L Q, Ge J Y, Zhu Q. Org. Biomol. Chem., 2018, 16(25): 4628. |
| [29] | Xie Z D, Zhou Y Y, Fu M L, Ni L C, Tong Y P, Yu Y, Li N, Yang Z Y, Zhu Q, Wang J X. Talanta, 2021, 231: 122365. |
| [30] | Shen W, Wang P, Xie Z D, Zhou H H, Hu Y, Fu M L, Zhu Q. Talanta, 2021, 234: 122621. |
| [31] | Hwang J J, Lee S J, Kim T Y, Cho J H, Koh J Y. J. Neurosci., 2008, 28(12): 3114. |
| [32] | Lee H J, Cho C W, Seo H, Singha S, Jun Y W, Lee K H, Jung Y, Kim K T, Park S, Bae S C, Ahn K H. Chem. Commun., 2016, 52(1): 124. |
| [33] | Dickinson B C, Peltier J, Stone D, Schaffer D V, Chang C J. Nat. Chem. Biol., 2011, 7(2): 106. |
| [34] | Lou Z R, Li P, Pan Q, Han K L. Chem. Commun., 2013, 49(24): 2445. |
| [35] | Lv X, Yuan X, Wang Y, Guo W. New J. Chem., 2018, 42(18): 15105. |
| [36] | Borak J, Diller W F. J. Occup. Environ. Med., 2001, 43(2): 110. |
| [37] | Wang S L, Li C, Song Q H. Anal. Chem., 2019, 91(9): 5690. |
| [38] | Wu L Q, Qi S L, Liu Y, Wang X Y, Zhu L B, Yang Q B, Du J S, Xu H, Li Y X. Anal. Bioanal. Chem., 2021, 413(4): 1137. |
| [39] | Zhang B B, Yang X P, Zhang R, Liu Y, Ren X L, Xian M, Ye Y, Zhao Y F. Anal. Chem., 2017, 89(19): 10384. |
| [40] | Jiao C P, Liu Y Y, Lu W J, Zhang P P, Ma X, Wang Y F. RSC Adv., 2019, 9(54): 31196. |
| [41] | Yang K S, Kohler R H, Landon M, Giedt R, Weissleder R. Sci. Rep., 2015, 5: 10129. |
| [42] | Zhang H, Wang K, Xuan X P, Lv Q Z, Nie Y M, Guo H M. Chem. Commun., 2016, 52(37): 6308. |
| [43] | Tang Y H, Kong X Q, Xu A, Dong B L, Lin W Y. Angew. Chem. Int. Ed., 2016, 55(10): 3356. |
| [44] | Xie X L, Tang F Y, Shangguan X Y, Che S Y, Niu J Y, Xiao Y S, Wang X, Tang B. Chem. Commun., 2017, 53(48): 6520. |
| [45] | Ma Y Y, Tang Y H, Zhao Y P, Lin W Y. Anal. Chem., 2019, 91(16): 10723. |
| [46] | Staab C A, Ålander J, Brandt M, Lengqvist J, Morgenstern R, Grafström R C, Höög J O. Biochem. J., 2008, 413(3): 493. |
| [47] | Ma Y Y, Gao W J, Zhu L L, Zhao Y P, Lin W Y. Chem. Commun., 2019, 55(75): 11263. |
| [48] | Gao W J, Ma Y Y, Lin W Y. New J. Chem., 2020, 44(32): 13654. |
| [49] | Tan L B, Ding H Y, Chanmungkalakul S, Peng L P, Yuan G Q, Yang Q M, Liu X G, Zhou L Y. Sens. Actuat. B Chem., 2021, 345: 130331. |
| [50] | Forneris F, Binda C, Vanoni M A, Battaglioli E, Mattevi A. J. Biol. Chem., 2005, 280(50): 41360. |
| [51] | Li J Z, Sun Y H, Wang C Y, Guo Z Q, Shen Y J, Zhu W H. Anal. Chem., 2019, 91(18): 11946. |
| [52] | Chen W J, Ma X X, Chen H J, Liu S H, Yin J. Coord. Chem. Rev., 2021, 427: 213584. |
| [53] | Qin W J, Xu C C, Zhao Y F, Yu C M, Shen S, Li L, Huang W. Chin. Chem. Lett., 2018, 29(10): 1451. |
| [54] | He Z S, Chou Y J, Zhou H X, Zhang H, Cheng T Y, Liu G H. Org. Biomol. Chem., 2018, 16(17): 3266. |
| [55] | Kurz T, Terman A, Gustafsson B, Brunk U T. Biochim. Biophys. Acta BBA Gen. Subj., 2008, 1780(11): 1291. |
| [56] | Mu S, Zhang J L, Gao H, Wang Y Y, Rizvi S F A, Ding N N, Liu X Y, Wu L, Zhang H X. J. Hazard. Mater., 2022, 422: 126898. |
| [57] | Zhang C Y, Zhang Q Z, Zhang K, Li L Y, Pluth M D, Yi L, Xi Z. Chem. Sci., 2019, 10(7): 1945. |
| [58] | Kong X Q, Li M, Dong B L, Yin Y G, Song W H, Lin W Y. Anal. Chem., 2019, 91(24): 15591. |
| [59] | Zhao X J, Yuan G Q, Ding H Y, Zhou L Y, Lin Q L. J. Hazard. Mater., 2020, 381: 120918. |
| [60] | Velusamy N, Thirumalaivasan N, Bobba K N, Podder A, Wu S P, Bhuniya S. J. Photochem. Photobiol. B Biol., 2019, 191: 99. |
| [61] | Du Y C, Wang B W, Jin D, Li M R, Li Y, Yan X L, Zhou X Q, Chen L G. Anal. Chimica Acta, 2020, 1103: 174. |
| [62] | Li J J, Ban L F, Tang L J. Chin. J. Org. Chem., 2021(1): 241. |
| [62] | ( 李娇娇, 班立夫, 汤立军. 有机化学, 2021(1): 241.). |
| [63] | Li S J, Wang P P, Feng W Q, Xiang Y H, Dou K, Liu Z H. Chem. Commun., 2020, 56(7): 1050. |
| [64] | Yan F Y, Sun X D, Jiang Y X, Wang R J, Zhang Y Y, Cui Y L. Dyes Pigments, 2020, 182: 108531. |
| [65] | Guo B P, Jing J, Nie L X, Xin F Y, Gao C C, Yang W, Zhang X L. J. Mater. Chem. B, 2018, 6(4): 580. |
| [66] | Fang Y, Shi W, Hu Y M, Li X H, Ma H M. Chem. Commun., 2018, 54(43): 5454. |
| [67] | Brookes P S. Free. Radic. Biol. Med., 2005, 38(1): 12. |
| [68] | Wu Z, Liu M M, Liu Z C, Tian Y. J. Am. Chem. Soc., 2020, 142(16): 7532. |
| [69] | Xuan W M, Sheng C Q, Cao Y T, He W H, Wang W. Angew. Chem. Int. Ed., 2012, 51(10): 2282. |
| [70] | Yin G X, Yu T, Gan Y B, Zhou L, Liu M L, Zhang Y Y, Li H T, Yin P, Yao S Z. Spectrochimica Acta A Mol. Biomol. Spectrosc., 2020, 241: 118602. |
| [71] | Li K B, Qu W B, Shen Q X, Zhang S Q, Shi W, Dong L, Han D M. Dyes Pigments, 2020, 173: 107918. |
台州市科技项目(2003gy14)
台州学院科研项目(2019PY021)
国家大学生创新创业训练计划项目资助(202010350033)
/
| 〈 |
|
〉 |