发光铱(Ⅲ)配合物抗肿瘤活性研究及应用
Antitumor Activity and Application of Luminescent Iridium(Ⅲ) Complexes
铱(Ⅲ)配合物因其发光量子产率高且波长易调控、发光寿命长和光稳定性好的特点,在发光材料领域备受关注。铱(Ⅲ)配合物细胞渗透能力强,能靶向多种细胞组织并影响其结构和功能,表现出独特的抗肿瘤活性,是目前金属抗肿瘤药物特别是PDT光敏剂方向的研究热点。本文重点关注铱(Ⅲ)配合物的结构对其发光性能与抗肿瘤性能的影响,综述了近期铱(Ⅲ)配合物在生物成像、探针与传感、抗肿瘤诊疗等领域的研究进展,并对目前研究中存在的问题及其应用前景进行探讨和展望。
Iridium(Ⅲ) complexes have attracted much attention in the field of luminescent materials because of their high luminescence quantum yield, convenient wavelength regulation, long emission lifetime and good optical stability. Due to its strong cell permeability, Ir(Ⅲ) complex can target a variety of cell tissues and affect their structure and function, thus showing unique antitumor activity. Ir(Ⅲ) complexes have become a research hotspot in the direction of metal antitumor drugs, especially PDT photosensitizers. In this review, the structure⁃property relationship between the structure of Ir(Ⅲ) complexes and their luminescence and antitumor performances are summarized, the recent developments of Ir(Ⅲ) complexes in the fields of biological imaging, probes and sensors, antitumor therapy are highlighted. The scientific problems existing in the current research are discussed and future application of Ir(Ⅲ) complexes are also prospected.
铱(Ⅲ)配合物 / 结构⁃功能调控 / 发光材料 / 抗肿瘤
iridium complexes / structure⁃activity regulation / luminescent materials / antitumor
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
|
| [6] |
|
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
|
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
|
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
|
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
|
| [67] |
|
| [68] |
|
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
|
| [73] |
|
| [74] |
|
| [75] |
|
| [76] |
|
| [77] |
|
| [78] |
|
| [79] |
|
| [80] |
|
| [81] |
|
| [82] |
|
| [83] |
|
| [84] |
|
| [85] |
|
| [1] | Mao H T, Li G F, Shan G G, Wang X L, Su Z M. Coord. Chem. Rev., 2020, 413: 213283. |
| [2] | Colombo A, Dragonetti C, Guerchais V, Hierlinger C, Zysman-Colman E, Roberto D. Coord. Chem. Rev., 2020, 414: 213293. |
| [3] | Shaikh S, Wang Y H, ur Rehman F, Jiang H, Wang X M. Coord. Chem. Rev., 2020, 416: 213344. |
| [4] | Guan R L, Xie L N, Ji L N, Chao H. Eur. J. Inorg. Chem., 2020, 2020(42): 3978. |
| [5] | Shi H D, Wang Y, Lin S M, Lou J X, Zhang Q L. Dalton Trans., 2021, 50(19): 6410. |
| [6] | Bell J D, Murphy J A. Chem. Soc. Rev., 2021, 50(17): 9540. |
| [7] | Tinker L L, Bernhard S. Inorg. Chem., 2009, 48(22): 10507. |
| [8] | Chirdon D N, Transue W J, Kagalwala H N, Kaur A, Maurer A B, Pintauer T, Bernhard S. Inorg. Chem., 2014, 53(3): 1487. |
| [9] | Bhat S S, Naveen S, Revankar V K, Lokanath N K, Pinjari R V, Kumbar V, Bhat K. New J. Chem., 2020, 44(40): 17442. |
| [10] | Young K J H, Yousufuddin M, Ess D H, Periana R A. Organometallics, 2009, 28(12): 3395. |
| [11] | Choi D, Kim T, Reddy S M, Kang J. Inorg. Chem. Commun., 2009, 12(1): 41. |
| [12] | Koga Y, Kamo M, Yamada Y, Matsumoto T, Matsubara K. Eur. J. Inorg. Chem., 2011, 2011(18): 2869. |
| [13] | Boudreault P L T, Esteruelas M A, GÓmez-Bautista D, Izquierdo S, LÓpez A M, Oñate E, Raga E, Tsai J Y. Inorg. Chem., 2020, 59(6): 3838. |
| [14] | He X D, Liu X C, Tang Y H, Du J Y, Tian M, Xu Z S, Liu X Y, Liu Z. Dyes Pigments, 2019, 160: 217. |
| [15] | Liu Z, Romero-CanelÓn I, Qamar B, Hearn J M, Habtemariam A, Barry N P E, Pizarro A M, Clarkson G J, Sadler P J. Angew. Chem., 2014, 126(15): 4022. |
| [16] | Pracharova J, Vigueras G, Novohradsky V, Cutillas N, Janiak C, Kostrhunova H, Kasparkova J, Ruiz J, Brabec V. Chem. Eur. J., 2018, 24(18): 4607. |
| [17] | Jiang Q, Wang M, Yang L F, Chen H, Mao L Q. Anal. Chem., 2016, 88(20): 10322. |
| [18] | Li Y, Liu B, Lu X R, Li M F, Ji L N, Mao Z W. Dalton Trans., 2017, 46(34): 11363. |
| [19] | Liu B Q, Monro S, Lystrom L, Cameron C G, ColÓn K, Yin H M, Kilina S, McFarland S A, Sun W F. Inorg. Chem., 2018, 57(16): 9859. |
| [20] | Zhang Q, Lu X, Cao H Z, Wang H, Zhu T, Tian X H, Li D D, Zhou H P, Wu J Y, Tian Y P. ACS Appl. Bio Mater., 2020, 3(11): 8105. |
| [21] | Na H, Song M N, Teets T S. Chem. Eur. J., 2019, 25(18): 4833. |
| [22] | Gupta P, Das B, Borah S T, Ganguli S. Chemistry (Weinheim an der Bergstrasse, Germany)., 2020, 0947. |
| [23] | Zhang C, Guan R L, Liao X X, Ouyang C, Liu J P, Ji L N, Chao H. Inorg. Chem. Front., 2020, 7(9): 1864. |
| [24] | Chepelin O, Ujma J, Wu X H, Slawin A M Z, Pitak M B, Coles S J, Michel J, Jones A C, Barran P E, Lusby P J. J. Am. Chem. Soc., 2012, 134(47): 19334. |
| [25] | Zhu J H, Tang B Z, Lo K K W. Chem. Eur. J., 2019, 25(45): 10633. |
| [26] | Maggioni D, Galli M, D’Alfonso L, Inverso D, Dozzi M V, Sironi L, Iannacone M, Collini M, Ferruti P, Ranucci E, D’Alfonso G. Inorg. Chem., 2015, 54(2): 544. |
| [27] | Feng Z Y, Tao P, Zou L, Gao P L, Liu Y, Liu X, Wang H, Liu S J, Dong Q C, Li J, Xu B S, Huang W, Wong W Y, Zhao Q. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2017, 9(34): 28319. |
| [28] | Zhang D Y, Zheng Y, Zhang H, Sun J H, Tan C P, He L, Zhang W, Ji L N, Mao Z W. Adv. Sci., 2018, 5(10): 1800581. |
| [29] | Li D, Yan X Q, Hu Y N, Liu Y, Guo R R, Liao M H, Shao B W, Tang Q L, Guo X, Chai R J, Zhang Q, Tang M L. ACS Biomater. Sci. Eng., 2019, 5(3): 1561. |
| [30] | Chan L, Chen X D, Gao P, Xie J, Zhang Z Y, Zhao J F, Chen T F. ACS Nano, 2021, 15(2): 3047. |
| [31] | Shen J C, Karges J, Xiong K, Chen Y, Ji L N, Chao H. Biomaterials, 2021, 275: 120979. |
| [32] | Lai P N, Brysacz C H, Alam M K, Ayoub N A, Gray T G, Bao J M, Teets T S. J. Am. Chem. Soc., 2018, 140(32): 10198. |
| [33] | Fan C H, Sun P P, Su T H, Cheng C H. Adv. Mater., 2011, 23(26): 2981. |
| [34] | Shafikov M Z, Zaytsev A V, Suleymanova A F, Brandl F, Kowalczyk A, Gapińska M, Kowalski K, Kozhevnikov V N, Czerwieniec R. J. Phys. Chem. Lett., 2020, 11(15): 5849. |
| [35] | Zhu X L, Liu B Q, Cui P, Kilina S, Sun W F. Inorg. Chem., 2020, 59(23): 17096. |
| [36] | Bi X D, Yang R, Zhou Y C, Chen D M, Li G K, Guo Y X, Wang M F, Liu D D, Gao F. Inorg. Chem., 2020, 59(20): 14920. |
| [37] | Wu W J, Guan R L, Liao X X, Yan X, Rees T W, Ji L N, Chao H. Anal. Chem., 2019, 91(15): 10266. |
| [38] | Jin Z H, Qi S, Guo X S, Tian N, Hou Y J, Li C, Wang X S, Zhou Q X. Chem. Commun., 2020, 56(19): 2845. |
| [39] | Jin C Z, Liang F Y, Wang J Q, Wang L L, Liu J P, Liao X X, Rees T W, Yuan B, Wang H, Shen Y, Pei Z, Ji L N, Chao H. Angew. Chem. Int. Ed., 2020, 59(37): 15987. |
| [40] | Shi H F, Sun H B, Yang H R, Liu S J, Jenkins G, Feng W, Li F Y, Zhao Q, Liu B, Huang W. Adv. Funct. Mater., 2013, 23(26): 3268. |
| [41] | Ma Y, Liu S J, Yang H R, Wu Y Q, Yang C J, Liu X M, Zhao Q, Wu H Z, Liang J C, Li F Y, Huang W. J. Mater. Chem., 2011, 21(47): 18974. |
| [42] | Yasukagawa M, Yamada K, Tobita S, Yoshihara T. J. Photochem. Photobiol. A Chem., 2019, 383: 111983. |
| [43] | Liu J P, Jin C Z, Yuan B, Chen Y, Liu X G, Ji L N, Chao H. Chem. Commun., 2017, 53(71): 9878. |
| [44] | Huang H Y, Yang L, Zhang P Y, Qiu K Q, Huang J J, Chen Y, Diao J J, Liu J K, Ji L N, Long J G, Chao H. Biomaterials, 2016, 83: 321. |
| [45] | Liu J P, Jin C Z, Yuan B, Liu X G, Chen Y, Ji L N, Chao H. Chem. Commun., 2017, 53(12): 2052. |
| [46] | Xiong K, Zhou Y, Lin X, Kou J, Lin M, Guan R, Chen Y, Ji L, Chao H. Photochem. Photobiol., 2022, 98: 85. |
| [47] | Zhang H W, Tian L, Xiao R X, Zhou Y, Zhang Y Y, Hao J, Liu Y J, Wang J P. Bioorg. Chem., 2021, 115: 105290. |
| [48] | He L, Tan C P, Ye R R, Zhao Y Z, Liu Y H, Zhao Q, Ji L N, Mao Z W. Angew. Chem., 2014, 126(45): 12333. |
| [49] | Wu W J, Zhang C, Rees T W, Liao X X, Yan X, Chen Y, Ji L N, Chao H. Anal. Chem., 2020, 92(8): 6003. |
| [50] | Jin C Z, Li G Y, Wu X, Liu J P, Wu W J, Chen Y Z, Sasaki T, Chao H, Zhang Y. Angew. Chem. Int. Ed., 2021, 60(14): 7597. |
| [51] | Yuan B, Liu J P, Guan R L, Jin C Z, Ji L N, Chao H. Dalton Trans., 2019, 48(19): 6408. |
| [52] | He L, Cao J J, Zhang D Y, Hao L, Zhang M F, Tan C P, Ji L N, Mao Z W. Sens. Actuat. B Chem., 2018, 262: 313. |
| [53] | Lu N, Luo Y H, Zhang Q L, Zhang P Y. Dalton Trans., 2020, 49(27): 9182. |
| [54] | Han Z, Wang Y J, Chen Y C, Fang H B, Yuan H, Shi X C, Yang B, Chen Z Y, He W J, Guo Z J. Chem. Commun., 2020, 56(58): 8055. |
| [55] | Zhang P Y, Chiu C K C, Huang H Y, Lam Y P Y, Habtemariam A, Malcomson T, Paterson M J, Clarkson G J, O’Connor P B, Chao H, Sadler P J. Angew. Chem. Int. Ed., 2017, 56(47): 14774. |
| [56] | Li G Y, Chen Y, Wang J Q, Lin Q, Zhao J, Ji L N, Chao H. Chem. Sci., 2013, 4(12): 4426. |
| [57] | Li G Y, Chen Y, Wang J Q, Wu J H, Gasser G, Ji L N, Chao H. Biomaterials, 2015, 63: 128. |
| [58] | Liu B, Long J, Zhang M, Cheng K M, Gao X, Zhou Y B, Li Y, Tang Z L, Zhang W. J. Inorg. Biochem., 2022, 226: 111626. |
| [59] | Liao X X, Shen J C, Wu W J, Kuang S, Lin M W, Karges J, Tang Z L, Chao H. Inorg. Chem. Front., 2021, 8(23): 5045. |
| [60] | Zhang D B, Guo Y Q, Xiao L, Pu S Z. J. Organomet. Chem., 2020, 928: 121551. |
| [61] | Liu Y, Fan C B, Pu S Z. Microchem. J., 2020, 158: 105166. |
| [62] | Li Y Y, Wu Y Q, Chen L Y, Zeng H, Chen X Y, Lun W C, Fan X L, Wong W Y. J. Mater. Chem. B, 2019, 7(47): 7612. |
| [63] | Carrod A J, Graglia F, Male L, Le Duff C, Simpson P, Elsherif M, Ahmed Z, Butt H, Xu G X, Kam-Wing Lo K, Bertoncello P, Pikramenou Z. Chem. -A Eur. J., 2022, 28(4): e202103541. |
| [64] | Ye R R, Tan C P, Ji L N, Mao Z W. Dalton Trans., 2016, 45(33): 13042. |
| [65] | Yang J, Fang H J, Cao Q, Mao Z W. Chem. Commun., 2021, 57(9): 1093. |
| [66] | Huang C, Liang C, Sadhukhan T, Banerjee S, Fan Z X, Li T X, Zhu Z L, Zhang P Y, Raghavachari K, Huang H Y. Angew. Chem. Int. Ed., 2021, 60(17): 9474. |
| [67] | Wang L L, Guan R L, Xie L N, Liao X X, Xiong K, Rees T W, Chen Y, Ji L N, Chao H. Angew. Chem. Int. Ed., 2021, 60(9): 4657. |
| [68] | Yang Y L, Guo L H, Tian Z Z, Ge X X, Gong Y T, Zheng H M, Shi S P, Liu Z. Organometallics, 2019, 38(8): 1761. |
| [69] | Du F, Bai L, He M, Zhang W Y, Gu Y Y, Yin H, Liu Y J. J. Inorg. Biochem., 2019, 201: 110822. |
| [70] | Zhang Y Y, Fei W D, Zhang H W, Zhou Y, Tian L, Hao J, Yuan Y H, Li W L, Liu Y J. J. Inorg. Biochem., 2021, 225: 111622. |
| [71] | Kozieł S A, LesiÓw M K, Wojtala D, Dyguda-Kazimierowicz E, Bieńko D, Komarnicka U K. Pharmaceuticals, 2021, 14(7): 685. |
| [72] | Ye R R, Peng W, Chen B C, Jiang N, Chen X Q, Mao Z W, Li R T. Metallomics, 2020, 12(7): 1131. |
| [73] | Liu X C, Hao H L, Ge X X, He X D, Liu Y F, Wang Y, Wang H J, Shao M X, Jing Z H, Tian L J, Liu Z. J. Inorg. Biochem., 2019, 199: 110757. |
| [74] | Ma W L, Ge X X, Xu Z S, Zhang S M, He X D, Li J J, Xia X R, Chen X B, Liu Z. ACS Omega, 2019, 4(12): 15240. |
| [75] | Liu X C, He X D, Zhang X J, Wang Y L, Liu J Y, Hao X J, Zhang Y, Yuan X A, Tian L J, Liu Z. ChemBioChem, 2019, 20(21): 2767. |
| [76] | Boreham E M, Jones L, Swinburne A N, Blanchard-Desce M, Hugues V, Terryn C, Miomandre F, Lemercier G, Natrajan L S. Dalton Trans., 2015, 44(36): 16127. |
| [77] | Bi X D, Yang R, Zhou Y C, Chen D M, Li G K, Guo Y X, Wang M F, Liu D D, Gao F. Inorg. Chem., 2020, 59(20): 14920. |
| [78] | Lu C F, Xu W, Shah H, Liu B Q, Xu W, Sun L Y, Qian S Y, Sun W F. ACS Appl. Bio Mater., 2020, 3(10): 6865. |
| [79] | Nam J S, Kang M G, Kang J, Park S Y, Lee S J C, Kim H T, Seo J K, Kwon O H, Lim M H, Rhee H W, Kwon T H. J. Am. Chem. Soc., 2016, 138(34): 10968. |
| [80] | Guo S, Han M P, Chen R Z, Zhuang Y L, Zou L, Liu S J, Huang W, Zhao Q. Sci. China Chem., 2019, 62(12): 1639. |
| [81] | Bevernaegie R, Doix B, Bastien E, Diman A, Decottignies A, Feron O, Elias B. J. Am. Chem. Soc., 2019, 141(46): 18486. |
| [82] | Kuang S, Sun L L, Zhang X R, Liao X X, Rees T W, Zeng L L, Chen Y, Zhang X T, Ji L N, Chao H. Angew. Chem. Int. Ed., 2020, 59(46): 20697. |
| [83] | Lu H, Jiang X P, Chen Y Y, Peng K, Huang Y M, Zhao H, Chen Q, Lv F T, Liu L B, Wang S, Ma Y G. Nanoscale, 2020, 12(26): 14061. |
| [84] | Wang K N, Liu L Y, Qi G B, Chao X J, Ma W, Yu Z Q, Pan Q L, Mao Z W, Liu B. Adv. Sci., 2021, 8(8): 2004379. |
| [85] | Yuan H, Han Z, Chen Y C, Qi F, Fang H B, Guo Z J, Zhang S R, He W J. Angew. Chem. Int. Ed., 2021, 60(15): 8174. |
江苏省高等教育重点学科建设基金、连云港市海燕计划、江苏省先进功能材料调控实验室开放基金(jsklfctam201808)
江苏省研究生科研创新计划(KYCX20_2950)
/
| 〈 |
|
〉 |