固氮反应中的凝聚态化学
王雪丽 , 王倩茹 , 李缔 , 魏俊年 , 郭建平 , 于良 , 邓德会 , 陈萍 , 席振峰
化学进展 ›› 2023, Vol. 35 ›› Issue (6) :904-917
固氮反应中的凝聚态化学
Condensed Matter Chemistry in Nitrogen Fixation
氮是构成生命和物质世界不可或缺的元素,发展高效的转化方法将氮气分子转变为具有各种功能的含氮化合物,具有重要的经济价值和科学意义。氮气分子的活化转化是化学学科永恒的课题,而凝聚态化学的研究方法和多层面认识对固氮研究具有深刻意义。本文列举了一些固氮化学中的凝聚态现象,从均相溶液固氮、多相合成氨以及氮气/氧气多能耦合转化等三方面,讨论了目前固氮化学领域中存在的关键科学问题,期望启发更多学者从凝聚态化学角度思考固氮化学反应本质,为解决相关问题提供更多新的思路。
Nitrogen is an indispensable element for life and the material world. The development of efficient conversion strategies to transform dinitrogen gas into various valuable nitrogen-containing compounds is of great economic and scientific importance. The activation and transformation of dinitrogen molecule is an eternal topic in chemistry, and it is of profound significance to understand nitrogen fixation from the level of condensed matter chemistry. Several related examples have been illustrated here to discuss the effects of condensed matter phenomena in nitrogen fixation chemistry. Some critical scientific problems in the field are discussed from three aspects: nitrogen fixation in homogeneous solution, heterogeneous ammonia synthesis, and coupling multiple energy for N2/O2 conversion. We hope this review will inspire more chemists to think about the fundamental nature of nitrogen fixation chemistry from the perspective of condensed matter chemistry, offering more ideas to solve the related problems.
1 Introduction
2 Condensed matter chemistry in nitrogen fixation in homogeneous solution systems
3 Condensed matter chemistry in heterogeneous ammonia synthesis
4 Condensed matter chemistry in the coupling multiple energy for N2/O2conversion
4.1 N2/O2conversion by non-thermal plasmas
4.2 N2/O2conversion by electrochemistry
4.3 N2/O2conversion by ultra sound
4.4 N2/O2conversion by photochemistry
5 Conclusion and outlook
condensed state / dinitrogen gas / nitrogen fixation / ammonia synthesis
| [1] |
|
| [2] |
|
| [3] |
|
| [4] |
( 徐如人, 于吉红, 闫文付. 化学进展, 2020, 32(8): 1017.). |
| [5] |
Transition Metal-Dinitrogen Complexes. Ed.: Nishibayashi Y. Wiley-VCH, 2018. |
| [6] |
|
| [7] |
|
| [8] |
( 陈霄, 许汉华, 石向辉, 魏俊年, 席振峰. 化学学报, 2022, 80(9): 1299.). |
| [9] |
|
| [10] |
|
| [11] |
|
| [12] |
|
| [13] |
|
| [14] |
|
| [15] |
|
| [16] |
|
| [17] |
|
| [18] |
|
| [19] |
|
| [20] |
( 李嘉鹏, 殷剑昊, 俞超, 张文雄, 席振峰. 化学学报, 2017, 75(8): 733.). |
| [21] |
|
| [22] |
|
| [23] |
|
| [24] |
|
| [25] |
|
| [26] |
|
| [27] |
|
| [28] |
|
| [29] |
|
| [30] |
|
| [31] |
|
| [32] |
|
| [33] |
|
| [34] |
|
| [35] |
|
| [36] |
|
| [37] |
|
| [38] |
( 郭建平, 陈萍. 科学通报, 2019, 64 (11): 1114.). |
| [39] |
|
| [40] |
|
| [41] |
|
| [42] |
|
| [43] |
|
| [44] |
|
| [45] |
|
| [46] |
|
| [47] |
|
| [48] |
|
| [49] |
|
| [50] |
|
| [51] |
|
| [52] |
|
| [53] |
|
| [54] |
|
| [55] |
|
| [56] |
|
| [57] |
|
| [58] |
|
| [59] |
|
| [60] |
|
| [61] |
|
| [62] |
|
| [63] |
|
| [64] |
|
| [65] |
|
| [66] |
|
| [67] |
|
| [68] |
|
| [69] |
|
| [70] |
|
| [71] |
|
| [72] |
|
| [73] |
|
| [74] |
|
| [75] |
|
| [76] |
|
| [77] |
|
| [78] |
|
| [79] |
|
| [80] |
|
| [81] |
|
| [82] |
|
| [83] |
|
| [84] |
|
| [85] |
|
| [86] |
|
| [87] |
|
| [88] |
|
| [89] |
|
| [90] |
|
| [91] |
|
| [92] |
|
| [93] |
|
| [94] |
|
| [95] |
|
| [96] |
|
| [97] |
|
| [98] |
|
| [99] |
|
| [100] |
|
| [101] |
|
| [102] |
|
| [103] |
|
| [104] |
|
| [105] |
|
| [106] |
|
| [107] |
|
| [108] |
|
| [109] |
|
| [110] |
|
| [111] |
|
| [112] |
|
| [113] |
|
| [114] |
|
| [115] |
|
| [116] |
|
| [117] |
Supeno, |
| [118] |
|
| [119] |
|
| [120] |
|
| [121] |
|
| [122] |
|
| [123] |
|
| [124] |
|
| [125] |
|
| [1] | Xu R R. Natl. Sci. Rev., 2018, 5: 1. |
| [2] | Xu R R, Wang K, Chen G, Yan W F. Natl. Sci. Rev., 2019, 6(2): 191. |
| [3] | Xu R R, Yu J H, Yan W F. Prog. Chem., 2020, 32(8): 1017. |
| [3] | ( 徐如人, 于吉红, 闫文付. 化学进展, 2020, 32(8): 1017.). |
| [4] | Transition Metal-Dinitrogen Complexes. Ed.: Nishibayashi Y. Wiley-VCH, 2018. |
| [5] | Lv Z J, Huang Z, Shen J H, Zhang W X, Xi Z F. J. Am. Chem. Soc., 2019, 141(51): 20547. |
| [6] | Chen X, Xu H H, Shi X H, Wei J N, Xi Z F. Acta Chim. Sinica, 2022, 80: 1299. |
| [6] | ( 陈霄, 许汉华, 石向辉, 魏俊年, 席振峰. 化学学报, 2022, 80(9): 1299.). |
| [7] | Wang G X, Yan X C, Yin J H, Yin Z B, Wei J N, Xi Z F. Chem. A Eur. J., 2022, 28(67): e202202803. |
| [8] | Li H J, Feng R, Wang G X, Wei J N, Xi Z F. Dalton Trans., 2022, 51(44): 16811. |
| [9] | Wang G X, Yin J H, Li J P, Yin Z B, Wu B T, Wei J N, Zhang W X, Xi Z F. CCS Chem., 2021, 3(12): 308. |
| [10] | Wang C H, Yin Z B, Wei J N, Zhang W X, Xi Z F. Tetrahedron, 2020, 76(50): 131703. |
| [11] | Li J P, Yin J H, Wang G X, Yin Z B, Zhang W X, Xi Z F. Chem. Commun., 2019, 55(65): 9641. |
| [12] | Walter M D. Advances in Organometallic Chemistry. New York: Academic Press, 2016. 261. |
| [13] | Allen A D, Senoff C V. Chem. Commun. (London), 1965(24): 621. |
| [14] | Enemark J H, Davis B R, McGinnety J A, Ibers J A. Chem. Commun. (London), 1968,(2): 96. |
| [15] | Lv Z J, Wei J N, Zhang W X, Chen P, Deng D H, Shi Z J, Xi Z F. Natl. Sci. Rev., 2020, 7(10): 1564. |
| [16] | Kim S, Loose F, Chirik P J. Chem. Rev., 2020, 120(12): 5637. |
| [17] | Li J P, Yin J H, Yu C, Zhang W X, Xi Z F. Acta Chim. Sinica, 2017, 75: 733. |
| [17] | ( 李嘉鹏, 殷剑昊, 俞超, 张文雄, 席振峰. 化学学报, 2017, 75(8): 733.). |
| [18] | Zhai D D, Zhang S Q, Xie S J, Wu R K, Liu F, Xi Z F, Hong X, Shi Z J. J. Am. Chem. Soc., 2022, 144(31): 14071. |
| [19] | Zhong M D, Cui X L, Wu B T, Wang G X, Zhang W X, Wei J N, Zhao L L, Xi Z F. CCS Chem., 2022, 4(2): 532. |
| [20] | Shi X H, Wang Q R, Qin C, Wu L J, Chen Y J, Wang G X, Cai Y L, Gao W B, He T, Wei J N, Guo J P, Chen P, Xi Z F. Natl. Sci. Rev., 2022, 9(12): nwac168. |
| [21] | Chatt J, Pearman A J, Richards R L. Nature, 1975, 253(5486): 39. |
| [22] | Yandulov D V, Schrock R R. Science, 2003, 301(5629): 76. |
| [23] | Arashiba K, Miyake Y, Nishibayashi Y. Nat. Chem., 2011, 3(2): 120. |
| [24] | Anderson J S, Rittle J, Peters J C. Nature, 2013, 501(7465): 84. |
| [25] | Brintzinger H, Bercaw J E. J. Am. Chem. Soc., 1971, 93(8): 2045. |
| [26] | Sanner R D, Duggan D M, McKenzie T C, Marsh R E, Bercaw J E. J. Am. Chem. Soc., 1976, 98(26): 8358. |
| [27] | Manriquez J M, McAlister D R, Rosenberg E, Shiller A M, Williamson K L, Chan S I, Bercaw J E. J. Am. Chem. Soc., 1978, 100(10): 3078. |
| [28] | Hanna T E, Lobkovsky E, Chirik P J. Organometallics, 2009, 28(14): 4079. |
| [29] | Hanna T E, Bernskoetter W H, Bouwkamp M W, Lobkovsky E, Chirik P J. Organometallics, 2007, 26(9): 2431. |
| [30] | Semproni S P, Milsmann C, Chirik P J. Organometallics, 2012, 31(9): 3672. |
| [31] | Didenko L P, Gavrilov A B, Shilova A K, Strelets V V, Tsarev V N, Shilov A E, Makhaev V D, Banerjee A K, Pospisil L. Nouveau J. de Chim.-New J. Chem., 1987, 18(11): 583. |
| [32] | Kuznetsov D A, Fedyanin I V, Lyssenko K A, Bazhenova T A. Dalton Trans., 2014, 43(34): 12876. |
| [33] | Yin J H, Li J P, Wang G X, Yin Z B, Zhang W X, Xi Z F. J. Am. Chem. Soc., 2019, 141(10): 4241. |
| [34] | Guo J P, Chen P. Chem. Bull., 2019, 64(11):1114. |
| [34] | ( 郭建平, 陈萍. 科学通报, 2019, 64 (11): 1114.). |
| [35] | Wang Q R, Guo J P, Chen P. J. Energy Chem., 2019, 36: 25. |
| [36] | Liu H Z. Chin. J. Catal., 2014, 35(10): 1619. |
| [37] | Ertl G. Angew. Chem. Int. Ed., 2008, 47(19): 3524. |
| [38] | Ertl G. Catal. Rev., 1980, 21(2): 201. |
| [39] | Vojvodic1 A, N?rskov J K. Natl. Sci. Rev., 2015, 2: 140. |
| [40] | N?rskov J K, Bligaard T, Rossmeisl J, Christensen C H. Nat. Chem., 2009, 1(1): 37. |
| [41] | van der Ham C J M, Koper M T M, Hetterscheid D G H. Chem. Soc. Rev., 2014, 43(15): 5183. |
| [42] | Dumesic J A, Tops?e H, Khammouma S, Boudart M. J. Catal., 1975, 37: 503. |
| [43] | Somorjai G A, Materer N. Top. Catal., 1994, 1(3/4): 215. |
| [44] | Mortensen J J, Morikawa Y, Hammer B, N?rskov J K. J. Catal., 1997, 169(1): 85. |
| [45] | Dahl S, Tornqvist E, Chorkendorff I. J. Catal., 2000, 192(2): 381. |
| [46] | Li J P, Wang W Y, Chen W X, Gong Q M, Luo J, Lin R Q, Xin H L, Zhang H, Wang D S, Peng Q, Zhu W, Chen C, Li Y D. Nano Res., 2018, 11(9): 4774. |
| [47] | Li L L, Jiang Y F, Zhang T H, Cai H F, Zhou Y L, Lin B Y, Lin X Y, Zheng Y, Zheng L R, Wang X Y, Xu C Q, Au C T, Jiang L L, Li J. Chem, 2022, 8(3): 749. |
| [48] | Liu J C, Ma X L, Li Y, Wang Y G, Xiao H, Li J. Nat. Commun., 2018, 9: 1610. |
| [49] | Ma X L, Liu J C, Xiao H, Li J. J. Am. Chem. Soc., 2018, 140(1): 46. |
| [50] | Guo J P, Chen P. Acc. Chem. Res., 2021, 54(10): 2434. |
| [51] | Kitano M, Inoue Y, Yamazaki Y, Hayashi F, Kanbara S, Matsuishi S, Yokoyama T, Kim S W, Hara M, Hosono H. Nat. Chem., 2012, 4(11): 934. |
| [52] | Lu Y F, Li J, Tada T, Toda Y, Ueda S, Yokoyama T, Kitano M, Hosono H. J. Am. Chem. Soc., 2016, 138(12): 3970. |
| [53] | Hosono H, Kitano M. Chem. Rev., 2021, 121(5): 3121. |
| [54] | Ogura Y, Sato K, Miyahara S I, Kawano Y, Toriyama T, Yamamoto T, Matsumura S, Hosokawa S, Nagaoka K. Chem. Sci., 2018, 9(8): 2230. |
| [55] | Ogura Y, Tsujimaru K, Sato K, Miyahara S I, Toriyama T, Yamamoto T, Matsumura S, Nagaoka K. ACS Sustainable Chem. Eng., 2018, 6(12): 17258. |
| [56] | Zhang X L, Liu L, Wu A N, Zhu J F, Si R, Guo J P, Chen R T, Jiang Q K, Ju X H, Feng J, Xiong Z T, He T, Chen P. ACS Catal., 2022, 12(4): 2178. |
| [57] | Aika K I, Ozaki A. J. Catal., 1970, 19: 350. |
| [58] | Ertl G, Weiss M, Lee S B. Chem. Phys. Lett., 1979, 60(3): 391. |
| [59] | Aika K I, Hori H, Ozaki A. J. Catal., 1972, 27: 424. |
| [60] | Strongin D R, Somorjai G A. J. Catal. 1988, 109: 51. |
| [61] | Mortensen J J, Hammer B, N?rskov J K. Phys. Rev. Lett., 1998, 80(19): 4333. |
| [62] | Cao A, Bukas V J, Shadravan V, Wang Z B, Li H, Kibsgaard J, Chorkendorff I, N?rskov J K. Nat. Commun., 2022, 13: 2382. |
| [63] | Wang P K, Chang F, Gao W B, Guo J P, Wu G T, He T, Chen P. Nat. Chem., 2017, 9(1): 64. |
| [64] | Wang P K, Xie H, Guo J P, Zhao Z, Kong X T, Gao W B, Chang F, He T, Wu G T, Chen M S, Jiang L, Chen P. Angew. Chem. Int. Ed., 2017, 56(30): 8716. |
| [65] | Wang Q R, Pan J, Guo J P, Hansen H A, Xie H, Jiang L, Hua L, Li H Y, Guan Y Q, Wang P K, Gao W B, Liu L, Cao H J, Xiong Z T, Vegge T, Chen P. Nat. Catal., 2021, 4(11): 959. |
| [66] | Bielawa H, Hinrichsen O, Birkner A, Muhler M. Angew. Chem. Int. Ed., 2001, 40(6): 1061. |
| [67] | Jennings J R. Catalytic Ammonia Synthesis: Fundamentals and Practice. New York: Plenum Press, 1991. |
| [68] | Gao W B, Guo J P, Wang P K, Wang Q R, Chang F, Pei Q J, Zhang W J, Liu L, Chen P. Nat. Energy, 2018, 3(12): 1067. |
| [69] | Guan Y Q, Liu C W, Wang Q R, Gao W B, Hansen H A, Guo J P, Vegge T, Chen P. Angew. Chem. Int. Ed., 2022, 61(39): e202205805. |
| [70] | Canfield D E, Glazer A N, Falkowski P G. Science, 2010, 330(6001): 192. |
| [71] | Li D, Zan L X, Chen S M, Shi Z J, Chen P, Xi Z F, Deng D H. Natl Sci Rev, 2022, 9(12): nwac042. |
| [72] | Erisman J W, Sutton M A, Galloway J, Klimont Z, Winiwarter W. Nat. Geosci., 2008, 1(10): 636. |
| [73] | Rafiqul I, Weber C, Lehmann B, Voss A. Energy, 2005, 30(13): 2487. |
| [74] | Patil B S, Wang Q, Hessel V, Lang J. Catal. Today, 2015, 256: 49. |
| [75] | Fridman A. Plasma Chemistry, London: Cambridge University Press, 2008. |
| [76] | Mehta P, Barboun P, Herrera F A, Kim J, Rumbach P, Go D B, Hicks J C, Schneider W F. Nat. Catal., 2018, 1(4): 269. |
| [77] | Pei X K, Gidon D, Graves D B. J. Phys. D: Appl. Phys., 2020, 53(4): 044002. |
| [78] | Wang W Z, Patil B, Heijkers S, Hessel V, Bogaerts A. ChemSusChem, 2017, 10(10): 21450. |
| [79] | Jardali F, Van Alphen S, Creel J, Ahmadi Eshtehardi H, Axelsson M, Ingels R, Snyders R, Bogaerts A. Green Chem., 2021, 23(4): 1748. |
| [80] | Patil B S, Cherkasov N, Lang J, Ibhadon A O, Hessel V, Wang Q. Appl. Catal. B Environ., 2016, 194: 123. |
| [81] | Abdelaziz A A, Kim H H. J. Phys. D: Appl. Phys., 2020, 53(11): 114001. |
| [82] | Tang X L, Wang J G, Yi H H, Zhao S Z, Gao F Y, Chu C. Plasma Chem. Plasma Process, 2018, 38(3): 485. |
| [83] | J?gi I, Levoll E, Raud J. Chem. Eng. J., 2016, 301: 149. |
| [84] | Toth J R, Abuyazid N H, Lacks D J, Renner J N, Sankaran R M. ACS Sustainable Chem. Eng., 2020, 8(39): 14845. |
| [85] | Zhao G B, Hu X D, Argyle M D, Radosz M. Ind. Eng. Chem. Res., 2004, 43(17): 5077. |
| [86] | Rapakoulias D, Cavadias S, Amouroux J. Rev. Phys. Appl. (Paris), 1980, 15(7): 1261. |
| [87] | Mehta P, Barboun P M, Engelmann Y, Go D B, Bogaerts A, Schneider W F, Hicks J C. ACS Catal., 2020, 10(12): 6726. |
| [88] | Rosca V, Duca M, de Groot M T, Koper M T M. Chem. Rev., 2009, 109(6): 2209. |
| [89] | Wagman D D, Evans W H, Parker V B, Schumm R H, Halow I, Bailey S M, Churney K L, Nuttall R L. The NBS tables of Chemical Thermodynamic Properties, 1982. |
| [90] | David A A, Robert E H, Willem H K, Sergei V L, Gábor M, Pedatsur N, Branko R, David M S, Steen S, Peter W. Pure Appl. Chem., 2015, 87: 1139. |
| [91] | Chen J G, Crooks R M, Seefeldt L C, Bren K L, Bullock R M, Darensbourg M Y, Holland P L, Hoffman B, Janik M J, Jones A K, Kanatzidis M G, King P, Lancaster K M, Lymar S V, Pfromm P, Schneider W F, Schrock R R. Science, 2018, 360(6391): eaar6611. |
| [92] | Schl?gl R. Angew. Chem. Int. Edit., 2003, 42: 2004. |
| [93] | Ertl G. Catal. Rev., 1980, 21(2): 201. |
| [94] | Logadottir A, Rod T H, N?rskov J K, Hammer B, Dahl S, Jacobsen C J H. J. Catal., 2001, 197(2): 229. |
| [95] | Wang Y, Yu Y, Jia R, Zhang C, Zhang B. Natl. Sci. Rev., 2019, 6: 730. |
| [96] | Kuang M, Wang Y, Fang W, Tan H T, Chen M X, Yao J D, Liu C T, Xu J W, Zhou K, Yan Q Y. Adv. Mater., 2020, 32(26): 2002189. |
| [97] | Zhang L L, Cong M Y, Ding X, Jin Y, Xu F F, Wang Y, Chen L, Zhang L X. Angew. Chem. Int. Ed., 2020, 59(27): 10888. |
| [98] | Dai C C, Sun Y M, Chen G, Fisher A C, Xu Z J. Angew. Chem. Int. Ed., 2020, 59(24): 9418. |
| [99] | Fang W, Du C F, Kuang M, Chen M X, Huang W J, Ren H, Xu J W, Feldhoff A, Yan Q Y. Chem. Commun., 2020, 56(43): 5779. |
| [100] | Makino K, Mossoba M M, Riesz P. J. Am. Chem. Soc., 1982, 104(12): 3537. |
| [101] | Kamath V, Prosperetti A, Egolfopoulos F N. J. Acoust. Soc. Am., 1993, 94(1): 248. |
| [102] | Suslick K S, Doktycz S J, Flint E B. Ultrasonics, 1990, 28(5): 280. |
| [103] | Luche J L. Ultrasonics, 1992, 30(3): 156. |
| [104] | Crum L A. J. Acoust. Soc. Am., 1994, 95(1): 559. |
| [105] | Lepoint T, Mullie F. Ultrason. Sonochemistry, 1994, 1(1): 13. |
| [106] | Schultes H, Gohr H. Angew. Chem., 1936, 49(27): 420. |
| [107] | Virtanen A I, Ellfolk N. J. Am. Chem. Soc., 1950, 72(2): 1046. |
| [108] | Virtanen A I, Ellfolk N, Sillén L G, Rottenberg M. Acta Chem. Scand., 1950, 4: 93. |
| [109] | Mead E L, Sutherland R G, Verrall R E. Can. J. Chem., 1976, 54(7): 1114. |
| [110] | Petrier C, Lamy M F, Francony A, Benahcene A, David B, Renaudin V, Gondrexon N. J. Phys. Chem., 1994, 98(41): 10514. |
| [111] | Tiehm A. Ultrasound in Environmental Engineering, Technical University of Hamburg-Harburg Reports on Sanitary Engineering, 1999, 25: 167. |
| [112] | Petrier C, Jiang Y, Francony A, Lemay M F. Ultrasound in Environmental Engineering, Technical University of Hamburg-Harburg Reports on Sanitary Engineering, 1999, 25: 23. |
| [113] | Supeno, Kruus P. Ultrason. Sonochemistry, 2000, 7(3): 109. |
| [114] | You H L, Wu Z, Zhang L H, Ying Y R, Liu Y, Fei L F, Chen X X, Jia Y M, Wang Y J, Wang F F, Ju S, Qiao J L, Lam C H, Huang H T. Angew. Chem. Int. Ed., 2019, 58(34): 11779. |
| [115] | Huang H W, Tu S C, Zeng C, Zhang T R, Reshak A H, Zhang Y H. Angew. Chem. Int. Ed., 2017, 56(39): 11860. |
| [116] | Yuan S J, Chen J J, Lin Z Q, Li W W, Sheng G P, Yu H Q. Nat. Commun., 2013, 4: 2249. |
| [117] | Chen S T, Liu D, Peng T Y. Sol. RRL, 2021, 5(2): 2000487. |
| [118] | Yu Y, Wang C H, Yu Y F, Huang Y M, Liu C B, Lu S Y, Zhang B. J. Mater. Chem. A, 2020, 8(37): 19623. |
| [119] | Liu Y W, Cheng M, He Z H, Gu B C, Xiao C, Zhou T F, Guo Z P, Liu J D, He H Y, Ye B J, Pan B C, Xie Y. Angew. Chem. Int. Ed., 2019, 58(3): 731. |
| [120] | Li D, Zhao Y, Miao Y, Zhou C, Zhang L P, Tang J, Zhang T. Adv.Mater., 2022, 12: 2207. |
| [121] | Mateo D, Cerrillo J L, Durini S, Gascon J. Chem. Soc. Rev., 2021, 50(3): 2173. |
国家自然科学基金项目(21988101)
/
| 〈 |
|
〉 |