二苯丙氨酸二肽微纳米结构的可控组装及应用
Controllable Assembly of Diphenylalanine Dipeptide Micro/Nano Structure Assemblies and Their Applications
近年来,生物组装单元构筑微纳米结构的组装体在生物纳米技术等领域得到了广泛的研究。不同形貌的微纳米组装体可以通过生物分子的自组装这样快速、简便的方法获得。在众多肽基构筑基元中,二苯丙氨酸二肽及其衍生物作为一种生物活性的肽,具有生物兼容性好、容易化学修饰/生物功能化、制备简单等特点,是构筑微纳米结构材料时重要的生物基元之一。通过可控的方法组装,可以得到基于二苯丙氨酸及其衍生物的不同结构的组装体,他们在光学、机械工程、电化学传感检测等方面也具有广阔的应用前景。研究证明通过改变组装条件以及引入外源小分子等方法可以实现调控短肽的分子组装。本文综述了二苯丙氨酸二肽微纳米组装体的可控组装及他们在生物医学、生物传感、光电材料、光波导和催化等方面的应用。
In recent years, the construction of micro/nano structure assemblies by biological assembly units has been extensively studied in the fields of bio⁃nanotechnology and other fields. Micro/nano structure assemblies with different morphologies can be obtained by a quick and simple method such as the self⁃assembly of biomolecules. Diphenylalanine dipeptide and its derivatives, as a biologically active peptide in many peptide⁃based building blocks, have good biocompatibility and characteristic for chemical modification, biological function and simple preparation. Micro/nano⁃materials with different structures based on diphenylalanine and its derivatives can be obtained by controllable assembled methods. They also have wide applications in optics, mechanical engineering, electrochemical sensing and detection areas, etc. Controlled assembly of short peptides and its derivatives can be achieved by changing the assembly conditions or introducing of exogenous small molecules. This review summaries and outlooks the controllable assembly of diphenylalanine dipeptide micro/nano structure assemblies and their applications in biomedicine, biosensor, optoelectronic materials, optical waveguides and catalysis.
分子组装 / 二苯丙氨酸二肽 / 生物医学 / 生物传感 / 光电材料
molecule assembly / diphenylalanine dipeptide / biomedicine / biosensor / optoelectronic materials
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
|
| [6] |
|
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
|
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
|
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
|
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
|
| [67] |
( 赵君, 黄仁亮, 齐崴, 王跃飞, 苏荣欣, 何志敏. 化学进展, 2014, 26(9): 1445.). |
| [68] |
|
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
|
| [73] |
|
| [74] |
|
| [75] |
( 邢蕊蕊, 邹千里, 闫学海. 物理化学学报, 2020, 36(10): 1909048.). |
| [76] |
|
| [77] |
|
| [78] |
( 费进波, 李琦, 赵洁, 李峻柏. 化学进展, 2019, 31(1): 30.). |
| [79] |
|
| [80] |
( 贾怡, 李琦, 李峻柏. 科学通报, 2017, 62(6): 469.). |
| [81] |
|
| [82] |
|
| [83] |
|
| [84] |
|
| [85] |
|
| [86] |
|
| [87] |
|
| [88] |
|
| [89] |
|
| [90] |
|
| [91] |
|
| [92] |
|
| [93] |
|
| [94] |
|
| [95] |
|
| [96] |
|
| [97] |
|
| [98] |
|
| [99] |
|
| [100] |
|
| [101] |
|
| [102] |
|
| [103] |
|
| [104] |
|
| [105] |
|
| [106] |
|
| [107] |
|
| [108] |
|
| [1] | Goor O J G M, Hendrikse S I S, Dankers P Y W, Meijer E W. Chem. Soc. Rev., 2017, 46(21): 6621. |
| [2] | Tao K, Levin A, Adler-Abramovich L, Gazit E. Chem. Soc. Rev., 2016, 45(14): 3935. |
| [3] | Makam P, Gazit E. Chem. Soc. Rev., 2018, 47(10): 3406. |
| [4] | Wei G, Su Z Q, Reynolds N P, Arosio P, Hamley I W, Gazit E, Mezzenga R. Chem. Soc. Rev., 2017, 46(15): 4661. |
| [5] | Vestergaard M, Kerman K, Saito M, Nagatani N, Takamura Y, Tamiya E. J. Am. Chem. Soc., 2005, 127(34): 11892. |
| [6] | Lingenfelder M, Tomba G, Costantini G, Colombi Ciacchi L, De Vita A, Kern K. Angew. Chem., 2007, 119(24): 4576. |
| [7] | Adler-Abramovich L, Gazit E. Chem. Soc. Rev., 2014, 43(20): 6881. |
| [8] | Tao K, Yoskovitz E, Adler-Abramovich L, Gazit E. RSC Adv., 2015, 5(90): 73914. |
| [9] | Wu A L, Guo Y X, Li X B, Xue H M, Fei J B, Li J B. Angew. Chem. Int. Ed., 2021, 60(4): 2099. |
| [10] | Wang J B, Chao J, Liu H J, Su S, Wang L H, Huang W, Willner I, Fan C H. Angew. Chem. Int. Ed., 2017, 56(8): 2171. |
| [11] | Elsawy M A, Smith A M, Hodson N, Squires A, Miller A F, Saiani A. Langmuir, 2016, 32(19): 4917. |
| [12] | Wei G, Reichert J, Jandt K D. Chem. Commun., 2008(33): 3903. |
| [13] | Dave A C, Loveday S M, Anema S G, Jameson G B, Singh H. Biomacromolecules, 2014, 15(1): 95. |
| [14] | Wei G, Reichert J, Bossert J, Jandt K D. Biomacromolecules, 2008, 9(11): 3258. |
| [15] | Ji W, Yuan C Q, Zilberzwige-Tal S, Xing R R, Chakraborty P, Tao K, Gilead S, Yan X H, Gazit E. ACS Nano, 2019, 13(6): 7300. |
| [16] | Scanlon S, Aggeli A. Nano Today, 2008, 3(3/4): 22. |
| [17] | Yang Y L, Ulung K, Wang X M, Horii A, Yokoi H, Zhang S G. Nano Today, 2009, 4(2): 193. |
| [18] | Baker P A, Goltz M N, Schrand A M, Yoon D Y, Kim D S. Biosens. Bioelectron., 2014, 61: 119. |
| [19] | Hamley I W. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53(27): 6866. |
| [20] | Lian M L, Chen X, Liu X J, Yi Z C, Yang W S. Sens. Actuat. B Chem., 2017, 251: 86. |
| [21] | Gao X, Matsui H. Adv. Mater., 2005, 17(17): 2037. |
| [22] | Wang J H, Ouyang Z F, Ren Z W, Li J F, Zhang P P, Wei G, Su Z Q. Carbon, 2015, 89: 20. |
| [23] | Kim W, ThÉvenot J, Ibarboure E, Lecommandoux S, Chaikof E. Angew. Chem. Int. Ed., 2010, 49(25): 4257. |
| [24] | Zou Q L, Abbas M, Zhao L Y, Li S K, Shen G Z, Yan X H. J. Am. Chem. Soc., 2017, 139(5): 1921. |
| [25] | Zhang Q, Li M X, Zhu C Y, Nurumbetov G, Li Z D, Wilson P, Kempe K, Haddleton D M. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137(29): 9344. |
| [26] | Yang L L, Liu A J, Cao S Q, Putri R M, Jonkheijm P, Cornelissen J J L M. Chem. Eur. J., 2016, 22(44): 15570. |
| [27] | Zhang S G. Nat. Biotechnol., 2003, 21(10): 1171. |
| [28] | Hauser C A E, Zhang S G. Nature, 2010, 468(7323): 516. |
| [29] | Sun B B, Li Q, Riegler H, Eickelmann S, Dai L R, Yang Y, Perez-Garcia R, Jia Y, Chen G X, Fei J B, Holmberg K, Li J B. ACS Nano, 2017, 11(10): 10489. |
| [30] | Puiu M, Bala C. Bioelectrochemistry, 2018, 120: 66. |
| [31] | Xue H M, Fei J B, Wu A L, Xu X, Li J B. CCS Chem., 2021, 3(11): 8. |
| [32] | Sun B B, Tao K, Jia Y, Yan X H, Zou Q L, Gazit E, Li J B. Chem. Soc. Rev., 2019, 48(16): 4387. |
| [33] | Wang C L, Fei J B, Wang K Q, Li J B. Angew. Chem. Int. Ed., 2020, 59(43): 18960. |
| [34] | Adler-Abramovich L, Aronov D, Beker P, Yevnin M, Stempler S, Buzhansky L, Rosenman G, Gazit E. Nat. Nanotechnol., 2009, 4(12): 849. |
| [35] | Liu X C, Fei J B, Wang A H, Cui W, Zhu P L, Li J B. Angew. Chem. Int. Ed., 2017, 56(10): 2660. |
| [36] | Wang Y F, Qi W, Huang R L, Yang X J, Wang M F, Su R X, He Z M. J. Am. Chem. Soc., 2015, 137(24): 7869. |
| [37] | Ma H C, Fei J B, Li Q, Li J B. Small, 2015, 11(15): 1787. |
| [38] | Yao X Y, Li T, Wang J, Ma X, Tian H. Adv. Opt. Mater., 2016, 4(9): 1322. |
| [39] | Russew M M, Hecht S. Adv. Mater., 2010, 22(31): 3348. |
| [40] | Li X B, Fei J B, Xu Y Q, Li D X, Yuan T T, Li G L, Wang C L, Li J B. Angew. Chem. Int. Ed., 2018, 57(7): 1903. |
| [41] | Zhao Y S, Yang W S, Yao J N. Phys. Chem. Chem. Phys., 2006, 8(28): 3300. |
| [42] | Wang H Q, Yan X H, Li G L, Pilz-Allen C, Möhwald H, Shchukin D. Adv. Healthcare Mater., 2014, 3(6): 825. |
| [43] | Skorb E V, Möhwald H, Irrgang T, Fery A, Andreeva D V. Chem. Commun., 2010, 46(42): 7897. |
| [44] | Eddleston M D, Jones W. Cryst. Growth Des., 2010, 10(1): 365. |
| [45] | Li Q, Jia Y, Dai L R, Yang Y, Li J B. ACS Nano, 2015, 9(3): 2689. |
| [46] | Li Q, Ma H C, Jia Y, Li J B, Zhu B H. Chem. Commun., 2015, 51(33): 7219. |
| [47] | Na N, Mu X Y, Liu Q L, Wen J Y, Wang F F, Ouyang J. Chem. Commun., 2013, 49(86): 10076. |
| [48] | Zou Q L, Zhang L, Yan X H, Wang A H, Ma G H, Li J B, Möhwald H, Mann S. Angew. Chem. Int. Ed., 2014, 53(9): 2366. |
| [49] | Ma H C, Fei J B, Cui Y, Zhao J, Wang A H, Li J B. Chem. Commun., 2013, 49(85): 9956. |
| [50] | Yan X H, Zhu P L, Fei J B, Li J B. Adv. Mater., 2010, 22(11): 1283. |
| [51] | Liu X C, Fei J B, Zhu P L, Li J B. Chem. Asian J., 2016, 11(19): 2700. |
| [52] | Yuan T T, Fei J B, Xu Y Q, Yang X K, Li J B. Macromol. Rapid Commun., 2017, 38(20): 1700408. |
| [53] | Zhang H, Fei J B, Yan X H, Wang A H, Li J B. Adv. Funct. Mater., 2015, 25(8): 1193. |
| [54] | Miller Y, Ma B Y, Nussinov R. Coord. Chem. Rev., 2012, 256(19/20): 2245. |
| [55] | Kim J, Han T H, Kim Y I, Park J S, Choi J, Churchill D G, Kim S O, Ihee H. Adv. Mater., 2010, 22(5): 583. |
| [56] | Han T H, Kim J, Park J S, Park C B, Ihee H, Kim S O. Adv. Mater., 2007, 19(22): 3924. |
| [57] | Wang J, Liu K, Yan L Y, Wang A H, Bai S, Yan X H. ACS Nano, 2016, 10(2): 2138. |
| [58] | Zhang G, Zhang L W, Rao H J, Wang Y F, Li Q, Qi W, Yang X J, Su R X, He Z M. J. Colloid Interface Sci., 2020, 577: 388. |
| [59] | Zhu P L, Yan X H, Su Y, Yang Y, Li J B. Chem. Eur. J., 2010, 16(10): 3176. |
| [60] | Jayawarna V, Ali M, Jowitt T A, Miller A F, Saiani A, Gough J E, Ulijn R V. Adv. Mater., 2006, 18(5): 611. |
| [61] | Kumaraswamy P, Lakshmanan R, Sethuraman S, Krishnan U M. Soft Matter, 2011, 7(6): 2744. |
| [62] | Tang C, Smith A M, Collins R F, Ulijn R V, Saiani A. Langmuir, 2009, 25(16): 9447. |
| [63] | McAulay K, Ucha P A, Wang H, Fuentes-CaparrÓs A M, Thomson L, Maklad O, Khunti N, Cowieson N, Wallace M, Cui H G, Poole R J, Seddon A, Adams D J. Chem. Commun., 2020, 56(29): 4094. |
| [64] | Hughes M, Xu H X, Frederix P W J M, Smith A M, Hunt N T, Tuttle T, Kinloch I A, Ulijn R V. Soft Matter, 2011, 7(21): 10032. |
| [65] | Chronopoulou L, Lorenzoni S, Masci G, Dentini M, Togna A R, Togna G, Bordi F, Palocci C. Soft Matter, 2010, 6(11): 2525. |
| [66] | Zhao J, Huang R L, Qi W, Wang Y F, Su R X, He Z M. Progress in Chemistry, 2014, 26(9): 1445. |
| [66] | ( 赵君, 黄仁亮, 齐崴, 王跃飞, 苏荣欣, 何志敏. 化学进展, 2014, 26(9): 1445.). |
| [67] | Williams R J, Smith A M, Collins R, Hodson N, Das A K, Ulijn R V. Nat. Nanotechnol., 2009, 4(1): 19. |
| [68] | Yang Z, Xu B. Adv. Mater., 2006, 18(22): 3043. |
| [69] | Yang Z M, Liang G L, Wang L, Xu B. J. Am. Chem. Soc., 2006, 128(9): 3038. |
| [70] | Li J Y, Gao Y, Kuang Y, Shi J F, Du X W, Zhou J, Wang H M, Yang Z M, Xu B. J. Am. Chem. Soc., 2013, 135(26): 9907. |
| [71] | Toledano S, Williams R J, Jayawarna V, Ulijn R V. J. Am. Chem. Soc., 2006, 128(4): 1070. |
| [72] | Das A K, Collins R, Ulijn R V. Small, 2008, 4(2): 279. |
| [73] | Xing R R, Zou Q L, Yan X H. Acta Phys. Chim. Sin., 2020, 36(10): 1909048. |
| [73] | ( 邢蕊蕊, 邹千里, 闫学海. 物理化学学报, 2020, 36(10): 1909048.). |
| [74] | Yan X H, Zhu P L, Li J B. Chem. Soc. Rev., 2010, 39(6): 1877. |
| [75] | Fei J B, Li Q, Zhao J, Li J B. Progress in Chemistry, 2019, 31(1): 30. |
| [75] | ( 费进波, 李琦, 赵洁, 李峻柏. 化学进展, 2019, 31(1): 30.). |
| [76] | Jia Y, Li Q, Li J B. Chin. Sci. Bull., 2017, 62(6): 469. |
| [76] | ( 贾怡, 李琦, 李峻柏. 科学通报, 2017, 62(6): 469.). |
| [77] | Li X B, Li Q, Fei J B, Jia Y, Xue H M, Zhao J, Li J B. Angew. Chem. Int. Ed., 2020, 59(29): 11932. |
| [78] | Ma K, Xing R R, Jiao T F, Shen G Z, Chen C J, Li J B, Yan X H. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2016, 8(45): 30759. |
| [79] | Sun B B, Chang R, Cao S P, Yuan C Q, Zhao L Y, Yang H W, Li J B, Yan X H, Hest J C M. Angew. Chem. Int. Ed., 2020, 59(46): 20582. |
| [80] | Yemini M, Reches M, Rishpon J, Gazit E. Nano Lett., 2005, 5(1): 183. |
| [81] | Yemini M, Reches M, Gazit E, Rishpon J. Anal. Chem., 2005, 77(16): 5155. |
| [82] | Adler-Abramovich L, Badihi-Mossberg M, Gazit E, Rishpon J. Small, 2010, 6(7): 825. |
| [83] | Huang Y, Tan J, Cui L J, Zhou Z D, Zhou S F, Zhang Z H, Zheng R, Xue Y W, Zhang M X, Li S S, Zhu N X, Liang J T, Li G Y, Zhong L P, Zhao Y X. Biosens. Bioelectron., 2018, 102: 560. |
| [84] | Gong Y F, Chen X, Lu Y L, Yang W S. Biosens. Bioelectron., 2015, 66: 392. |
| [85] | Sasso L, Vedarethinam I, EmnÉus J, Svendsen W E, Castillo-LeÓon J. J. Nanosci. Nanotech., 2012, 12(4): 3077. |
| [86] | Castillo J J, Svendsen W E, Rozlosnik N, Escobar P, Martínez F, Castillo-LeÓn J. Analyst, 2013, 138(4): 1026. |
| [87] | Huang S M, Chen G S, Ou R H, Qin S, Wang F X, Zhu F, Ouyang G F. Anal. Chem., 2018, 90(14): 8607. |
| [88] | Wang K Q, Li Z R, Wang C L, Zhang S, Cui W, Xu Y Q, Zhao J, Xue H M, Li J B. J. Colloid Interface Sci., 2019, 557: 628. |
| [89] | Si Y C, Samulski E T. Nano Lett., 2008, 8(6): 1679. |
| [90] | Lee J H, Heo K, Schulz-Schönhagen K, Lee J H, Desai M S, Jin H E, Lee S W. ACS Nano, 2018, 12(8): 8138. |
| [91] | Nguyen V, Zhu R, Jenkins K, Yang R S. Nat. Commun., 2016, 7: 13566. |
| [92] | Park I W, Choi J, Kim K Y, Jeong J, Gwak D, Lee Y H, Ahn Y H, Choi Y J, Hong Y J, Chung W J, Lee M, Heo K. Nano Energy, 2019, 57: 737. |
| [93] | Ryu J, Kim S W, Kang K, Park C B. ACS Nano, 2010, 4(1): 159. |
| [94] | Xue H M, Li X B, Wang K Q, Cui W, Zhao J, Fei J B, Li J B. Chem. Commun., 2019, 55(87): 13136. |
| [95] | Sun B B, Riegler H, Dai L R, Eickelmann S, Li Y, Li G L, Yang Y, Li Q, Fu M F, Fei J B, Li J B. ACS Nano, 2018, 12(2): 1934. |
| [96] | Li Q, Ma H C, Wang A H, Jia Y, Dai L R, Li J B. Adv. Opt. Mater., 2015, 3(2): 194. |
| [97] | Yan X H, Li J B, Möhwald H. Adv. Mater., 2011, 23(25): 2796. |
| [98] | Li Q, Jia Y, Yang X K, Dai L R, Das B, Acharya S, Sun B B, Yang Y, Liu X C, Ariga K, Li J B. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2019, 11(1): 31. |
| [99] | Wang L, Shen G Z, Yan X H. Particuology, 2022, 64: 14. |
| [100] | Dong J Q, Liu Y, Cui Y. J. Am. Chem. Soc., 2021, 143(42): 17316. |
| [101] | Han J J, Gong H N, Ren X K, Yan X H. Nano Today, 2021, 41: 101295. |
| [102] | Chen Y, Yang Y Q, Orr A A, Makam P, Redko B, Haimov E, Wang Y N, Shimon L J W, Rencus-Lazar S, Ju M T, Tamamis P, Dong H, Gazit E. Angew. Chem. Int. Ed., 2021, 60(31): 17164. |
| [103] | Li L C, Xie L, Zheng R L, Sun R Q. Front. Chem., 2021, 9: 739791. |
| [104] | Sheehan F, Sementa D, Jain A, Kumar M, Tayarani-Najjaran M, Kroiss D, Ulijn R V. Chem. Rev., 2021, 121(22): 13869. |
国家自然科学基金项目(21961142022)
国家自然科学基金项目(21872150)
国家自然科学基金项目(22072160)
/
| 〈 |
|
〉 |