含儿茶酚基团的湿态组织粘附水凝胶
Catechol Hydrogel as Wet Tissue Adhesive
湿态粘附作用对于生命的孕育和发展具有重要意义。水凝胶是一类兼具固液特性的智能材料,组织粘附水凝胶因多功能性和生物相容性而被广泛应用于伤口闭合和修复、细胞工程、组织工程等领域。然而,湿态组织表面的水合层阻碍了组织粘附水凝胶与组织表面形成界面粘附键。面对这一挑战,受海洋贻贝足丝蛋白中DOPA的儿茶酚基团是水下粘附的关键结构的启发,含儿茶酚基团的湿态组织粘附水凝胶的研究引起了广泛关注。本综述介绍了贻贝足丝蛋白(Mfps)的结构及湿态粘附机理,并将儿茶酚衍生物分为天然Mfps或利用基因工程合成的Mfps、含儿茶酚基团的小分子化合物、儿茶酚基团改性的天然高分子以及含儿茶酚基团的合成功能高分子;随后,概述近十年含儿茶酚基团的湿态组织粘附水凝胶在组织创口修复材料、生物涂层材料、靶向型药物输送材料、生物电子设备材料的研究进展;文末,展望了此类水凝胶材料未来发展面临的机遇和挑战。
Wet adhesion plays an important role in the gestation and development of life. The research shows that hydrogel is a kind of intelligent material with both solid and liquid properties. They have been widely used in such areas as wound closure and repair, cell engineering and tissue engineering, owing to their noteworthy versatility and bio-compatibility. However, the physiological environment is usually wet, and the hydration layer on wet tissue surface prevents hydrogel from forming interfacial adhesion bonds with tissue surface. Faced with this challenge, inspired by the fact that the catechol group of DOPA is critical group for the underwater adhesion of mussels, the structure and functional unit design of catechol hydrogel have attracted wide attention. This review introduces the structure and wet adhesion mechanism of mussel foot proteins (Mfps), and the main types of catechol derivatives are classified into natural Mfps or Mfps synthesized by genetic engineering, catechol small molecular compounds, natural polymers modified by catechol groups and synthesized functional polymers containing catechol groups. Nextly, the research progress of catechol hydrogel as wet tissue adhesive in the past decade is summarized, such as tissue wound repair materials, biological coating materials, targeted drug delivery materials and bioelectronic equipment materials. Finally, the opportunities and challenges of catechol hydrogel are prospected.
贻贝足丝蛋白 / 粘附机理 / 儿茶酚衍生物 / 湿态组织粘附 / 水凝胶
mussel foot proteins / adhesion mechanism / catechol / wet tissue-adhesion / hydrogel
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
|
| [5] |
|
| [6] |
|
| [7] |
|
| [8] |
|
| [9] |
|
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
|
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
|
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
|
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
耿慧敏, 崔基炜, 郝京诚. 化学进展. 2020, 78(2): 105.). |
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
|
| [67] |
|
| [68] |
|
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
|
| [73] |
|
| [74] |
|
| [75] |
|
| [76] |
|
| [77] |
|
| [78] |
|
| [79] |
|
| [80] |
|
| [81] |
|
| [82] |
|
| [83] |
|
| [84] |
|
| [85] |
|
| [86] |
|
| [87] |
|
| [88] |
|
| [89] |
|
| [90] |
|
| [91] |
|
| [92] |
|
| [93] |
|
| [94] |
|
| [95] |
|
| [96] |
|
| [97] |
|
| [98] |
|
| [99] |
|
| [100] |
|
| [101] |
|
| [102] |
|
| [103] |
|
| [104] |
|
| [105] |
|
| [106] |
|
| [107] |
|
| [108] |
|
| [109] |
|
| [110] |
|
| [111] |
|
| [112] |
|
| [113] |
|
| [114] |
|
| [115] |
|
| [116] |
|
| [117] |
|
| [118] |
|
| [119] |
|
| [120] |
|
| [121] |
|
| [122] |
|
| [123] |
|
| [124] |
|
| [125] |
|
| [126] |
|
| [127] |
|
| [128] |
|
| [129] |
|
| [130] |
|
| [131] |
|
| [132] |
|
| [133] |
|
| [134] |
|
| [135] |
|
| [1] | Yuk H, Wu J J, Sarrafian T L, Mao X Y, Varela C E, Roche E T, Griffiths L G, Nabzdyk C S, Zhao X H. Nat. Biomed. Eng., 2021, 5(10): 1131. |
| [2] | Sun Z Q, Guo S S, F?ssler R. J. Cell Biol., 2016, 215(4): 445. |
| [3] | Yuk H, Lin S T, Ma C, Takaffoli M, Fang N X, Zhao X. Nat. Commun., 2016, 8: 14230. |
| [4] | Zhang Y S, Khademhosseini A. Science, 2017, 356(6337): eaaf3627. |
| [5] | Sun H, He Y, Wang Z, Liang Q. Adv. Funct. Mater., 2021, 32(6): 2108489. |
| [6] | Yang C H, Suo Z G. Nat. Rev. Mater., 2018, 3(6): 125. |
| [7] | Fu F F, Wang J L, Zeng H B, Yu J. ACS Mater. Lett., 2020, 2(10): 1287. |
| [8] | Xu Y Y, Liu H, Cui X, Shao J, Yao P, Huang J, Qiu X, Huang C. Colloid Surface A, 2020, 593: 124622. |
| [9] | Shu S D, Li Q, Xu W G, Tu S C, Yan L S, Zhao C W, Ding J X, Chen X S. Adv. Sci. 2018, 5(5): 1700527. |
| [10] | Zhu H F, Xu G M, He Y Y, Mao H L, Kong D L, Luo K, Tang W B, Liu R, Gu Z W. Adv. Healthc. Mater., 2022, 11(15): 2200874. |
| [11] | Tavakolizadeh M, Pourjavadi A, Ansari M, Tebyanian H, Seyyed Tabaei S J, Atarod M, Rabiee N, Bagherzadeh M, Varma R S. Green Chem., 2021, 23(3): 1312. |
| [12] | He X, Li Z K, Li J, Mishra D, Ren Y X, Gates I, Hu J G, Lu Q Y. Small, 2021, 17(49): 2103521. |
| [13] | Liang Y P, He J H, Guo B L. ACS Nano, 2021, 15(8): 12687. |
| [14] | Bertsch P, Diba M, Mooney D J, Leeuwenburgh S. C. G. Chem. Rev. 2023, 123(2): 834. |
| [15] | Ho H. P. B, Yuen Y, Zhao X. Chem. Eng. J. 2022, 431: 133372. |
| [16] | Su X, Xie W Y, Wang P D, Tian Z L, Wang H, Yuan Z Y, Liu X Z, Huang J Y. Mater. Horiz., 2021, 8(8): 2199. |
| [17] | Ahn B K, Das S, Linstadt R, Kaufman Y, Martinez-Rodriguez N R, Mirshafian R, Kesselman E, Talmon Y, Lipshutz B H, Israelachvili J N, Waite J H. Nat. Commun., 2015, 6: 8663. |
| [18] | Stewart R J, Wang C S, Song I T, Jones J P. Adv. Colloid Interface Sci., 2017, 239: 88. |
| [19] | Fan H L, Wang J H, Gong J P. Adv. Funct. Mater., 2021, 31(11): 2009334. |
| [20] | Fan X M, Fang Y, Zhou W K, Yan L Y, Xu Y H, Zhu H, Liu H Q. Mater. Horiz., 2021, 8(3): 997. |
| [21] | Shin M, Shin J Y, Kim K, Yang B, Han J W, Kim N K, Cha H J. J. Colloid Interface Sci., 2020, 563: 168. |
| [22] | Waite J H. J. Exp. Biol., 2017, 220(4): 517. |
| [23] | Clancy S K, Sodano A, Cunningham D J, Huang S S, Zalicki P J, Shin S, Ahn B K. Biomacromolecules, 2016, 17(5): 1869. |
| [24] | Lee H, Scherer N F, Messersmith P B. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A., 2006, 103(35): 12999. |
| [25] | Li Y R, Cao Y. Nanoscale Adv., 2019, 1(11): 4246. |
| [26] | Guo Q, Chen J S, Wang J L, Zeng H B, Yu J. Nanoscale, 2020, 12(3): 1307. |
| [27] | Aich P, An J, Yang B, Ko Y H, Kim J, Murray J, Cha H J, Roh J H, Park K M, Kim K. Chem. Commun., 2018, 54(89): 12642. |
| [28] | Zhang W, Yang H, Liu F H, Chen T, Hu G X, Guo D H, Hou Q F, Wu X, Su Y, Wang J B. RSC Adv., 2017, 7(52): 32518. |
| [29] | Fan H, Gong J P. Adv. Mater. 2021, 2102983. |
| [30] | Wilker J J. Nat. Chem. Biol., 2011, 7(9): 579. |
| [31] | Zhang K, Zhang F L, Song Y Y, Fan J B, Wang S T. Chin. J. Chem., 2017, 35(6): 811. |
| [32] | Cui J W, Yan Y, Such G K, Liang K, Ochs C J, Postma A, Caruso F. Biomacromolecules, 2012, 13(8): 2225. |
| [33] | Xie C M, Wang X, He H, Ding Y H, Lu X. Adv. Funct. Mater., 2020, 30(25): 1909954. |
| [34] | Xu Y J, Wei K C, Zhao P C, Feng Q, Choi C K K, Bian L M. Biomater. Sci., 2016, 4(12): 1726. |
| [35] | Zhang W, Wang R X, Sun Z M, Zhu X W, Zhao Q, Zhang T F, Cholewinski A, Yang F K, Zhao B X, Pinnaratip R, Forooshani P K, Lee B P. Chem. Soc. Rev., 2020, 49(2): 433. |
| [36] | Teng L, Shao Z W, Bai Q, Zhang X L, He Y S, Lu J Y, Zou D R, Feng C L, Dong C M. Adv. Funct. Mater., 2021, 31(43): 2105628. |
| [37] | Li Y R, Cheng J, Delparastan P, Wang H Q, Sigg S J, DeFrates K G, Cao Y, Messersmith P B. Nat. Commun., 2020, 11: 3895. |
| [38] | Ivarsson M, Prenkert M, Cheema A, Wretenberg P, Andjelkov N. CARTILAGE, 2021, 13(2suppl): 663S. |
| [39] | Hansen D C, Zimlich K R, Bennett B N. Electrochimica Acta, 2019, 301: 411. |
| [40] | Ohkawa K, Nishida A, Ichimiya K, Matsui Y, Nagaya K, Yuasa A, Yamamoto H. Biofouling, 1999, 14(3): 181. |
| [41] | Zhou Y J, He Q, Zhou D. J. Food Process. Preserv., 2017, 41(3): e12962. |
| [42] | Choi Y S, Kang D G, Lim S, Yang Y J, Kim C S, Cha H J. Biofouling, 2011, 27(7): 729. |
| [43] | Choi Y S, Yang Y J, Yang B, Cha H J. Microb. Cell Factories, 2012, 11(1): 139. |
| [44] | Jeong Y S, Yang B, Yang B, Shin M, Seong J, Cha H J, Kwon I. Biotechnol. Bioeng., 2020, 117(7): 1961. |
| [45] | Wang J, Scheibel T. Biotechnol. J., 2018, 13(12): 1800146. |
| [46] | Wei W, Petrone L, Tan Y, Cai H, Israelachvili J N, Miserez A, Waite J H. Adv. Funct. Mater., 2016, 26(20): 3496. |
| [47] | Fichman G, Andrews C, Patel N L, Schneider J P. Adv. Mater., 2021, 33(40): 2103677. |
| [48] | Laura Alfieri M, Weil T, Ng D Y W, Ball V. Adv. Colloid Interface Sci., 2022, 305: 102689. |
| [49] | Liang H S, Zhou B, Wu D, Li J, Li B. Adv. Colloid Interface Sci., 2019, 272: 102019. |
| [50] | Lin F C, Wang Z, Chen J S, Lu B L, Tang L R, Chen X R, Lin C S, Huang B, Zeng H B, Chen Y D. J. Mater. Chem. B, 2020, 8(18): 4002. |
| [51] | Liu B C, Wang Y, Miao Y, Zhang X Y, Fan Z X, Singh G, Zhang X Y, Xu K G, Li B Y, Hu Z Q, Xing M. Biomaterials, 2018, 171: 83. |
| [52] | Su X, Luo Y, Tian Z L, Yuan Z Y, Han Y M, Dong R F, Xu L, Feng Y T, Liu X Z, Huang J Y. Mater. Horiz., 2020, 7(10): 2651. |
| [53] | Hao S W, Shao C Y, Meng L, Cui C, Xu F, Yang J. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2020, 12(50): 56509. |
| [54] | Bai Z X, Wang T Y, Zheng X, Huang Y P, Chen Y N, Dan W H. Polym. Eng. Sci., 2021, 61(1): 278. |
| [55] | Jafari H, Ghaffari-Bohlouli P, Niknezhad S V, Abedi A, Izadifar Z, Mohammadinejad R, Varma R S, Shavandi A. J. Mater. Chem. B, 2022, 10(31): 5873. |
| [56] | Kord Forooshani P,. Lee B P. J. Polym. Sci. A Polym. Chem., 2017, 55(1): 9. |
| [57] | Fan X M, Zhou W K, Chen Y M, Yan L Y, Fang Y, Liu H Q. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2020, 12(28): 32031. |
| [58] | Quan Hu, Liu Ouyang, Zhang Li, Li Yang. Molecules, 2019, 24(14): 2586. |
| [59] | Huang Y, Zhao X, Zhang Z Y, Liang Y P, Yin Z H, Chen B J, Bai L, Han Y, Guo B L. Chem. Mater., 2020, 32(15): 6595. |
| [60] | Geng H M, Cui J W, Hao J C. Acta Chimica Sinica, 2020, 78(2): 105. |
| [60] | 耿慧敏, 崔基炜, 郝京诚. 化学进展. 2020, 78(2): 105.). |
| [61] | Zhu W Z, Peck Y, Iqbal J, Wang D A. Biomaterials, 2017, 147: 99. |
| [62] | Liu F F, Liu X, Chen F, Fu Q. Prog. Polym. Sci., 2021, 123: 101472. |
| [63] | Liu K, Dong X Z, Wang Y, Wu X P, Dai H L. Carbohydr. Polym., 2022, 298: 120047. |
| [64] | Kim K, Ryu J H, Koh M Y, Yun S P, Kim S, Park J P, Jung C W, Lee M S, Seo H I, Kim J H, Lee H. Sci. Adv., 2021, 7(13): eabc9992. |
| [65] | Zhong Y J, Seidi F, Wang Y L, Zheng L, Jin Y C, Xiao H N. Carbohydr. Polym., 2022, 298: 120103. |
| [66] | Sun C Y, Zeng X L, Zheng S H, Wang Y L, Li Z Y, Zhang H N, Nie L L, Zhang Y F, Zhao Y B, Yang X L. Chem. Eng. J., 2022, 427: 130843. |
| [67] | An S, Jeon E J, Han S Y, Jeon J, Lee M J, Kim S, Shin M, Cho S W. Small, 2022, 18(41): 2202729. |
| [68] | Li Y P, Li L, Zhang Z P, Cheng J R, Fei Y S, Lu L B. Chem. Eng. J., 2021, 420: 129736. |
| [69] | Kim S, Moon J M, Choi J S, Cho W K, Kang S M. Adv. Funct. Mater., 2016, 26(23): 4099. |
| [70] | Osman A, Lin E H, Hwang D S. Carbohydr. Polym., 2023, 299: 120172. |
| [71] | Zhang H, Zhao T Y, Newland B, Liu W G, Wang W, Wang W X. Prog. Polym. Sci., 2018, 78: 47. |
| [72] | Brubaker C E, Kissler H, Wang L J, Kaufman D B, Messersmith P B. Biomaterials, 2010, 31(3): 420. |
| [73] | Hu S S, Pei X B, Duan L L, Zhu Z, Liu Y H, Chen J Y, Chen T, Ji P, Wan Q B, Wang J. Nat. Commun., 2021, 12: 1689. |
| [74] | Mazzotta M G, Putnam A A, North M A, Wilker J J. J. Am. Chem. Soc., 2020, 142(10): 4762. |
| [75] | Ma C, Pang H W, Cai L P, Huang Z H, Gao Z H, Li J Z, Zhang S F. J. Clean. Prod., 2021, 308: 127309. |
| [76] | David B Tiu B, Delparastan P, Ney M R, Gerst M, Messersmith P B. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2019, 11(31): 28296. |
| [77] | Mu Y B, Wu X, Pei D F, Wu Z L, Zhang C, Zhou D S, Wan X B. ACS Biomater. Sci. Eng., 2017, 3(12): 3133. |
| [78] | Wang R, Li J Z, Chen W, Xu T T, Yun S F, Xu Z, Xu Z Q, Sato T, Chi B, Xu H. Adv. Funct. Mater., 2017, 27(8): 1604894. |
| [79] | Gan D L, Xu T, Xing W S, Ge X, Fang L M, Wang K F, Ren F Z, Lu X. Adv. Funct. Mater., 2019, 29(1): 1805964. |
| [80] | Zhao N Y, Yuan W Z. Compos. B Eng., 2022, 230: 109525. |
| [81] | Ma Z W, Bao G Y, Li J Y. Adv. Mater., 2021, 33(24): 2007663. |
| [82] | Deng K, Yuk H, Guo C F, Zhao X, Wu J, Varela C E, Chen X, Roche E T. Nat. Mater. 2020, 20: 229. |
| [83] | Luo J, Yang J J, Zheng X R, Ke X, Chen Y T, Tan H, Li J S. Adv. Healthcare Mater., 2020, 9(4): 1901423. |
| [84] | Peng H T, Shek P N. Expert Rev. Med. Devices, 2010, 7(5): 639. |
| [85] | Mehdizadeh M, Yang J. Macromol. Biosci., 2013, 13(3): 271. |
| [86] | Seyednejad H, Imani M, Jamieson T, Seifalian A M. Br. J. Surg., 2008, 95(10): 1197. |
| [87] | Klimo P, Khalil A, Slotkin J R, Smith E R, Scott R M, Goumnerova L C. Oper. Neurosurg., 2007, 60(4): 305. |
| [88] | Fortelny R H, Petter-Puchner A H, Walder N, Mittermayr R, ?hlinger W, Heinze A, Redl H. Surg. Endosc., 2007, 21(10): 1781. |
| [89] | Chen T, Chen Y J, Rehman H U, Chen Z, Yang Z, Wang M, Li H, Liu H Z. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2018, 10(39): 33523. |
| [90] | Annabi N, Rana D, Shirzaei Sani E, Portillo-Lara R, Gifford J L, Fares M M, Mithieux S M, Weiss A S. Biomaterials, 2017, 139: 229. |
| [91] | Guan T, Li J Y, Chen C Y, Liu Y. Adv. Sci., 2022, 9(10): 2104165. |
| [92] | Xu M, Khan A, Wang T J, Song Q, Han C M, Wang Q Q, Gao L L, Huang X, Li P, Huang W. ACS Appl. Bio Mater., 2019, 2(8): 3329. |
| [93] | Zhao X, Guo B L, Wu H, Liang Y P, Ma P X. Nat. Commun., 2018, 9: 2784. |
| [94] | Liang Y Q, Li Z L, Huang Y, Yu R, Guo B L. ACS Nano, 2021, 15(4): 7078. |
| [95] | Guo S, Ren Y K, Chang R, He Y M, Zhang D, Guan F X, Yao M H. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2022, 14(30): 34455. |
| [96] | Cheng H, Shi Z, Yue K, Huang X S, Xu Y C, Gao C H, Yao Z Q, Zhang Y S, Wang J. Acta Biomater., 2021, 124: 219. |
| [97] | álvarez-Lerma F, Olaechea-Astigarraga P, Palomar-Martínez M, Catalan M, Nuvials X, Gimeno R, Gracia-Arnillas M P, Seijas-Betolaza I. J. Hosp. Infect., 2018, 100(3): e204. |
| [98] | Arciola C R, Campoccia D, Montanaro L. Nat. Rev. Microbiol., 2018, 16(7): 397. |
| [99] | Long L, Fan Y Q, Yang X, Ding X K, Hu Y, Zhang G C, Xu F J. Chem. Eng. J., 2022, 444: 135426. |
| [100] | Lu B Y, Han X, Zou D, Luo X, Liu L, Wang J Y, Maitz M F, Yang P, Huang N, Zhao A S. Mater. Today Bio, 2022, 16: 100392. |
| [101] | Zhao X X, Alexander Irvine S, Agrawal A, Cao Y, Lim P Q, Tan S Y, Venkatraman S S. Acta Biomater., 2015, 26: 159. |
| [102] | Yuk H, Zhang T, Lin S T, Alberto Parada G, Zhao X H. Nat. Mater., 2016, 15(2): 190. |
| [103] | Li X, Su X L. J. Mater. Chem. B, 2018, 6(29): 4714. |
| [104] | Fullenkamp D E, Rivera J G, Gong Y K, Lau K H A, He L H, Varshney R, Messersmith P B. Biomaterials, 2012, 33(15): 3783. |
| [105] | García-Fernández L, Cui J X, Serrano C, Shafiq Z, Gropeanu R A, Miguel V S, Ramos J I, Wang M, Auernhammer G K, Ritz S, Golriz A A, Berger R, Wagner M, del Campo A. Adv. Mater., 2013, 25(4): 529. |
| [106] | Ryu J H, Messersmith P B, Lee H. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2018, 10(9): 7523. |
| [107] | Maier G P, Rapp M V, Waite J H, Israelachvili J N, Butler A. Science, 2015, 349(6248): 628. |
| [108] | Statz A R, Meagher R J, Barron A E, Messersmith P B. J. Am. Chem. Soc., 2005, 127(22): 7972. |
| [109] | Yang S J, Zou L Y, Liu C, Zhong Q, Ma Z Y, Yang J, Ji J, Müller-Buschbaum P, Xu Z K. ACS Appl. Mater. Interfaces, 2020, 12(48): 54094. |
| [110] | Li J, Celiz A D, Yang J, Yang Q, Wamala I, Whyte W, Seo B R, Vasilyev N V, Vlassak J J, Suo Z, Mooney D J. Science, 2017, 357(6349): 378. |
| [111] | Wan X Z, Gu Z, Zhang F L, Hao D Z, Liu X, Dai B, Song Y Y, Wang S T. NPG Asia Mater., 2019, 11: 49. |
| [112] | Yang J W, Bai R B, Chen B H, Suo Z G. Adv. Funct. Mater., 2020, 30(2): 1901693. |
| [113] | Pan M F, Nguyen K C T, Yang W S, Liu X, Chen X Z, Major P W, Le L H, Zeng H B. Chem. Eng. J., 2022, 434: 134418. |
| [114] | Ma L, Su B H, Cheng C, Yin Z H, Qin H, Zhao J M, Sun S D, Zhao C S. J. Membr. Sci., 2014, 470: 90. |
| [115] | Ma L, Cheng C, Nie C X, He C, Deng J, Wang L R, Xia Y, Zhao C S. J. Mater. Chem. B, 2016, 4(19): 3203. |
| [116] | Fu M J, Liang Y J, Lv X, Li C N, Yang Y Y, Yuan P Y, Ding X. J. Mater. Sci. Technol., 2021, 85: 169. |
| [117] | Barthelat F. J. Mech. Phys. Solids, 2014, 73: 22. |
| [118] | Rego S J, Vale A C, Luz G M, Mano J F, Alves N M. Langmuir, 2016, 32(2): 560. |
| [119] | Zhang C, Wu B H, Zhou Y S, Zhou F, Liu W M, Wang Z K. Chem. Soc. Rev., 2020, 49(11): 3605. |
| [120] | Kim K, Kim K, Ryu J H, Lee H. Biomaterials, 2015, 52: 161. |
| [121] | Lim S, Park T Y, Jeon E Y, Joo K I, Cha H J. Biomaterials, 2021, 278: 121171. |
| [122] | Ren Y Z, Zhao X, Liang X F, Ma P X, Guo B L. Int. J. Biol. Macromol., 2017, 105: 1079. |
| [123] | De Koker S, Hoogenboom R, De Geest B G. Chem. Soc. Rev., 2012, 41(7): 2867. |
| [124] | Ye Q, Zhou F, Liu W M. Chem. Soc. Rev., 2011, 40(7): 4244. |
| [125] | Kaur G, Arora M, Ravi Kumar M N V. J. Pharmacol. Exp. Ther., 2019, 370(3): 529. |
| [126] | Macedo A S, Castro P M, Roque L, Thomé N G, Reis C P, Pintado M E, Fonte P. J. Control. Release, 2020, 320: 125. |
| [127] | Rich S I, Wood R J, Majidi C. Nat. Electron., 2018, 1(2): 102. |
| [128] | Li S N, Cong Y, Fu J. J. Mater. Chem. B, 2021, 9(22): 4423. |
| [129] | Wang X, Sun X T, Gan D L, Soubrier M, Chiang H Y, Yan L W, Li Y Q, Li J J, Yu S, Xia Y, Wang K F, Qin Q Z, Jiang X X, Han L, Pan T S, Xie C M, Lu X. Matter, 2022, 5(4): 1204. |
| [130] | Sun J Y, Keplinger C, Whitesides G M, Suo Z G. Adv. Mater., 2014, 26(45): 7608. |
| [131] | Han L, Liu K Z, Wang M H, Wang K F, Fang L M, Chen H T, Zhou J, Lu X. Adv. Funct. Mater., 2018, 28(3): 1704195. |
| [132] | Liao M H, Wan P B, Wen J R, Gong M, Wu X X, Wang Y G, Shi R, Zhang L Q. Adv. Funct. Mater., 2017, 27(48): 1703852. |
| [133] | Won H J, Ryplida B, Kim S G, Lee G, Ryu J H, Park S Y. ACS Nano, 2020, 14(7): 8409. |
| [134] | Di X, Hang C, Xu Y, Ma Q Y, Li F F, Sun P C, Wu G L. Mater. Chem. Front., 2020, 4(1): 189. |
国家自然科学基金(52103108)
国家自然科学基金(22175037)
福建省工信厅教育厅联合重点项目([2021]415-2021G02005)
福建省科技厅社会发展引导性项目(2020Y0020)
福建省中青年教师教育科研项目(JAT210047)
/
| 〈 |
|
〉 |